Tiantai

Tiantai (, pinyin Tiāntái zōng; Wade-Giles T’ien-t’ai tsung; kor. 천태 Ch’ŏnt’ae chong; jap. Tendai; wiet. Thiên thai) – jedna z najważniejszych szkół buddyzmu chińskiego, założona w VI wieku przez Zhiyi. Jej nazwa pochodzi od góry Tiantai w prowincji Zhejiang, na której znajdował się główny klasztor szkoły.

Wyznawcy tiantai poświęcali się studiowaniu Sutry lotosu, uważając że zawiera ona w sobie całą esencję buddyzmu i godzi różne drogi prowadzące do oświecenia.

Szkoła ta zanikła po 845 roku, na skutek prześladowań buddyzmu za czasów dynastii Tang.

Historia szkoły Początki thumb|Fragment klasztoru Guoqing Uważa się, że szkoła tiantai została założona przez mnicha nazwiskiem Zhiyi, gdyż to właśnie on był tym, który usystematyzował doktryny szkoły i doprowadził je do ostatecznego zakończenia. Trzeba wspomnieć jednak o jego dwóch poprzednikach, którymi byli Huiwen (o którym wiadomo bardzo mało) i Nanyue HuisiKenneth Ch’en. Buddhism in China. Str. 303. Chociaż Zhiyi powinien być pierwszym patriarchą szkoły, to z szacunku dla wybitnych prekursorów pierwszym patriarchą został Nagardżuna, drugim – Huiwen, trzecim – Nanyue Huisi, a dopiero czwartym – Zhiyi.

thumb|Huisi – nauczyciel Zhiyi Po krótkim pobycie w Nankinie Zhiyi zatrzymał się na górze Tiantai. Wkrótce stał się tak bardzo znany, że z w 577 r. wydał dekret, w którym ogłosił, że wszystkie dochody z całego dystryktu maja zasilić klasztorną wspólnotę tiantaiKenneth Ch’en. Buddhism in China. Str. 304. Prawie wszystkie klasztory założone na tej górze należały do tej szkoły.

Sam Zhiyi, tak jak większość wybitnych nauczycieli przed nim, nie pozostawił po sobie wielu napisanych tekstów, jednak jego uczniowie zapisali jego wykłady. Dotyczyły one głównego tekstu szkoły, czyli Sutry Lotosu. Trzema najważniejszymi pracami powstałymi z wykładów mistrza Zhiyi były: Miaofa lianhua jing xuanyi (Głębokie znaczenie „Sutry Lotosu“) – systematyczne badanie nauk Buddy z Sutrą Lotosu jako punktem centralnym. Miaofa lianhua jing wenju (Tekstualny komentarz do „Sutry Lotosu“) Mohe zhiguan (Wielka koncentracja i wgląd)

W następnych latach szkoła związała się z dynastią Sui, która panowała w latach 581–618, co spowodowało, iż po dojściu do władzy Tangów, szkoła utraciła poparcie władz (w przeciwieństwie do szkoły huayan). Wtedy rozwinął swą działalność Zhang’an Guanding (561-632) – piąty patriarcha. Nie cieszył się on poparciem nawet przez cesarza Yanga z dynastii Sui. Guanding napisał kilka wersji wstępu do monumentalnej pracy Zhiyi Mohe zhiguan i w ostatniej wersji stworzył podstawę przekazu nauk i ideologii szkoły. Powtórzył wersję z patriarchami Indii z Fu fazang yinyuan zhuan (pol. Relacja Awadany z przekazu Skarbu Dharmy)Interesujący tekst o niejasnych początkach, w którym utrzymuje się bardzo wąską definicje prawdziwej Dharmy – utożsamionej z pojedynczą linią jej przekazu od mistrza do ucznia, poczynając od Buddy Siakjamuniego, a kończąc na zamordowaniu 23 patriarchy Siṃhy w Kaszmirze. Była to tzw. „zachodnia“ linia przekazu. Natomiast „wschodnia“ linia przekazu Dharmy biegnie wstecz do Huiwena od Zhiyi. Żaden z mistrzów szkoły nie podjął próby połączenia linii „zachodniej“ ze „wschodnią“. Natomiast Nagardżuna – 13 patriarcha linii „zachodniej“ – został uznany za „głównego rodowego przodka“ (chiń. gaozushi). Stało się tak dlatego, iż Huiwen był wnikliwym czytelnikiem pracy Dazhidu lun, uchodzącej wówczas za dzieło NagardżunyWendi L. Adamek. The Mystique of Transmission. Str. 111.

