Nowe Skalmierzyce (gmina)

Nowe Skalmierzyce (1934–1954 gmina Skalmierzyce Nowe) – gmina miejsko-wiejska w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrowskim z siedzibą we wsi Skalmierzyce(§ 7. Statut Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyc) Uchwała nr II/5/02 Rady Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce z dnia 6 grudnia 2002 r. (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2003 r. Nr 13, poz. 231).. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie kaliskim.

Według danych z 31 grudnia 2025 gmina liczyła 15 946 mieszkańców; zamieszkuje ją 9,9% ludności powiatu ostrowskiego.

Położenie Według danych z 31 grudnia 2025 powierzchnia gminy Nowe Skalmierzyce wynosiła 125,44 km².

Gmina położona jest we wschodniej części powiatu ostrowskiego na Wysoczyźnie Kaliskiej w dorzeczu rzeki Prosny w paśmie makroregionu Niziny Południowowielkopolskiej. Najniżej położony punkt na terenie gminy leży w dolinie Prosny w Lezionie (105,0 m n.p.m.), a najwyższy występuje na pograniczu z gminą Sieroszewice w pasie Śliwniki–Leziona (144–147 m n.p.m.). Pozostały obszar ukształtowania terenu gminy jest jednolity na poziomie 128–138 m n.p.m.

Samorząd Od 2018 burmistrzem gminy Nowe Skalmierzyce jest Jerzy Łukasz Walczak (Komitet Wyborczy Wyborców Jerzego Łukasza Walczaka; 2018). W latach 1992–2018 wieloletnim burmistrzem gminy była Bożena Budzik.

Historia W wyniku reformy administracyjnej w Polsce (1975), utworzono gminę z miastem Nowe Skalmierzyce i 29 wsiami sołeckimi. W 1976 przyłączono ze zniesionej gminy Dobrzec sołectwa: Biskupice, Dobrzec, Sulisławice i Sulisławice Kolonia. W 2000 z inicjatywy mieszkańców z gminy odłączono wsie: Dobrzec, Sulisławice i Sulisławice Kolonia przyłączając je do Kalisza.

Środowisko naturalne Lasy W 2025 powierzchnia lasów na terenie gminy wynosiła 395,37 ha, co stanowi lesistość na poziomie 3,2%.

Wody

Rzeki Ołobok (Biskupice Ołoboczne) Prosna (Leziona, Osiek, Śmiłów) Trzemna (Droszew, Gałązki Wielkie, Kurów, Pawłówek, Miedzianów)

Strugi Ciemna (Kurów, Skalmierzyce, Śliwniki) Lipówka (Boczków, Chotów, Gniazdów, Gostyczyna, Leziona, Mączniki, Nowe Skalmierzyce, Węgry) Pokrzywnica (Biskupice)

Obszary chronione Wszystkie formy ochrony przyrody stanowią 2,36% całkowitej powierzchni gminy.

Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina rzeki Prosny (295,83 ha)

