mały|318x318px|Grób Aleksandry Zagórskiej na cmentarzu Bródnowskim alt=Nagrobek ppłk Aleksandry Zagórskiej|mały|393x393px|Nagrobek ppłk Aleksandry Zagórskiej na Cmentarzu Wojskowym przy ul. Powązkowskiej w kwaterze B11. Fot. ze zbiorów IPN Aleksandra Zagórska, 1° v. Bitschan, 2° v. Bednarz, 3° v. Zagórska, pseudonim Magda (ur. 22 czerwca 1882 w LublinieIwona Szaleniec, Jurek Bitschan – orlątko rodem z Czeladzi, Czeladź 2018, s. 58–61., zm. 14 kwietnia 1965 w Warszawie) – podpułkownik Wojska Polskiego, żołnierz Legionów, organizatorka i komendantka Ochotniczej Legii KobietAnna Marcinkiewicz-Gołaś, Ochotnicza Legia Kobiet: 1918–1922, Warszawa, PAT, 2006., działaczka niepodległościowa.
Życiorys thumb|240px|Aleksandra Zagórska (z tyłu) z członkiniami Ochotniczej Legii Kobiet w 1920 roku Urodziła się w rodzinie Antoniego Lubicz-Radzimińskiego i Florentyny z Szpechtów. Dzieciństwo spędziła w Sandomierzu. Od 1894 roku uczyła się w progimnazjum w Zamościu, a od 1895 do gimnazjum w Radomiu. W gimnazjum uczestniczyła w kolportażu odezw PPS. Od 1904 roku studiowała filozofięJolanta Kolbuszewska, Polki na uniwersytetach – trudne początki w: „Sensus Historiae”, vol. XXVI (2017) s. 35-53 na Uniwersytecie Jagiellońskim i jednocześnie podjęła współpracę z techniką partyjną PPS kierowaną przez Ksawerego Praussa. W 1905 roku wstąpiła do Organizacji Bojowej PPS, w działaniach której używała pseudonimu Magda. W 1906 roku założyła wspólnie z Czesławem Świrskim wytwórnię materiałów wybuchowych, w której przygotowywano ładunki wybuchowe wykorzystywane w akcjach m.in. w „krwawej środzie”. W listopadzie 1906 r. uległa zatruciu wyziewami piorunianu rtęci, służącego do produkcji bomb. Dla poratowania zdrowia przebywała na kuracji w Zakopanem. Po rekonwalescencji powróciła do Warszawy, gdzie ponownie podjęła aktywną działalność w akcjach bojowych. W lipcu 1907 r. uczestniczyła w nieudanym zamachu na pociąg w Łapach wiozący żołnierzy pułku wołyńskiego. W marcu 1908 r. została aresztowana i osadzona na Pawiaku. W październiku 1908 r. dzięki łapówce w trakcie procesu uwolniona od zarzutów, została tymczasowo zwolniona, wciąż jednak zagrożona aresztowaniem zbiegła do Galicji. Zatrzymała się w Krakowie włączając się w działalność miejscowej komórki Organizacji Bojowej, a następnie schroniła się w Zakopanem. W lipcu 1909 roku otrzymała rozkaz udania się do Lwowa, miasta w którym zamieszkała na stałe i w historii którego miała odegrać istotną rolę. Mimo obawy ponownym aresztowaniem systematycznie przekraczała granice Królestwa dokąd przewoziła broń i wydawnictwa PPS na polecenia Tomasza Arciszewskiego. W 1911 wstąpiła do Związku Walki Czynnej, a także do Związku Strzeleckiego we Lwowie będąc jednocześnie organizatorką kobiecych drużyn Polskiej Organizacji Wojskowej.
Podczas I wojny światowej była organizatorką kobiecej służby wywiadowczej I Brygady Legionów Polskich. W stopniu majora wzięła udział w obronie Lwowa w latach 1918–1919 w trakcie wojny polsko-ukraińskiej, organizując oddział kurierek (jej adiutantką była Stanisława Paleolog). 4 listopada 1918 r. zorganizowała we Lwowie kobiecą organizację paramilitarną Ochotnicza Legia Kobiet., której była komendantką. U kresu walk we Lwowie zaangażowała się w organizowanie milicji kobiecej w ramach Miejskiej Straży Obywatelskiej. Ochotniczki z OLK wzięły czynny udział w wojnie z bolszewikami. 1 kwietnia 1920 r. została mianowana naczelniczką Wydziału Ochotniczej Legii Kobiet przy Sekcji Mobilizacyjnej Oddziału I Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie z równoczesnym przyznaniem stopnia funkcyjnego majora (jej adiutantką pozostawała ppor. S. Paleolog, późniejsza minister w Rządzie Londyńskim). Z racji zajmowanego stanowiska była „dowódczynią wszystkich formacji OLK na terenie podległym Ministerstwu Spraw Wojskowych”Dziennik Rozkazów Dowództwa Okręgu Generalnego „Kielce” Nr 34 z 14 kwietnia 1920, pkt 15 Utworzenie i etat Wydziału OLK.. Z dniem 1 października 1921 r., na własną prośbę, została zwolniona z czynnej służby wojskowej„Polska Zbrojna” Nr 17 z 25 października 1921 r. s. 3.. Dosłużyła się stopnia podpułkownika.