W VIII w. działał jeden z największych mistrzów szkoły i jej odnowiciel, dziewiąty patriarcha – Jingxi Zhanran. Jego bardzo wpływowym dziełem był podręcznik ordynacyjny Fanwang jing. Zajął się w nim m.in. "ordynacją przez samego siebie". Według niego można się było samemu zaordynować biorąc w czasie ceremonii buddów i bodhisattwów jako wyświęcających. W takim przypadku już samo wzięcie schronienia było przyczyną powstania samej istoty wskazań (chiń. jieti) w samo ordynującym się uczestniku ceremoniiWendi L. Adamek. The Mystique of Transmission. Str. 198.

Wielkim ciosem były prześladowania buddyzmu w IX wieku. W ich wyniku upadająca szkoła utraciła zasadniczo prawie wszystkie swoje teksty. Mnisi, którzy chcieli szkołę w różnych okresach reaktywować, musieli sprowadzać teksty z Korei lub JaponiiPaul Williams. Mahāyāna Buddhism. The Doctrinal Foundations. Str. 157.

Od IX w. klasztory szkoły na górze Tiantai zaczęły być przejmowane przez szkołę chanJohn R. McRae. Seeing through Zen. Str. 117.

Dynastia Song W okresie Song narosła kontrowersja pomiędzy klasztorami z góry Tiantai (chiń. shanjia, pol. domowa góra) utrzymującymi pierwotną doktrynę, a klasztorami tiantai znajdującymi się w innych regionach Chin (chiń. shanwai, pol. poza górą) i propagujące nową doktrynę ("czystego umysłu"). Reprezentantem "góry" był Siming Zhili (960–1028), najwcześniejszym reprezentantem "poza górą" był Yuanqing (zm. 997). W myśli Zhili istnieje intersubiektywna relacja pomiędzy odczuwającymi istotami a buddami (lub raczej pomiędzy każdą odczuwającą istotą a każdym buddą). Zatem relacja pomiędzy każdą parą osób oświeconych i nieoświeconych może być rozumiana z różnych perspektyw, bez żadnej subiektywności zredukowanej do drugiej. Natomiast frakcja z "poza góry" konsekwentnie redukowała relację pomiędzy buddami a odczuwającymi istotami do procesu emanacji z prawdziwego umysłu buddyJohn R. McRae. Seeing through Zen. Str. 144. Echa tego konfliktu można znaleźć także w szkole chan. Frakcja górska była paralelna do praktyki huatou w szkole linji, a frakcja "poza górą" – z "cichą iluminacją" (chiń. mozhao chan, jap. mokusho-zen) szkoły caodongJohn R. McRae. Seeing through Zen. Str. 145. Ogólnie, te nowe idee powstały pod wpływem szkoły chan i szkoły huayan, a zwłaszcza dużą rolę odegrały prace mistrza chan i patriarchy huayan – Guifenga ZongmiZiporyn, Brook. Anti-Chan Polemics in Post-Tang Tiantai. Journal of the international Association of Buddhist Studies Volume 17 • Number 1 • Summer 1994.

Ostatecznie zwyciężyła strona "domowej góry". Prace Zhili stały się częścią ortodoksyjnego kanonu tiantai w czasie panowania dynastii Tang.

Około XI w. rozpoczęło się ponowne ożywienie szkoły tiantai. Znany był Siming Zhili (960–1028), uczeń Yitonga (zm. 988), mający ponad 30 bliskich uczniów. Ważną postacią tego okresu był Ciyun Zunshi (964–1032). W swojej działalności skupił się na promocji rytuałów dla świeckich buddystów. Usiłował on także odciągnąć ludzi od używania krwi, mięsa i alkoholu w pogrzebowych i poświęconych przodkom rytuałach. Ciyi z kolei energicznie zajmował się także propagowaniem praktyk, w których zaadaptował lokalne chińskie bóstwa i duchy do religii buddyjskiej oraz mocno naciskał na przeprowadzanie rytuałów skruchy. Obaj także zajmowali się popularyzowaniem praktyk Czystej Krainy poprzez zakładanie świeckich stowarzyszeń mających w nazwie słowo "lotos" (chiń. lianshe)Randall L. Nadeau (redaktor). The Wiley-Blackwell Companion to Chinese Religions, str. 108. Dzięki ich działalności szkoła ta stała się w okresie Song jedną z dominujących form buddyzmu w Chinach (poza chanem)Michael J. Walsh. "Review of Buddhism in the Sung". Redaktorzy Peter N. Gregory i Daniel A. Getz. Jednym z działających wówczas mistrzów tiantai był Jingfan (zm. 1128), który również miał bliskie relacje ze Szkołą Czystej Krainy.

