Bert Trautmann, właśc. Bernhard Carl Trautmann (ur. 22 października 1923 w Bremie, zm. 19 lipca 2013 w La Llosa, Hiszpania) – niemiecki piłkarz, grający na pozycji bramkarza. W latach 1949–1964 piłkarz Manchesteru City. Trautmann dorastał w czasach konfliktów międzywojennych w Niemczech, a na początku drugiej wojny światowej dołączył do Luftwaffe i został spadochroniarzem. Przez trzy lata walczył na froncie wschodnim, zdobywając pięć odznaczeń, w tym Krzyż Żelazny. Później walczył na froncie zachodnim, gdzie pod koniec wojny został schwytany przez British Army. Był jedną z zaledwie 90 osób z liczącego tysiąc żołnierzy pułku, która przeżyła wojnę. Następnie został przewieziony do obozu dla jeńców wojennych w Ashton-in-Makerfield. Trautmann odrzucił ofertę repatriacji, a po wyjściu z więzienia w 1948 roku osiedlił się w Lancashire, gdzie łączył pracę na roli z grą jako bramkarz w miejscowej drużynie piłkarskiej St Helens Town.
Występy dla tej drużyny spowodowały, że Trautmann zdobył reputację utalentowanego bramkarza, co spowodowało, że zainteresowały się nim kluby z The Football League. W październiku 1949 roku niemiecki zawodnik przeszedł do Manchesteru City, który grał w najwyższej klasie rozgrywek, Football League First Division. Decyzja, by zatrudnić byłego spadochroniarza Państwa Osi, wywołała demonstracje dwudziestu tysięcy osób. Jednakże z czasem Trautmann uzyskał akceptację kibiców poprzez występy w bramce Manchesteru City, grając – z wyjątkiem pięciu – w kolejnych 250 meczach.
W 1956 zdobył nagrodę Piłkarza Roku FWA. W tym samym roku w finale Pucharu Anglii po 17 minutach gry odniósł poważną kontuzję po próbie rzucenia się pod nogi piłkarzowi Birmingham City, Peterowi Murphy’emu. Pomimo kontuzji Trautmann grał dalej, a między innymi dzięki jego kluczowym interwencjom jego drużyna wygrała 3:1. W trakcie odbierania medalu widać było, że jego szyja była wyraźnie zakrzywiona; trzy dni później prześwietlenie ujawniło, że jest ona złamana.
Trautmann grał dla Manchesteru City do roku 1964, występując w 545 meczach (w tym w 508 ligowych). Po zakończeniu kariery został trenerem, początkowo klubów niższych lig Anglii i Niemiec, a następnie reprezentacji Mjanmy, Liberii oraz Pakistanu. W 2004 roku otrzymał tytuł Oficera Orderu Imperium Brytyjskiego za promowanie porozumienia angielsko-niemieckiego w futbolu.
Dzieciństwo w Niemczech thumb|Brema w latach 20. XX w. Trautmann urodził się 22 października 1923 roku w Walle, dzielnicy Bremy zamieszkiwanej głównie przez klasę średnią. Jego ojciec pracował w fabryce nawozów sztucznych, a jego matka była gospodynią domową. Miał również o trzy lata młodszego brata, Karla-Heinza, z którym utrzymywał bliskie stosunki. Posępny klimat gospodarczy wczesnych lat 30. spowodował, że Trautmannowie sprzedali dom i przenieśli się do robotniczej dzielnicy Gröpelingen, gdzie zamieszkali w mieszkaniu w bloku, w którym Bernhard mieszkał do 1941 roku. Gdy był młody, zainteresował się sportem – grał w piłkę nożna, piłkę ręczną i völkerball (odmianę dwóch ogni). Wstąpił również do YMCA i klubu piłkarskiego, Blau und Weisse. W klubie piłkarskim grał z entuzjazmem, ale działalność w YMCA nie pochłaniała jego zaangażowania w tym samym stopniu. W sierpniu 1933 roku dołączył do nowej organizacji, Jungvolk, która była prekursorem Hitlerjugend. W następnym roku wygrał kilka lokalnych juniorskich zawodów atletycznych i otrzymał certyfikat za sportową wybitność, podpisany przez Paula von Hindenburga, prezydenta Niemiec. Na początku drugiej wojny światowej Trautmann pracował jako praktykant na stanowisku mechanika samochodowego.
