thumb thumb Pieczarka urynowa, pieczarka słomkowożółta, pieczarka wielkozarodnikowa (Agaricus urinascens (Jul. Schäff. & F.H. Møller) Singer) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozowali w 1938 r. Julius Schäffer i Friedrich Alfred Møller, nadając mu nazwę Psalliota urinascens. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę, nadał mu w 1951 r. Rolf Singer. Niektóre synonimy naukowe:
Polską nazwę pieczarka urynowa zarekomendowała Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego w 2025 r. Gatunek ten opisywany był także jako pieczarka słomkowa oraz pieczarka słomkowożółta. W niektórych opracowaniach (m.in. w checklist W. Wojewody) opisywany jest jako pieczarka wielkozarodnikowa (Agaricus macrosporus (F.H. Møller & Jul. Schäff.) Pilát), jednak według Index Fungorum jest to synonim Agaricus urinascens.
Morfologia Kapelusz Za młodu półkulisty, później wypukły do płaskiego; biały, mięsisty, przy nacisku powoli przebarwiający się na żółto; z wierzchu delikatnie jedwabisto-łuseczkowaty. Średnicy 15–25 cm, a nawet do 50 cm. Blaszki Początkowo szare potem purpurowobrązowe; gęste, nie przyrośnięte do trzonu. Trzon Mocny i bardzo gruby, dosyć krótki, z delikatnie kosmkowatą powierzchnią; z pierścieniem bardzo szerokim, grubym, początkowo odstającym poziomo, o ząbkowanym brzegu; niżej żółtawy. Miąższ Biały, na przekroju w trzonie wolno przebarwia się na pomarańczowo lub czerwonawo; smak łagodny, słaby zapach anyżku. Wysyp zarodników Ciemny, purpurowobrązowy. Zarodniki eliptyczne, gładkie, o rozmiarach 8,5–12,5 × 5,5–6,5 µm, bez pory rostkowej.
Gatunki podobne Może być mylony ze śmiertelnie trującymi muchomorami, na przykład z muchomorem zielonawym, czyli sromotnikowym (Amanita phalloides), czy też z muchomorem wiosennym (Amanita verna) bądź z muchomorem jadowitym (Amanita virosa). Podobna jest również blisko spokrewniona, jadalna pieczarka biaława (Agaricus arvensis), która ma mniejsze zarodniki oraz trująca pieczarka karbolowa (Agaricus xanthoderma).
Występowanie i siedlisko Występuje w Ameryce Północnej, Europie i na Nowej Zelandii. Jest dość rzadki, miejscami rozpowszechniony. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Belgii i Norwegii.
Naziemny grzyb saprotroficzny. Owocniki od sierpnia do października, przeważnie na skrajach lasów, w miejscach trawiastych (na łąkach, pastwiskach), zwłaszcza w średnich górach i w Alpach.
Znaczenie Grzyb jadalny i bardzo wydajny.
Przypisy
Kategoria:Grzyby jadalne Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Pieczarkowate