mały|Ha’penny Bridge nad rzeką Liffey Dublin (angielska wymowa: lub ; , wym. ) – stolica i największe miasto Irlandii, położone w prowincji Leinster.
Miasto jest położone na wschodnim wybrzeżu Irlandii, nad Morzem Irlandzkim, u ujścia rzeki Liffey (irl. ) do Zatoki Dublińskiej. Rzeka dzieli miasto na dwie części o zdecydowanie odmiennym charakterze: oraz nowocześniejszą i bardziej zamożną . Dublin jest głównym ośrodkiem administracyjnym, kulturalnym, ekonomicznym i przemysłowym kraju. Miasto posiada port morski połączony kanałami z rzeką Shannon oraz port lotniczy Dublin. Miasto jest też ośrodkiem turystycznym.
W 2010 roku historyczne centrum Dublina zostało wpisane na irlandzką listę informacyjną UNESCO – listę obiektów, które Irlandia zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Nazwa Angielska nazwa pochodzi z irlandzkiej nazwy oznaczającej „czarny staw”. Współczesna irlandzka nazwa to oznaczająca „miasto brodu z trzcinowymi płotami”.
Kalendarium mały|Dublin w 1610 – reprint z 1896 ok. 140 – pierwsze wzmianki Ptolemeusza o osadnikach Eblana 840 – norwescy wikingowie założyli osadę handlową na południowym brzegu rzeki Liffey do XII w. – lokalny ośrodek królestwa wikingów ok. 1028 – siedziba biskupa 1170 – zdobyty przez Anglonormanów 1171 – otrzymanie praw miejskich, główny ośrodek panowania angielskiego w Irlandii 1279 – 1586 – częste miejsce obrad irlandzkiego parlamentu, 1591 – królowa Elżbieta I przyznała statut nowemu uniwersytetowi 1613 – 1800 – siedziba parlamentu 1797 i 1803 – antybrytyjskie powstania od XVIII do początku XX wieku – główny ośrodek irlandzkiego ruchu niepodległościowego 1916 – wybuch powstania wielkanocnego 1920 – krwawa niedziela 1922 – miejsce wybuchu wojny domowej 31 maja 1941 – nalot niemiecki (mimo neutralności Irlandii)
Ludność Według spisu ludności z roku 2011 miasto zamieszkuje 527 612 mieszkańców, natomiast historyczne hrabstwo Dublin według spisu miało 1 273 069 mieszkańców. Wyróżnia się też region aglomeracji Dublina () administracyjnie obejmujący hrabstwa Dún Laoghaire-Rathdown, Fingal i Południowy Dublin.
Warunki naturalne Rzeźba terenu Dublin położony jest u ujścia rzeki Liffey i obejmuje obszar lądowy około 115 km². Miasto jest otoczone przez niskie pasmo górskie na południu oraz tereny pól uprawnych na północy i zachodzie. Liffey dzieli miasto na dwie części: i . Każda z tych części jest dalej podzielona przez 2 mniejsze rzeki: Tolka na północnym zachodzie od Zatoki Dublińskiej i Dodder na południowym zachodzie od ujścia Liffey. Miasto posiada dodatkowo dwa zbiorniki wodne w oraz w .
Klimat Podobnie jak reszta Irlandii, a także większość północno-zachodniej Europy, Dublin jest położony w strefie ciepłego morskiego klimatu umiarkowanego, charakteryzującym się łagodną zimą i chłodnym latem. Średnia maksymalna temperatura w styczniu wynosi 7 °C, a w lipcu 18 °C.
Najbardziej słonecznymi miesiącami są maj i czerwiec. Najbardziej deszczowym miesiącem jest sierpień (76 mm), zaś najbardziej suchym – kwiecień (46 mm). Opady są rozłożone równomiernie w ciągu roku. W okresie zimowym głównym opadem jest deszcz, śnieg występuje rzadziej, w miesiącach od listopada do marca. W okresie jesiennym Dublin dosięgają wiatry znad Atlantyku, jednak nie mają już one takiego wpływu jak na obszary zachodniej Irlandii.