W okresie międzywojennym w latach 1922–1924 mieszkała w Kobierzynie, a od 1925 roku ponownie we Lwowie, gdzie jej mąż kierował szpitalami psychiatrycznymi. W 1927 roku, wciąż sprawujący funkcję Dyrektora Szpitala na Kulparkowie, Roman Zagórski nagle zmarłoryginał testimonium mortis Romana Zagórskiego na powikłania pogrypowe. Po śmierci męża Aleksandra przeniosła się do Radości pod Warszawą i podjęła pracę w Radzie Szkolnej Miasta Stołecznego Warszawy przy organizowaniu kolonii dla dzieci. W 1928 roku zorganizowała Związek Legionistek Polskich, pełniąc do 1939 funkcję prezesa związku.
We wrześniu 1939 r. w czasie oblężenia w Warszawie, w świetlicy przy ul. Brackiej, nie ulegając chaosowi i panice prowadziła jadłodajnię dla uchodźców. Uniknęła cudem śmierci gdy pod jej nieobecność budynek ten został zniszczony. W 1940 roku ciężko zachorowała. Po opuszczeniu szpitala udała się do Zakopanego. Zamieszkała w Witkiewiczówce, której właściciele zaprzyjaźnieni z rodziną Zagórskich, udostępnili jej dożywotnio mieszkanie. Po nabraniu sil powróciła do Warszawy. W 1943 roku wstąpiła do Konwentu Organizacji Niepodległościowych, grupującego piłsudczyków, głównie z frakcji popierającej Walerego Sławka. Konkurencja polityczna nazywała tę grupę „sierotami po Sławku”. Po wojnie latem 1945 roku zamieszkała w Zakopanem, w Witkiewiczówce, która w pozostałej części została wydzierżawiona Związkowi Historyków Sztuki z przeznaczeniem na Dom Pracy Twórczej (Willa „Witkiewiczówka”).
Po II wojnie światowej Zagórska nadal organizowała w Warszawie cykliczne, wspomnieniowe spotkania byłych legionistek. Podczas jednego z takich spotkań w kwietniu 1965 roku nagle zmarła.
Z pierwszego małżeństwa z Henrykiem Bitschanem miała córeczkęIwona Szaleniec, Jurek Bitschan – orlątko rodem z Czeladzi, Czeladź 2018, s. 69., która zmarła krótko po narodzinach i syna, Jerzego, który mając czternaście lat jako Orlę Lwowskie wziął udział w walkach o Lwów i poległ 21 listopada 1918 r.W obronie Lwowa i Kresów Wschodnich. Polegli od 1-go Listopada 1918 do 30-go Czerwca 1919, Nakładem Straży Mogił Polskich Bohaterów, Lwów 1926, s. 79–80.. Jej drugim mężem był Józef Bednarz, wybitny psychiatra, z którym miała syna Władysława. Po rozpadzie małżeństwa BednarzyTadeusz Nasierowski, Józef Bednarz, Psychiatra z Dziejów jednego pocisku w: Andrzej Strug. „Dzieje i czasy”; Wydawnictwo Pedagogiczne 2013, str.48 w 1912 r. zawarła związek małżeński z lwowskim lekarzem Romanem Zagórskim, z którym mieszkała na lwowskim Kulparkowie.
Zmarła 14 kwietnia 1965 r. w Warszawie. Została wówczas pochowana na cmentarzu Bródnowskim (aleja 71B-III-11). W 2022 r. z inicjatywy Instytutu Pamięci Narodowej i rodziny szczątki ppłk. Zagórskiej zostały ekshumowane z cmentarza Bródnowskiego, a następnie w ponownym, uroczystym wojskowym pogrzebie, 26 maja 2022 r. złożone na Cmentarzu Wojskowym przy ul. Powązkowskiej w kwaterze żołnierzy wojny polsko-bolszewickiej z 1920 r. Aktualna lokalizacja grobu: Powązki, kwatera B11, obok mogiły Matki Nieznanego Żołnierza Jadwigi Zarugiewiczowej.
Ordery i odznaczenia Krzyż Niepodległości z Mieczami (3 maja 1932) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 631 „za zasługi na polu pracy niepodległościowej”. Krzyż Walecznych (dwukrotnie, 1922) Złoty Krzyż Zasługi (22 kwietnia 1938). „za zasługi na polu pracy społecznej w Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Krzyż Obrony Lwowa Odznaka Honorowa „Orlęta”
Zobacz też Janina Łada-Walicka
Przypisy
Bibliografia Anna Marcinkiewicz-Gołaś, Ochotnicza Legia Kobiet w obronie Wilna (1919–1922), [w:] Nad Wilią i Niemnem: Wileńszczyzna w dziejach militarnych Polski XX wieku (wybrane zagadnienia), Piotrków Trybunalski, Naukowe Wyd. Piotrkowskie, 2004. Marek Gałęzowski, Wierni Polsce. Ludzie konspiracji piłsudczykowskiej 1939–1947, Warszawa 2006. Anna Marcinkiewicz-Gołaś, Ochotnicza Legia Kobiet: 1918–1922, Warszawa, PAT, 2006. Anna Marcinkiewicz-Gołaś, Służba i działalność frontowa warszawskiego oddziału Ochotniczej Legii Kobiet w 1920 r., Niepodległość i Pamięć, nr 28, Warszawa 2008, wyd. Muzeum Niepodległości.
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Członkinie Ochotniczej Legii Kobiet Kategoria:Członkowie Konwentu Organizacji Niepodległościowych Kategoria:Członkowie Organizacji Bojowej PPS Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Kobiety – żołnierze Wojska Polskiego Kategoria:Kobiety w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Lublinie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Obrony Lwowa Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni odznaką pamiątkową „Orlęta” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie Kategoria:Podpułkownicy II Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy żołnierze podziemia Kategoria:Radzimińscy herbu Lubicz Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1884 Kategoria:Więźniarki Serbii (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Zmarli w 1965 Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918