II wojna światowa W 1941 roku Trautmann dołączył do Luftwaffe, gdzie początkowo był operatorem radiowym, jednakże podczas szkolenia nie wykazał wiele zdolności do tej pracy i został przeniesiony do Spandau, gdzie został spadochroniarzem. Najpierw służył w okupowanej Polsce, a jako że stacjonował daleko od linii frontu, mógł pozwolić sobie na uprawianie sportu i psikusy. W wyniku jednego z nich doszło do wypadku (poszkodowanym był sierżant sztabowy). Trautmann został za to skazany na trzy miesiące więzienia. Na początku odbywania kary miał ostre zapalenie wyrostka robaczkowego, wskutek czego spędził karę w szpitalu wojskowym. W październiku 1941 roku rozpoczął stacjonowanie w Dniepropetrowsku na Ukrainie, gdzie armia niemiecka została wskutek wczesnego początku zimy na dłużej. Tam prowadziła ataki typu podjazdowego na Armię Czerwoną. Na wiosnę 1942 roku Trautmann otrzymał awans na stanowisko kaprala. Początkowo armia niemiecka przeważała, ale sowiecka kontrofensywa spowodowała duże straty w jednostce Trautmanna (700 zabitych, co stanowiło 70% jednostki), na skutek czego została ona wycofana z frontu wschodniego. Za osiągnięcia na froncie wschodnim Trautmann zdobył pięć medali, w tym Krzyż Żelazny I klasy.
Po otrzymaniu awansu na stanowisko sierżanta, Trautmann znajdował się w jednostce utworzonej z kilku innych, zdziesiątkowanych na wschodzie. Jednostka ta stacjonowała we Francji, przygotowując się na lądowanie aliantów w Normandii. W roku 1944 Trautmann był jedną z nielicznych osób, która przeżyła bombardowanie w Kleve. Nie mając jednostki, zdecydował się na powrót do Bremy. Niemieccy żołnierze nieposiadający ważnych dokumentów urlopowych byli rozstrzeliwani w wyniku podejrzeń o dezercję, z tego powodu więc Trautmann starał się unikać wojsk niemieckich. Kilka dni później został on schwytany przez dwóch żołnierzy US Army. Po zdecydowaniu, że Niemiec nie ma dla nich przydatnych informacji, żołnierze wyprowadzili go z remizy, każąc mu mieć podniesione do góry ręce. Ze strachu przed rozstrzelaniem Trautmann uciekł. Po uzyskaniu wystarczającej odległości, by uniknąć oprawców, przeskoczył przez płot. Wylądował jednak u stóp brytyjskiego żołnierza, który przywitał go słowami: „Cześć Fritz, masz ochotę na filiżankę herbaty?”. Wcześniej Trautmann został schwytany również przez Rosjan oraz Francuzów, ale za każdym razem udało mu się uciec. Jako że wojna dobiegała końca, Trautmann nie podejmował kolejnej próby ucieczki. Początkowo został uwięziony w pobliżu Ostendy, a następnie przeniesiony do obozu w Esseksie, gdzie został przesłuchany. Jako żołnierz ochotnik, który od najmłodszych lat był przedmiotem indoktrynacji, otrzymał kategorię „C”, co oznacza, że został sklasyfikowany jako nazista. Trautmann, który był jednym z 90 żołnierzy z jego pierwszego pułku, którzy przeżyli wojnę, został przewieziony do obozu jenieckiego w Northwich. Wkrótce potem otrzymał kategorię „B”, co oznaczało, że został uznany za nie-nazistę. Następnie został przewieziony do obozu jenieckiego w Ashton-in-Makerfield – małej miejscowości w hrabstwie Lancashire pomiędzy St Helens a Wigan – gdzie znajdował się do roku 1948.
W obozie regularnie rozgrywano mecze piłkarskie, a Trautmann uczestniczył w nich jako zawodnik z pola. Jednakże w meczu przeciwko amatorskiej drużynie Haydock Park, grając jako obrońca doznał kontuzji, po czym poprosił bramkarza Gunthera Luhra o zamianę pozycji. Od tamtego czasu Trautmann grał jako bramkarz. W tym czasie w Anglii mówiono na niego „Bert”, ponieważ wymawianie skróconej wersji jego imienia – „Bernd” – sprawiało Anglikom problemy.
Początki kariery piłkarskiej Po zamknięciu obozu Trautmann odrzucił ofertę repatriacji i został w Wielkiej Brytanii. Początkowo pracował na roli, a następnie przy rozbrajaniu bomb w Liverpoolu. Grał również w amatorskim klubie piłkarskim, St Helens Town; ożenił się później z Margaret Friar – córką sekretarza tego klubu. Reputacja Trautmanna w sezonie 1948/49 stale rosła, a jego występy przyciągały liczne rzesze kibiców, w tym rekordowe 9000 osób w finale lokalnego pucharu, Mahon Cup.
Manchester City Gdy rozpoczynał się nowy sezon, wiele drużyn The Football League wykazało zainteresowanie zatrudnieniem Trautmanna. Ostatecznie 7 października 1949 roku Niemiec podpisał kontrakt z Manchesterem City, wiążąc się z klubem kontraktem amatorskim. Wkrótce później zmieniono charakter kontraktu na profesjonalny.