Zabytki i atrakcje turystyczne Dublin jest miastem atrakcyjnym pod względem turystycznym, wpływa na to m.in. jego specyficzna atmosfera. Zachowało się tutaj stosunkowo niewiele starszych zabytków (sprzed XVII wieku). Jednym z nich jest Zamek Dubliński, wybudowany przez Normanów na miejscu dawnej fortyfikacji wikingów w XIII wieku. Swój obecny wygląd zawdzięcza on jednak przebudowie z XVIII wieku. W pobliżu zamku, od zachodniej strony, znajduje się katedra Kościoła Chrystusowego z 1172 roku. Powstała ona po wyburzeniu poprzedniej drewnianej katedry wzniesionej przez wikingów. W późniejszych wiekach popadała coraz bardziej w ruinę – dzisiejszy kształt to efekt kompleksowej renowacji i przebudowy z końca XIX wieku. Drugą katedrą w Dublinie jest katedra św. Patryka. Obie stanowią własność Kościoła Irlandii, będącego częścią wspólnoty anglikańskiej i są udostępniane dla zwiedzających po uiszczeniu opłaty.
W centrum miasta dominuje niewysoka, stosunkowo młoda zabudowa, w przeważającej mierze utrzymana w stylu georgiańskim i neoklasycznym (XVIII w.). W kilku miejscach zachował się układ urbanistyczny z tego okresu z charakterystycznymi ceglanymi domami. Z epoki wiktoriańskiej pochodzą natomiast budynki Biblioteki Narodowej i Muzeum Narodowego na prawym brzegu Liffey. Na północ od nich, bliżej rzeki, znajdują się budynki Uniwersytetu Irlandii (), założonego w 1592 roku. Najciekawszym obiektem kompleksu jest uniwersytecka biblioteka, znana z kolekcji iluminowanych rękopisów ze słynną Księgą z Kells ().
mały|Małe ulice handlowe w centrum miasta Dublin jako stolica kraju i ośrodek kulturalny szczyci się dużą liczbą muzeów i galerii sztuki (35 obiektów). Najważniejszymi z nich są oddziały Muzeum Narodowego, gromadzące cenne zabytki i dzieła sztuki wyspy. W głównym gmachu wystawiane są przedmioty z epoki brązu i żelaza, a także średniowieczne. W Aneksie Muzeum Narodowego znajdują się obiekty związane z obecnością wikingów na wyspie. Galerię Narodową tworzy kolekcja malarstwa irlandzkiego i europejskiego (obrazy Tycjana, Rembrandta, Caravaggia i in.). Licznie odwiedzane są również Muzeum Sztuki Nowoczesnej i .
W mieście nie brak również terenów rekreacyjnych. Znajdujący się na lewym brzegu rzeki Phoenix Park jest uważany za jeden z największych ogrodzonych parków miejskich Europy. W jego obrębie znajdują się tereny sportowe, miejskie zoo, rezydencja prezydenta kraju oraz rezydencja ambasadora Stanów Zjednoczonych. W ścisłym centrum Dublina znajduje się również .
Region Dublina obejmuje nie tylko samo miasto, ale i jego okolice (w granicach hrabstwa). Wzdłuż wybrzeża Morza Irlandzkiego znajdują się kąpieliska: Dún Laoghaire (także przystań promowa), , , i in. Brzeg oraz wysepki Zatoki Dublińskiej są terenami, gdzie zimują gatunki ptactwa arktycznego; stanowią one cel przyjazdów miłośników obserwacji ptactwa. mały|Latarnia
Zabytki: katedry anglikańskie: (Kościół Irlandii, ) Świętej Trójcy (), popularnie zwana Kościołem Chrystusowym (), obecny wygląd jest efektem XIX-wiecznej renowacji, i św. Patryka () z XIII wieku kościół św. Audoena (z XII wieku) (1610) – zaprojektowany na wzór Hotelu Inwalidów w Paryżu Kilmainham Gaol – więzienie z 1789 roku, obecnie muzeum Kolegium Świętej Trójcy () (1591) – najstarsza uczelnia kraju, jako pierwsza w Europie zaczęła przyznawać stopnie naukowe kobietom gmach (XVI – XVIII wiek) – w środku słynna kolekcja rękopisów, m.in.: Księga z Kells i Księga z Durrow (1739) – dawny budynek parlamentu Rotunda (poł. XVIII w.) i in. budowle z XVIII–XIX w. pałace: (1710), (1745), (1774) (1781–1791) (1745) – park miejski Neoklasyczna prokatedra (1815–1825) kościół karmelitów przy (1827) (1831) – oficjalna rezydencja prezydenta Irlandii Zamek Dubliński z 1207 cmentarz hugenotów z 1693 muzea: Muzeum Narodowe galeria narodowa Muzeum Historii Naturalnej Muzeum Figur Woskowych Muzeum Pisarzy Dublińskich () Muzeum browaru Guinnessa () – biograficzne muzeum umieszczone w dawnej wieży Martello – muzeum sprzętu radiowego i fonograficznego w wieży Martello w Howth
jest najbardziej reprezentacyjną z dublińskich ulic. Upamiętnia ona nazwisko wybitnego irlandzkiego polityka i patrioty Daniela O’Connella, którego monumentalny pomnik stoi nad rzeką, u wlotu ulicy. W centralnym punkcie ulicy, na środku pomiędzy dwiema jezdniami, na początku 2003 roku został ustawiony monument, zwany oficjalnie (Dublińska iglica).