13 pomników przyrody

Zabytki i miejsca historyczne MiejscowośćNazwaWybudowanyZdjęcieWpis do rejestru zabytków Nowe Skalmierzyce18x18px|Zabytek Neogotycki dworzec kolejowy (ul. Kolejowa 19)1905–1906200px1017/Wlkp/A z 4.01.2017Stary dworzec kolejowy (Plac Wolności 3)1895–1896200pxbrakBudynek dawnej poczty kolejowej (ul. Kolejowa)pocz. XX w.200pxbrakWieża ciśnień (ul. 29 Grudnia)1913200pxbrakPrzepompownia (ul. 29 Grudnia)XX w.200pxbrakBudynek parowozowni (ul. 29 Grudnia)XX w. zburzony w 2012Zabudowa ulicy Kolejowej1910200pxbrakZabudowa Placu WolnościXIX/XX w.200pxbrak18x18px|Zabytek Budynek szkoły (ul. Kaliska 52)1909200px706/A z 24.11.199418x18px|Zabytek Kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy wraz z plebanią (ul. Kaliska 43)1911–1913200px727/A z 12.04.1996Kościół Bożego Ciała (ul. 3 Maja)1931–1932200pxbrakBiskupice Ołoboczne18x18px|Zabytek Kościół św. Bartłomieja Apostoła (ul. Ostrowska 11)1726200px908/A z 20.02.1970Chotów18x18px|Zabytek Dwór z parkiem krajobrazowym1 poł. XIX w.200px459 z 27.06.1989Droszew18x18px|Zabytek Kościół Wszystkich Świętych1783–1787200px907/A z 19.05.1954Gałązki MałeDwór1903200pxbrakGostyczyna18x18px|Zabytek Kościół św. Mikołaja BiskupaXVI/XVII w.200px708/Wlkp/A z 10.09.2008Kotowiecko18x18px|Zabytek Zespół dworski1842721/A z 20.12.1995MącznikiSpichlerzXIX w.200pxbrakMiedzianów18x18px|Zabytek Dwór z parkiem1877200px1696/A z 4.04.1975 OciążWczesnośredniowieczne grodziskoIX–XI w.200pxbrak18x18px|Zabytek Kościół Narodzenia NMP1785–1786200pxkl.IV-73/63/54 z 19.05.1954Osiek18x18px|Zabytek Dwór1844200px622/A z 24.06.1991Skalmierzyce18x18px|Zabytek Zespół kościoła parafialnego św. Katarzyny Aleksandryjskiej1791200px 889/Wlkp/A z 25.03.2013 Śliwniki18x18px|Zabytek Neoromański spichrz1849200px1548/A z 4.07.197418x18px|Zabytek Pałac Niemojowskich1848–1850200px1412/A z 1.03.1973Śmiłów18x18px|Zabytek Park dworski (o powierzchni 4.37 ha)XIX w.200px738/A z 20.10.1997Węgry18x18px|Zabytek Dwór1 poł. XIX w.581/A z 18.03.1992

Cmentarze thumb|Cmentarz parafialny (przykościelny) w Ociążu + Cmentarze na terenie gminy Nowe SkalmierzyceMiejscowośćNazwaAdresBiskupice OłoboczneCmentarz parafialnyBiskupice Ołoboczne, ul. Ostrowska Droszew Cmentarz parafialny DroszewGostyczynaCmentarz parafialnyGostyczynaNowe SkalmierzyceCmentarz ewangelicki (nieczynny)Nowe Skalmierzyce, ul. gen. J. HalleraCmentarz komunalnyNowe Skalmierzyce, ul. PolnaCmentarz parafialnyOciążCmentarz parafialny (przykościelny)Ociąż, ul. KościelnaSkalmierzyceCmentarz parafialnySkalmierzyce, ul. Powstańców Wielkopolskich

Demografia

Ludność Liczba mieszkańców gminy Nowe Skalmierzyce według danych GUSRok (stan na 1 stycznia)Liczba ludnościPrzyrostGęst. zaludnienia [os./km²]Powierzchnia [km²]201215 172 – 121 125,42201315 1639201415 14023201515 246106 122201615 26418 2017 15 33364201815 43097 123201915 47848202015 56385124202115 62562125202415 985360127125,40 Wskaźnik maskulinizacji Wskaźnik maskulinizacji (stan na 1 stycznia 2021)Opis OgółemKobietyMężczyźnipopulacja 15 625 100% 50,6% 49,4%

Piramida wieku 690x480px

Największe wsie w gminie Nowe Skalmierzyce + WieśLudność (2021)1Skalmierzyce22122Biskupice Ołoboczne11783Śliwniki11354Ociąż7215Boczków653

Miejscowości thumb|Nowe Skalmierzyce thumb|Podkoce, część wsi Mączniki (pozostałości dawnej obory) Miasto Nowe Skalmierzyce Wsie sołeckie Biskupice Biskupice Ołoboczne Boczków Chotów Droszew Fabianów Gałązki Małe Gałązki Wielkie Głóski Gniazdów Gostyczyna Kościuszków Kotowiecko Kurów Leziona Mączniki Miedzianów Ociąż Osiek, Skalmierzyce Strzegowa Śliwniki Śmiłów Trkusów Węgry Żakowice Osady Czachory Kwiatkówek Miedzianówek Pawłówek

