Wojciech Jacek Stec (ur. 15 października 1940 w Warszawie, zm. 4 grudnia 2024) – polski chemik specjalizujący się w chemii bioorganicznej.
Życiorys Wychowywał się w Kolonii Wola Zaradzyńska. Uczęszczał do Szkoły Podstawowej nr 3 w Pabianicach. W 1958 r. ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. J. Śniadeckiego w Pabianicach. Od 1962 członek PZPR. W 1963 roku ukończył studia na Wydziale Chemicznym Politechniki Łódzkiej. Podjął pracę w Instytucie Chemii Organicznej PAN, specjalizując się w lekkiej syntezie organicznej. W 1968 r. na Politechnice Łódzkiej uzyskał stopień doktora chemii za rozprawę pt. „Badania nad syntezą i przemianami chemicznymi tetraalkilowych hipofosforanów” (promotor: Andrzej Zwierzak). Stopień doktora habilitowanego nauk chemicznych uzyskał w 1973 r. w Instytucie Chemii Organicznej PAN za pracę pt. „Stereochemia substytucji nukleofilowej na atomie fosforu”. Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w 1979 r., a profesora zwyczajnego w 1986 r.
Od 1972 r. (do 2015 r.) pracował w Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN, gdzie od 1979 r. kierował założonym przez siebie Zakładem Chemii Bioorganicznej. Był jednym z twórców polskiej chemii fosforu w obszarze związków bioorganicznych. Jego wczesne prace dotyczyły syntezy i stereochemii organicznych związków fosforu, w tym syntezy enancjomerów grupy leków przeciwnowotworowych, takich jak cyklofosfamid, ifosfamid i . Jego badania były podstawą opracowania technologii wytwarzania Macdafenu (jednego z leków opartych na ifosfamidzie). Późniejsze zainteresowania obejmowały m.in. oligonukleotydy i ich analogi (fosfotriestry, tiofosforany, selenofosforany, amidofosforany i metylofosfoniany), syntezę , przypisanie konfiguracji absolutnej na atomie fosforu, stereochemię analogów oligonukleotydów. Był współtwórcą pierwszej metody stereokontrolowanej syntezy tiofosforanowych oligonukleotydów, stosowanych w .
Wypromował 30 doktorów, z których część została później profesorami w Polsce z zagranicą, np. (doktorat 1989), (1991), (1999), Arkadiusz Chworoś (2001) i (2003). Współtwórca 108 patentów i zgłoszeń patentowych.
W 1994 r. został członkiem korespondentem, a w 2007 członkiem rzeczywistym PAN. Członek Prezydium PAN (2001–2004), wiceprezes PAN (2007–2010), wiceprzewodniczący PAN (1987–1989), przewodniczący Komitetu Biotechnologii PAN (1990–1995). Przewodniczący Komitetu Narodowego ds. Współpracy z Międzynarodowym Centrum Inżynierii Genetycznej i Biotechnologii ICGEB (od 1996 roku). Prowadził wykłady i badania w USA, Chinach, Japonii i Niemczech.
W 2004 roku otrzymał Nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej za otrzymanie nowych biologicznie czynnych związków o dużym potencjale terapeutycznym za pomocą oryginalnej, opracowanej przez siebie metody syntezy tiofosforanowych analogów DNA.
Publikacje Był autorem ponad 400 publikacji, w tym ok. 300 recenzowanych artykułów naukowych w czasopismach indeksowanych przez Journal Citation Reports, cytowanych przez innych autorów ponad 8600 razy (2024). W roku 2024 jego indeks H wynosił 51. Do jego najczęściej cytowanych prac należą (w nawiasach liczba cytowań w 2024 r.): (531) (428) (385) (267) (247) (189) (191) (176) (161) (156) (151) (148) (144) (143) (141) (135) (133)
Wybrane wyróżnienia i nagrody Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1976) Medal 40-lecia Polski Ludowej Nagroda Miasta Łodzi (1988) Kitasato Medal (nadany przez , Japonia, 1989) Medal Stanisława Kostaneckiego (1990) Fogarty Scholar-in-Residence (przyznawana przez NIH) (1991) Medal im. Leona Marchlewskiego (1995) Złota Odznaka Zrzeszenia Studentów Polskich (1996) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1996)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 listopada 1996 r. o nadaniu orderów (). Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2004) Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (2004) Honorowy Obywatel Pabianic (2006) Medal Jędrzeja Śniadeckiego (2009) Doktorat honoris causa Politechniki Łódzkiej (2012)
Przypisy
Kategoria:Polscy chemicy Kategoria:Absolwenci Politechniki Łódzkiej Kategoria:Członkowie Komitetu Biotechnologii PAN Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Doktorzy honoris causa Politechniki Łódzkiej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Nagrodzeni Medalem Stanisława Kostaneckiego Kategoria:Nagrodzeni Medalem Jędrzeja Śniadeckiego Kategoria:Pracownicy instytutów naukowych PAN Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej – nauki ścisłe Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Zmarli w 2024 Kategoria:Honorowi obywatele Pabianic Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Łodzi