Bój w Dolinie Hazara lub zagłada 1. batalionu 682. pułku zmotoryzowanego () – jeden z epizodów walk podczas radzieckiej interwencji w Afganistanie w czasie którego, 30 kwietnia 1984, wykonując zadania operacji „Panczszir-84” radziecki batalion piechoty zmotoryzowanej został zaatakowany i rozbity przez mudżahedinów Szaha Masuda w Dolinie Hazara (Dolina Pandższeru).

Przebieg działań thumb|left|200px|Mudżahedini Ahmad Szah Masuda Wiosną 1984 oddziały radziecko-rządowe prowadziły w dolinie Panczsziru największą w historii wojny w Afganistanie operację przeciwko partyzantom Szacha Masuda. Jednym z jej elementów było przeczesywanie bocznych, mniejszych dolin Panczsziru, gdzie wyparci partyzanci szukali schronienia. Pod koniec kwietnia zadanie takie otrzymał w dolinie Hazara 1 batalion 682 pułku zmot. ze 108 dyw. zmot. pod dowództwem kpt. Aleksandra Koroliowa. Kiedy batalion podszedł do wejścia do doliny, otrzymał do d-cy pułku ppłk. Piotra Sumana rozkaz zajęcia w pierwszej kolejności wzgórz po obu stronach doliny, co zaczęła wykonywać 3. kompania batalionu. Wkrótce potem rozkaz ten został anulowany przez d-cę 108 dyw. gen. Wiktora Łogwinowa, który nakazał zajęcie doliny bez zapewnienia osłony z gór. Ppłk. Suman zakwestionował ten rozkaz, za co natychmiast został przez generała pozbawiony dowodzenia nad batalionem. W zamian d-ca dywizji obiecał Koroliewowi pełne wsparcie i osłonę Mi-24.

Rankiem 30 kwietnia o godz. 10.00 niepełny batalion (1 i 2 kompania – 220 ludzi) dwiema kolumnami po obu stronach rzeki Hazary rozpoczął marsz w głąb doliny. Nie posiadał osłony od strony gór ani z powietrza, ponieważ obiecane przez gen. Łogwinowa śmigłowce z niewiadomych przyczyn nie dotarły. Po przeczesaniu pierwszego kiszłaku (Meliwa), około południa oddział wyszedł na nieduży płaskowyż, gdzie dostał się w huraganowy ogień z broni strzeleckiej i moździerzy. Zajmujący dogodne pozycje na wzgórzach mudżahedini, prowadząc z trzech stron ogień krzyżowy, zaczęli zadawać Rosjanom dotkliwe straty. Dowódca batalionu idący na przedzie kolumny poległ w pierwszych minutach walki. Ogień snajperów szybko unieszkodliwił też większość oficerów (w sumie poległo ich 12). Po dwóch godzinach śmigłowce w końcu przybyły, jednak ostrzelane przez mudżahedinów z broni wielkokalibrowej – odleciały. Pojawiała się też para Su-25, jednak ich nalot nie uczynił większych szkód atakującym, którzy skryli się w licznych niedużych jaskiniach i skalnych szczelinach. Pod koniec dnia, kiedy mudżahedini wobec zapadających ciemności przerwali ostrzał i zaczęli się wycofywać, batalion w pełni utracił zdolność bojową. Jego ewakuacja zajęła kilka następnych dni. Około 25 żołnierzom udało się samodzielnie wydostać z doliny.

Po bitwie Bój Dolinie Hazara przyniósł największe straty radzieckiego pododdziału w historii radzieckiej interwencji w Afganistanie poniesione w ciągu jednego dnia. Według różnych ocen było to od 57 do 87 zabitych (w tym d-ca batalionu kpt. Koroliow, który pomimo zranienia do końca dowodził swoimi żołnierzami) i 45–58 rannych. Stąd często nazywany jest „czarnym dniem” Armii Radzieckiej w Afganistanie.

D-ca 682 pułku, pomimo że był przeciwny skierowaniu pozbawionego osłony batalionu w głąb doliny, został postawiony przed sądem wojskowym, zdegradowany i przeniesiony na Białoruś, gdzie mieszka do dziś w Homlu. Gen. Łogwinow został usunięty ze stanowiska d-cy dywizji. Według relacji jednego z oficerów wiedział, na jakie ryzyko naraża batalion, posyłając go w głąb doliny bez ubezpieczenia. Chciał jednak zyskać na czasie i wykonać zadanie w wyznaczonym przez dowództwo terminie.

Od 2007 roku, corocznie 30 kwietnia w Bałabanowie (obw. kałuski) na grobie poległego d-cy batalionu kpt. Koroliowa zbierają się ocaleli żołnierze batalionu i rodziny poległych na nieformalnym zjeździe weteranów.

Straty Lista poległych żołnierzy radzieckich (niepełna):

oficerowie i chorążowie

kpt. Koroliow Aleksandr p.por. Aljabin Roman p.por. Bugara Wiaczesław p.por. Duda Igor p.por. Gajworonski Wiktor p.por. Iljaszenko Wiktor kpt. Kirsanow Aleksandr kpt. Kurdjuk Siergiej p.por. Kutyriew Konstantin chor. Moroz Nikołaj chor. Siwokobylienko Władimir kpt. Szczedrigin Wsiewołod p.por. Szynkarienko Aleksandr

podoficerowie i szeregowi

szer. Ałłaszow Zakir kpr. Annagieldyjew Achmat szer. Babicz Aleksandr kpr. Bajkieiżeiew Matichaj kpr. Chabibullin Iłgasz szer. Chałchużajew Bachtijar szer. Cyganiuk Walierij szer. Dragancza Wasilij szer. Dudkin Wiktor szer. Gantimurow Siergiej szer. Gorobiec Jurij szer. Gynku Witalij szer. Fiszelzon Alieksiej kpr. Hetz Dmitrij szer. Ibrahimow Israił szer. Jesienbajew Żangeldy szer. Junusow Bahtier szer. Jusupow Junusali szer. Kachidze Tengiz sierż. Korzik Aleksandr szer. Kraguliec Siergiej szer. Łaziebnyj Nikołaj sierż. Michajłow Władimir sierż. Miczuda Wiktor szer. Możow Siergiej szer. Nurmatow Murzaił szer. Ostapienko Oleg sierż. Prokopiew Oleg szer. Rażabow Sułtanbaj szer. Rizmont Walierij szer. Sadowoj Władimir szer. Sapiego Fiodor kpr. Swita Oleg kpr. Sowdierow Behmuhammad szer. Szapował Oleg szer. Szewczenko Władimir sierż. Tabakar Aleksandr szer. Tabaszewski Władimir kpr. Tasztiemirow Szawkat szer. Udalcow Nikołaj szer. Wiszniewski Aleksandr

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne (ros.) „Koroliewskij batalion” – film dokumentalny Aleksandra Jełagina

Kategoria:Bitwy w historii Afganistanu Hazara Kategoria:1984 w Azji Hazara