Części wsi Cierniak Glapiniec Kowalówek Pawłów Podkoce Zakrzewki

Przysiółki Eliżanki Zabłocko Zabory

Edukacja thumb|Publiczne Przedszkole nr 2 „Pod Kasztanami” w Nowych Skalmierzycach + Placówki oświatowe na terenie gminy Nowe SkalmierzycePlacówkaNazwaAdresŻłobkiŻłobek Gminny (funkcjonuje od 2015) Nowe Skalmierzyce, ul. Generała Józefa Hallera 1 Przedszkola Publiczne Przedszkole nr 1 „Jarzębinka”Publiczne Przedszkole nr 2 „Pod Kasztanami” (funkcjonuje od 1948)Nowe Skalmierzyce, ul. Kolejowa 16 Publiczne Przedszkole Fabianów, ul. Szkolna 54Publiczne PrzedszkoleKotowiecko, ul. Kaliska 4 Szkoły podstawowe Szkoła Podstawowa im. Powstańców Wielkopolskich Nowe Skalmierzyce, ul. Okólna 8Szkoła Podstawowa im. Polskich Noblistów (funkcjonuje od 1909)Nowe Skalmierzyce, ul. Kaliska 52 Szkoła Podstawowa im. Orła Białego (funkcjonuje od 1840) Biskupice Ołoboczne, ul. Szkolna 7Szkoła Podstawowa im. Marii KonopnickiejDroszew 21 Szkoła Podstawowa im. Janusza Korczaka Kotowiecko, ul. Kaliska 4Szkoła Podstawowa im. Jana Niepomucena ChrzanaGostyczyna 48 Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Ociążu Fabianów, ul. Szkolna 56Szkoła Podstawowa im. Adama MickiewiczaSkalmierzyce, ul. Ostrowska 16

Gospodarka Główne branże przemysłu to: meblowy, metalowy, rolno–spożywczy oraz działalność usługowo–handlowa. W 2025 na terenie gminy w rejestrze REGON zarejestrowanych było 1700 podmiotów gospodarczych; dochód gminy na jednego mieszkańca wynosił 10 248,35 zł

W 2025 dochody budżetu Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce wynosiły 163,4 mln zł, a wydatki 138,7 mln zł – nadwyżka budżetowa wynosiła 24,7 mln zł. W 2026 gmina pozyskała dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej (prawie 39 mln zł) oraz z budżetu państwa (prawie 5 mln zł) na rewitalizację zabytkowego neogotyckiego dworca w Nowych Skalmierzycach.

Transport thumb|Obwodnica Nowych Skalmierzyc

Transport drogowy Droga krajowa Bobolice – Bydgoszcz – Konin – Kalisz – Ostrów Wielkopolski – Oleśnica

Droga wojewódzka Kalisz – Ołobok – Grabów nad Prosną – Opatów

Transport kolejowy Łódź Kaliska ↔ Kalisz ↔ Nowe Skalmierzyce ↔ Ociąż ↔ Ostrów Wielkopolski ↔ Tuplice

Siedziba gminy Gmina jest jedną z dwóch gmin miejsko-wiejskich w Polsce, której siedzibą nie jest miasto – siedziba gminy mieści się we wsi Skalmierzyce, nie w mieście Nowe Skalmierzyce, od 2023 drugą jest gmina Bodzanów z siedzibą we wsi Chodkowo i miastem Bodzanów (porównaj też z gminą Święta Katarzyna w latach 1997–2009 oraz z gminą Silnowo w latach 1993–1994). Jednakże Nowe Skalmierzyce były siedzibą gminy od 1 stycznia 1973Uchwała Nr XVIII/98/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie poznańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 29 grudnia 1972 r., Nr 32, Poz. 391). do 30 grudnia 1999 roku..

Wyróżnienia „Przyjazna Gmina 2013” w konkursie Forum Biznesu Gazety Prawnej. „Euro–Gmina” (2015) – statuetka i certyfikat na III Ogólnopolskim Forum Gospodarczym w Warszawie. Ranking samorządów „Rzeczypospolitej” (2015, 2017, 2018) – miejsce w ogólnopolskim zestawieniu 100 najlepszych samorządów. „Samorządowy Lider Edukacji” (2016, 2017) – Ogólnopolski Program Certyfikacji Gmin, Powiatów i Samorządnych Województw. Ogólnopolski Ranking Zrównoważonego Rozwoju Jednostek Samorządu Terytorialnego (2017) – szóste miejsce w kategorii gmin miejsko-wiejskich. Nagroda w rankingu Dziennika Gazety Prawnej – „Aktywizacja sportowa dzieci i młodzieży” (2019).

Przypisy

Nowe Skalmierzyce (gmina)

Źródło i licencja