Transport Port Port morski w Dublinie znajduje się zaledwie 3,5 km od centrum miasta. Bardzo dobra infrastruktura portu pozwala na obsługę zarówno frachtu, jak i pasażerów. Można stąd popłynąć do Wielkiej Brytanii oraz na Wyspę Man.
Lotnisko mały|Port lotniczy Dublin W odległości 10 kilometrów od centrum miasta znajduje się lotnisko międzynarodowe. Międzynarodowy kod dublińskiego lotniska: DUB.
Komunikacja autobusowa W Dublinie istnieje prawie 160 dziennych linii autobusowych, a także 18 linii nocnych Nitelink, obsługiwanych głównie przez czy (od 2017 przejmuje część linii wychodzących poza Dublin, dotychczas obsługiwanych przez ) oraz linie międzymiastowe, które obsługuje .
Istnieje także wielu niezależnych przewoźników obsługujących połączenia międzymiastowe i lokalne, m.in. , , , , itd.
Kolej podmiejska
Składa się z jednej linii z i do i .
Trwają plany, by znacznie rozszerzyć system . Projekt przewiduje wybudowanie tunelu pod centrum miasta, pozwalającego na utworzenie dwóch oddzielnych linii.
Obecnie istniejąca część zostałaby rozdzielona w centrum i z południa skierowana na północny zachód, natomiast część północna na południowy zachód przez projektowany tunel.
Kolej podmiejska Commuter Składa się z czterech linii: Północnej z w Dublinie do Droghedy Zachodniej z w Dublinie do Longford Południowo-Zachodniej z w Dublinie do Kildare Południowo-Wschodniej z w Dublinie do Gorey
Tramwaj (Luas) mały|Tramwaj w centrum Dublina (Luas) W roku 2004 zostały otwarte dwie linie tramwajowe – 30 czerwca linia zielona, 28 września – czerwona.
Od 2008 roku rozpoczęto rozbudowę sieci tramwajowej. Jako pierwsze powstały odcinki będące przedłużeniem tzw. „czerwonej linii”. Na wschodzie tramwaje kończą bieg zarówno przy dworcu Connolly, jak i na stacji w dzielnicy , a na zachodzie w lub od stacji Belgard. Natomiast „linia zielona” jest dłuższa, zarówno na południe z do (otwarcie: X 2010), jak i na północ, z do (dotąd najnowszy odcinek linii zielonej, otwarcie: XII 2017). Szacuje się, że tramwaju używa w Dublinie około 80 tys. osób dziennie.
W 2006 ogłosiła, że Luas osiągnął ponadplanowy zysk po roku działania.
Irlandzki rząd rozpoczął narodowy plan transportu w 2007, oddając do użytku (łączący dubliński port z lotniskiem). Szacuje się, że koszty projektu wyniosą 34,4 miliarda euro przez następne 10 lat. Większość funduszy przeznaczona zostanie na budowę siedmiu nowych linii Luas, dwie linie metra, nowe linie szybkiej kolei miejskiej oraz na główną stację tramwaju , która ma być centralnym miejscem przesiadkowym.
Polonia Dublin znajduje się na pierwszym miejscu pod względem liczby Polaków mieszkających w Irlandii. Według danych statystycznych z 2011 roku w mieście mieszkało ponad 13 tys. osób z polskim obywatelstwem, natomiast w całej metropolii dublińskiej liczba ta wynosiła ponad 35 tysięcy.
Miasta partnerskie Barcelona, Hiszpania Liverpool, Wielka Brytania San Jose, Stany Zjednoczone Budapeszt, Węgry Emmetsburg, Stany Zjednoczone Matsue, Japonia Montreal, Kanada Pekin, Chiny
Współpraca bez oficjalnej umowy Kraków, Polska
Ludzie związani z Dublinem
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Oficjalna strona internetowa miasta
Kategoria:Stolice państw w Europie Kategoria:Miejscowości w hrabstwie Dublin Kategoria:Miasta w Irlandii