Siemion Michajłowicz Budionny (ros. , ur. w Koziurinie, zm. 26 października 1973 w Moskwie) – radziecki wojskowy i polityk narodowości ukraińskiej, marszałek Związku Radzieckiego. Kawalerzysta i wachmistrz armii cesarskiej, po wybuchu wojny domowej stanął po stronie bolszewików i dołączył do tworzonej przez Dumienkę czerwonej kawalerii. Jako jej czołowy oficer, mianowany dowódcą 1 Armii Konnej (inaczej Konarmii) po jej utworzeniu (1919–1923). Kierował nią w licznych kampaniach, zostając popularnym bohaterem propagandowym ZSRR. Po zwycięstwie, inspektor kawalerii Armii Czerwonej (1924–1937), później dowódca Moskiewskiego Okręgu Wojskowego (1937–1940), członek (1938–1941), zastępca ludowego komisarza obrony (1939–1940) i I zastępca ludowego komisarza obrony (1940–1941). Po ataku Niemiec na ZSRR mianowany członkiem Stawki Najwyższego Naczelnego Dowództwa (1941–1945), po czym głównodowodzącym Głównego Dowództwa Wojsk Kierunku Południowo-Zachodniego (1941). W obliczu spektakularnych klęsk odwołany ze stanowiska, mianowany dowódcą Frontu Rezerwowego (1941), lecz po kolejnych klęskach ponownie odwołany. Na dalszym etapie wojny głównodowodzący Głównego Dowództwa Wojsk Kierunku Północnokaukaskiego (1942), później Frontu Północno-Kaukaskiego (1942). W obliczu klęsk front rozwiązano, a Budionnego odwołano. Ponownie mianowany zastępcą ludowego komisarza obrony (1942–1943), do końca wojny nie dowodził już na froncie. Po jej zakończeniu zastępca ludowego komisarza (później ministra) rolnictwa ds. hodowli koni (1947–1953), później ponownie inspektor kawalerii Armii Radzieckiej (1953–1954). Równolegle do kariery wojskowej działał politycznie, członek Komitetu Centralnego KPZR (1939–1952) i deputowany do Rady Najwyższej ZSRR I, II, III, IV, V, VI, VII i VIII kadencji.

Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodził się w chutorze Koziurin koło Rostowa w rodzinie biednego chłopaL. Bazylow, J. Sobczak, Encyklopedia rewolucji październikowej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977, s. 51–52., na terenie ówczesnego obwodu Wojska Dońskiego. W dzieciństwie pracował jako pasterz i robotnik rolny. W wojsku służył od 1903, w latach 1904–1905 uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej. W 1907 jako najlepszy jeździec pułku wysłany do Petersburga do szkoły oficerów kawalerii na roczny kurs dla niższych stopni. Do 1914 służył w pułku dragonów.

I wojna światowa W I wojnie światowej służył jako starszy podoficer na frontach niemieckim, austriackim i kaukaskim, m.in. w Operacji Łódzkiej. Latem 1917 wraz z pułkiem przybył do Mińska, gdzie został wybrany przedstawicielem komitetu żołnierskiego pułku. Latem 1917 uczestniczył w rozbrojeniu wojsk korniłowskich w Orszy. Po bolszewickiej rewolucji październikowej wrócił nad Don, gdzie został wybrany członkiem miejscowego Komitetu Rad.

Wojna domowa w Rosji W lutym 1919 utworzył konny oddział Armii Czerwonej pod swoim dowództwem. Oddziałem przemianowanym 19 listopada 1919 na 1. Armię Konną, dowodził w latach 1919–1923, walcząc z wojskami gen. Piotra Wrangla nad Donem, w październiku-listopadzie 1919 pokonując kozackie korpusy generałów Konstantina Mamontowa i Andrieja Szkury i zwyciężając Siły Zbrojne Południa Rosji gen. Antona Denikina pod Woroneżem i w bitwie o węzeł kolejowy KastornojeP. Kenez, Red Advance, White Defeat. Civil War in South Russia 1919-1920, New Academia Publishing, Washington DC 2004, , s. 218..

Wojna polsko-bolszewicka 1920 W wojnie polsko-bolszewickiej 1 Armia Konna przerzucona marszem na front polski z Kaukazu Północnego (Majkop) przerwała 5 czerwca 1920 front polsko-sowiecki pod Samhorodkiem na Ukrainie i uderzyła na tyły Wojska Polskiego zajmującego Kijów. Nacierała następnie na Żytomierz, który zajęła 7 czerwca, wycinając w pień polski garnizon, niszcząc stację kolejową i magazyny wojskowe i uwalniając kilka tysięcy sowieckich jeńców i Berdyczów, gdzie spaliła szpital z 600 rannymi Polakami i siostrami Czerwonego Krzyża. 27 czerwca Budionny zajął Zwiahel, 10 lipca – Równe. W końcu lipca 1920 armia Budionnego uderzyła w kierunku na Lwów. 17 sierpnia 1920 stoczyła krwawą bitwę pod Zadwórzem. Budionny wykonał wówczas z opóźnieniem rozkaz skierowania się na północny zachód dla wsparcia atakujących Warszawę wojsk Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego. Manewr Budionnego nastąpił za późno – 16 sierpnia 1920 Wojsko Polskie rozpoczęło kontrofensywę na flankę i tyły wojsk Tuchaczewskiego, rozbijając je i zmuszając do generalnego odwrotu spod Warszawy. Budionny został powstrzymany pod Zamościem przez broniące miasta oddziały polskie i ukraińskie, a następnie 31 sierpnia, rozbity pod Komarowem, wycofał się za Bug do Włodzimierza, gdzie oczekiwały posiłki z Moskwy. Mimo wsparcia, został jednak wyparty i stamtąd, nękany przez polską kawalerię, a także lotnictwo. Podczas odwrotu do Żytomierza morale i dyscyplinę w szeregach Konarmii zaczęły zastępować instynkty bandyckie. Maszerując w stronę Dniepru, podkomendni Budionnego dopuścili się serii pogromów, w dużej mierze na Żydach.