Niezadowolenie kibiców Niektórzy kibice klubu byli niezadowoleni z powodu zatrudnienia w klubie byłego pracownika Luftwaffe. Posiadacze karnetów zagrozili bojkotem, a różne grupy kibiców w Manchesterze i całym kraju wysyłali do klubu wiele listów protestacyjnych. Oprócz trudności z narodowością dodatkowym problemem dla Trautmanna był fakt, że zastąpił on Franka Swifta, jednego z najlepszych bramkarzy w historii klubu. Choć niemiecki bramkarz wyrażał wątpliwości związane z podpisaniem kontraktu, kapitan klubu i weteran z Normandii, Eric Westwood, publicznie przywitał go w klubie, mówiąc, że „w szatni City nie ma już żadnej wojny”. Pierwszym meczem Trautmanna w Manchesterze City było spotkanie przeciwko Bolton Wanderers, rozegrane 19 listopada. Po udanym występie ilość protestów kibiców zmniejszyła się. W dalszym ciągu jednak lżono go na meczach wyjazdowych, co początkowo źle wpływało na jego koncentrację; w grudniu 1949 roku w meczu z Derby County wpuścił siedem goli.
thumb|Wizyta Trautmanna na Craven Cottage w 1950 roku spowodowała wielkie zainteresowanie mediów Mecz Manchesteru City przeciwko Fulham w styczniu 1950 roku był pierwszą wizytą Trautmanna w Londynie. Spowodował wielkie zainteresowanie mediów, jako że siedziby większości brytyjskich gazet znajdowały się w Londynie; kilku wiodących dziennikarzy sportowych obserwowało Trautmanna w akcji po raz pierwszy. Ciężkie szkody wyrządzone miastu przez Luftwaffe oznaczały, że były spadochroniarz Trautmann był znienawidzoną przez kibiców postacią; krzyczeli oni na niego „Szwab” i „nazista”. Manchester City słabo spisywał się w lidze i oczekiwano wysokiego zwycięstwa Fulham, jednakże bardzo dobra gra Trautmanna spowodowała, że Fulham wygrał „zaledwie” 1:0. Po zakończeniu meczu Trautmann otrzymał owacje na stojąco, był także oklaskiwany przez piłkarzy obu drużyn. Jednakże po sezonie klub spadł do drugiej ligi.
Kolejne finały Pucharu Anglii Manchester City powrócił do najwyższej klasy rozgrywkowej w następnym sezonie. W kolejnych latach Trautmann dał się poznać jako jeden z najlepszych bramkarzy w lidze, grając – z wyjątkiem pięciu – w kolejnych 250 meczach ligowych. W 1952 jego usługami zainteresowało się FC Schalke 04, które zaoferowało Manchesterowi City tysiąc funtów za transfer piłkarza. Oferta została kategorycznie odrzucona, a Manchester City odpowiedział, że uważa, iż Trautmann jest wart dwadzieścia razy więcej.
W połowie lat 50. menedżer Manchesteru City, Les McDowall, wprowadził nowe ustawienie taktyczne, w którym środkowy napastnik był głęboko cofnięty. Ustawienie to nosiło nazwę Revie Plan, od nazwiska Dona Reviego, który był takim napastnikiem. W systemie tym ważne było jak najdłuższe utrzymywanie piłki, wskutek czego Trautmann mógł zrobić użytek ze swoich zdolności wyrzucania piłki; w tamtych czasach bramkarze po obronie strzału zazwyczaj jak najdalej wykopywali piłkę. W przeciwieństwie do nich Trautmann, inspirowany węgierskim bramkarzem Gyulą Grosicsem, starał się rozpocząć atak rzucając piłkę do skrzydłowych – zwykle Kena Barnesa bądź Johna McTavisha. Następnie ci podawali do Reviego, który dalej przeprowadzał atak. Używając tej taktyki klub dotarł do finału Pucharu Anglii w 1955 roku, przez co Trautmann stał się pierwszym Niemcem grającym w finale tegoż pucharu. Manchester City podejmował zdobywcę pucharu w latach 1951 oraz 1952, Newcastle United. Jackie Milburn strzelił Manchesterowi City gola po 45 sekundach, a w 18 minucie Jimmy Meadows musiał opuścić boisko z powodu kontuzji, wskutek czego klub z Manchesteru grał w dziesiątkę. Przewaga Newcastle oznaczała, że możliwość rozpoczynania ataków przez Trautmanna wskutek wyrzutów była ograniczona. Manchester wprawdzie zdołał strzelić gola w pierwszej połowie, ale w 57 minucie Bobby Mitchell strzelił na 2:1 dla Newcastle. Mecz skończył się zwycięstwem Newcastle 3:1, tak więc Trautmann i jego klub zdobyli w pucharze drugie miejsce.