Alcidamas z Elei (stgr. Ἀλκιδάμας) – grecki sofista i retor, pochodzący z miasta Elaea w Eolii, aktywny w IV wieku p.n.e. Uczeń i kontynuator idei Gorgiasza, zaliczany do sofistów młodszych. Rywalizował z Izokratesem. Uważał, że sofiści zajmują miejsce pośrednie między filozofami a retorami. Według Alkidamasa najwyższym celem oratora jest nabycie umiejętności wygłaszania ex tempore mów na wszelkie możliwe tematy. Negował konieczność istnienia klas społecznych, dowodząc, że natura nikogo nie stworzyła niewolnikiem, i że ludzie rodzą się wolni. Arystoteles krytykował formalną stronę tekstów Alkidamasa, wskazując na ich pompatyczny styl, nadmiar zwrotów poetyckich i wydumane metafory.

Utwory Był uczniem i następcą Gorgiasza i nauczał w Atenach w tym samym czasie, co Izokrates, którego był filozoficznym rywalem i przeciwnikiem. Znane są dwie deklamacje łączone z jego nazwiskiem: O sofistach (Περὶ Σοφιστῶν), deklamacja skierowana przeciwko Izokratesowi i dowodząca wyższości improwizowanych przemówień nad pisanymi (o fragmencie innej deklamacji przeciwko ideom Izokratesa przypuszcza się, że jest późniejsza) oraz Odyseusz (Ὀδυσσεύς), deklamacja, w której Odyseusz oskarża Palamedesa o zdradę podczas oblężenia Troi (powszechnie uważana za tekst nieautentyczny).

Z innych dzieł Alkidamasa przetrwały jedynie fragmenty i tytuły. Wśród nich są to: Messeniakos (Μεσσηνιακὸς) – tekst opowiadający się za wolnością Meseńczyków i zawierający przekonanie, że „Bóg pozostawił wszystkich ludzi wolnymi; natura nie uczyniła żadnego człowieka niewolnikiem”Arystoteles, Rhet. 1373b 18–19 z komentarzami nieznengo autora (CAG XXI:2, p. 74.31f.)J.D. Bury and Russell Meiggs, A History of Greece to the Death of Alexander the Great, (New York: St. Martin's Press, 1975), str. 375.; Pochwała śmierci – tekst, który jako argument za słusznością swego tytułu przytacza szeroki zakres ludzkich cierpień; Techne – podręcznik sztuki retoryki; Phusikos logos (Φυσικὸς λόγος); Mouseion (Μουσεῖον, słowo o niejasnym znaczeniu, być może przywołujące Muzy) – tekst, który zapewne zawierał opowieść o sporze Homera i Hezjoda (wywiedzinym z Pracy i dni), natomiast wersja, która przetrwała, jest dziełem gramatyka z czasów Hadriana, oparta na oryginale Alkidamasa. Tę hipotezę dotyczącą zawartości Mouseionu, pierwotnie zasugerowaną przez Nietzschego, zdaje się potwierdzać znalezisko trzech papirusów: jeden z III w. p.n.e. (Flinders Petrie, Papyri, red. Mahaffy, 1891, pl. xxv.), drugi z II w. p.n.e. (Basil Mandilaras, „Nowy fragment papirusu Certamen Homeri et Hesiodi” Platon 42 (1990) 45–51) i trzeci z II lub III w. n.e. (University of Michigan pap. 2754: Winter, JG, „Nowy fragment życia Homera” TAPA 56 (1925) 120–129).

Literatura Po polsku:

W j. obcych: Zachowane dzieła Alcidamasa Guido Avezzù (red.), Alcidamante. Orazioni e frammenti (obecnie tekst standardowy, z tłumaczeniem na język włoski, 1982) JV Muir (red.), Alcidamas. The Works and Fragments (tekst z tłumaczeniem na język angielski, 2001) – recenzja w BMCR Ruth Mariss, Alkidamas: Über diejenigen, die schriftliche Reden schreiben, lub über die Sophisten: eine Sophistenrede aus dem 4. Jh. v. Chr., eingeleitet und kommentiert (Orbis Antiquus, 36), 2002 Friedrich Blass, wydanie Teubnera tekstu greckiego (1908) online Alcidamas, „Against the Sophists”, tłum. Van Hook (1919) O Alcidamasie Aristotle, Rherotic III.3 J. Vahlen, „Der Rhetor Alkidamas”, Sitzungsberichte der wiener Akademie, Phil. -Historia. kl., 43 (1863) 491–528 online (= Gesammelte philologische Schriften (Lipsk i Berlin 1911) 1.117–155) Friedrich Blass, Die attische Beredsamkeit, część 2 (1892) online, s. 345–363 ML West (1967) za wynalezienie przez Alcidamasa sporu Homera i Hezjoda JSTOR 638018, NJ Richardson (1981) przeciwko JSTOR 638455 Różne artykuły o Alcidamasie (1856–1919, z linkami do dalszych materiałów online) Dodatkowa bibliografia dostępna online pod adresem "Alcidamas von Elaia". W: Bautz, Traugott (red.). Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL) (w języku niemieckim). Tom.  23. Nordhausen: Bautz. kolumny. 9–10. .

Przypisy

Kategoria:Starożytni retorzy greccy Kategoria:Sofiści