Do XI w. żaden z klasztorów należących do szkoły tiantai nie był klasztorem publicznym. Właściwie wszystkie publiczne klasztory należały do szkoły chanMorten Schlütter. How Zen Became Zen. Str. 47. Prawdopodobnie pierwszym publicznym klasztorem tiantai stał się Yanqing. Siming Zhili twierdził w petycji z 1010 r., że poprzedni opat klasztoru przekazał go jemu, pod warunkiem, że stanie się on klasztorem publicznym poświęconym nauczaniu doktryny tiantaiMorten Schlütter. How Zen Became Zen. Str. 44, 47. W następnych latach pojawiły się publiczne klasztory przeznaczone dla członków linii przekazu tiantai. To doprowadziło do stworzenia formalnego rozróżnienia pomiędzy publicznymi klasztorami chan, a publicznymi klasztorami skojarzonymi albo ze szkołą tiantai, albo ze szkołą huayan. Prawo podatkowe z 1145 r. ustanawiało podatki różnej wysokości dla mnichów żyjących w dziedzicznych klasztorach szkoły winaji, publicznych klasztorach chan i publicznych klasztorach doktrynalnych (tiantai, huayan). Czyli w tym czasie podział taki był już oficjalnyMorten Schlütter. How Zen Became Zen. Str. 49. Pod koniec XI w. szkoła chan zaczęła tracić do pewnego stopnia swoją uprzywilejowaną pozycję. Klasztory publiczne z opatami należącymi do szkoły tiantai lub huayan stawały się coraz liczniejsze, kosztem establishmentu chan. Na początku XIII wieku już tylko połowa publicznych klasztorów należała do szkoły chanMorten Schlütter. How Zen Became Zen. Str. 50

Okresy Yuan, Ming i Qing Upadek Songów spowodował kolejny kryzys szkoły. Dynastia Yuan wspierała buddyzm tybetański, a chan kontynuował swój rozwój i popularność atakując inne szkoły. Najważniejszą postacią okresu Yuan był zapewne Xuxi Huaize (pocz. XIV w.). Napisał on polemiczny traktat Zapiski z przekazu pieczęci umysłu Buddy w tiantai, w celu obrony tradycji tiantai przeciwko krytyce ze strony szkoły chanMa Yung-fen. The Revival of Tiantai Buddhism in the Late Ming: On the Thought of Youxi Chuandeng (1554–1628). 2011. Str. 95.

W XVI- i XVII-wiecznych Chinach odrodzenie buddyzmu zaczęło się najpierw w szkołach doktrynalnych, takich jak tiantai, huayan i faxiang, zwłaszcza iż cesarzem był sprzyjający buddyzmowi Wanli panujący w latach 1572–1620Jiang Wu. Enlightenment in Dispute. Str. 5, 21. Jedną z głównych postaci tego odrodzenia był Miaofeng Zhenjue (1537–1589), który studiował pod kierunkiem Yuetinga Mingdego (1531–1588), dobrze zaznajomionego z tekstami różnych szkół buddyjskich i nie mającego skłonności do wybrania jednej z nich. Podobno jednak Miaofeng nie skorzystał z jego nauczania i zrozumiał doktrynę tiantai poprzez tzw. „naturalne włączenie“ (chiń. xingju), dzięki czytaniu prac Siminga Zhili. W 1554 r. rozpoczął karierę jako mistrz tiantai. Miał on dwóch wybitnych uczniów – Wujina Chuandenga (znanego także jako Youxi) (1554–1628) i Wulou Chuanpinga (1565–1614). Wujin ożywił słynne klasztory tiantai Gaoming i Ayuwang. Jednym z najważniejszych tekstów powstałych w tym okresie była praca Wujina O naturze wliczając dobro i zło. Podjął próbę zharmonizowania nauk tiantai z konfucjanizmem i z ideami zawartymi w Sutrze Śurangamie. Tianxi Shoudeng (1607–1676) – uczeń Wujina Chuandenga – stał się jednym z najbardziej wpływowych nauczycieli i egzegetów tiantai w okresie QingJiang Wu. Enlightenment in Dispute. Str. 27,

Mnich Dixian (1852–1932) ożywił pod koniec XIX i na początku XX wieku szkołę tiantai. Od 21 stycznia 1913 r. był opatem klasztoru Guanzong w Ningbo, w którym w 1913 r. założył seminarium. Ponad 100 000 osób uważało się za jego uczniówHolmes Welch. The Buddhist Revival of China. Str. 195. Jego uczniem był Tanxu (1875–1963), słynny wykładowca i założyciel klasztorów. W 1922 r. założył Instytut Buddyjskich Nauk w WuchangHolmes Welch. The Buddhist Revival of China. Str. 107.

Nauki szkoły zostały przeniesione do Korei i Japonii. Do Korei wprowadził nauki tej szkoły mnich Hyŏngwang, uczeń Nanyuego Huisiego, a nieco później mnich z Goguryeo – Payak (562–613), który był uczniem mistrza Zhiyi. Szkoła nosiła nazwę ch’ŏnt’ae (cheontae). W XI w. reformator buddyzmu Taegak Ŭich’ŏn (Daegak Euicheon; 1055–1101) ponownie zakłada szkołę. Do Japonii wprowadził ją w 805 r. mnich Saichō (767–822). thumb|250px|Samana Zhiyi

Doktryna