Dalsza służba W latach 1921–1923 był zastępcą dowódcy Północnokaukaskiego Okręgu Wojskowego, od 1923 zaś pomocnikiem ds. kawalerii głównodowodzącego Armią Czerwoną, w latach 1924–1937 był inspektorem kawalerii. W 1932 ukończył Akademię Wojskową im. Michaiła Frunzego. Od 1934 należał do WKP(b).

20 listopada 1935 został mianowany (jako jeden z pięciu dowódców) Marszałkiem Związku Radzieckiego. W przeciwieństwie do wielu innych dowódców rewolucyjnych, nie utracił zaufania Józefa Stalina. Od 1937 do 1940 dowodził Moskiewskim Okręgiem Wojskowym, a od sierpnia 1940 był I zastępcą komisarza (ministra) obrony ZSRR.

II wojna światowa W czasie II wojny światowej, był członkiem Stawki Najwyższego Naczelnego Dowództwa, uczestniczył w obronie Moskwy, dowodził grupą wojsk rezerwy Stawki, następnie w okresie lipiec – sierpień 1941 był dowódcą Kierunku Południowo-Zachodniego, od września do października 1941 Frontu Rezerwowego, od kwietnia do maja 1942 głównodowodzącym Kierunku Północno-Kaukaskiego].

Latem 1941, na żądanie Budionnego, dowództwo radzieckie przystąpiło do tworzenia nowych jednostek. Na koniec roku dodatkowo utworzono ok. 80 dywizji lekkiej kawalerii. Od stycznia 1943 dowodził kawalerią ZSRR.

Okres powojenny Po II wojnie światowej, w latach 1947–1953 dodatkowo był zastępcą ministra rolnictwa, w następnych latach zaś był inspektorem kawalerii i Głównym Inspektorem Ministerstwa Obrony ZSRR.

Ośmiokrotnie deputowany do Rady Najwyższej ZSRR, a od 1938 członek Prezydium RN ZSRR.

Zmarł w wieku 91 lat, został pochowany przy murze Kremla na Placu Czerwonym w Moskwie. W jego pogrzebie uczestniczyła delegacja PRL z wiceministrem obrony narodowej gen. broni Józefem Urbanowiczem na czele.

Odznaczenia Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego – trzykrotnie (1 lutego 1958, 24 kwietnia 1963, 22 lutego 1968) Order Lenina – ośmiokrotnie (1935, 1939, 1943, 1945, 1953, 1958, 1958, 1973) Order Czerwonego Sztandaru – sześciokrotnie Order Suworowa I klasy Order Czerwonego Sztandaru Pracy Azerbejdżańskiej SRR Order Czerwonego Sztandaru Pracy Uzbeckiej SRR Medal 100-lecia urodzin Lenina Medal „Za obronę Moskwy” Medal „Za obronę Sewastopola” Medal „Za obronę Odessy” Medal „Za obronę Kaukazu” Medal „Za zwycięstwo nad Japonią” Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (1945) Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (1965) Medal jubileuszowy „XX lat Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej” (1938) Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty” (1948) Medal jubileuszowy „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR” (1958) Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal „W upamiętnieniu 800-lecia Moskwy” (1947) Medal „W upamiętnieniu 250-lecia Leningradu” Krzyż św. Jerzego I, II, III i IV stopnia (Imperium Rosyjskie) Medal Świętego Jerzego I, II, III i IV stopnia (Imperium Rosyjskie) Order Suche Batora – dwukrotnie (Mongolia) Order Czerwonego Sztandaru (Mongolia)

Galeria

Zobacz też Koń budionnowski Budionnówka

Przypisy

Bibliografia

Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971

W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000 K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000 Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 4, s. 92, Moskwa 1969-1978 Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986 Семён Михайлович Будённый – Герои страны Семён Михайлович Будённый – Проект ХРОНОС

Kategoria:Marszałkowie Związku Radzieckiego Kategoria:Rosyjscy Bohaterowie Związku Radzieckiego Kategoria:Absolwenci Akademii Wojskowej im. M. Frunzego Kategoria:Czerwoni (wojna domowa w Rosji) Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b) Kategoria:Deputowani do Rady Najwyższej ZSRR Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Japonią” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru (Mongolia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Suche Batora Kategoria:Odznaczeni Orderem Suworowa Kategoria:Odznaczeni Medalem 100-lecia urodzin Lenina Kategoria:Odznaczeni Medalem 800-lecia Moskwy Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona bolszewicka) Kategoria:Żołnierze 1 Armii Konnej Kategoria:Radzieccy dowódcy frontów w II wojnie światowej Kategoria:Uczestnicy wojny rosyjsko-japońskiej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu przy Murze Kremlowskim Kategoria:Urodzeni w 1883 Kategoria:Zmarli w 1973 Kategoria:Dowódcy Moskiewskiego Okręgu Wojskowego (ZSRR)