Onyks – minerał, odmiana agatu, należącą do grupy chalcedonów, czyli krzemionkowych minerałów zbudowanych z dwutlenku krzemu. Wyróżniają się równoległym ułożeniem warstw, na przemian białej i czarnej. Nazwa pochodzi z greckiego i oznacza „pazur (paznokieć, racica)”: nawiązuje do twardości, wyglądu i ostrych krawędzi tego minerału. Biało-czarny onyks jest często nazywany zwyczajnym, arabskim lub czarnym.
Występowanie Naturalne onyksy należą do rzadkich skał. Spotykane na całym świecie; powstają w pogazowych pustkach w skałach wulkanicznych. Często uzyskuje się onyks sztuczny, produkowany na bazie agatów. Od czasów starożytnego Egiptu onyks przetwarzano, aby podkreślić jego barwę. Większość onyksów dawniej wytwarzano poprzez zanurzenie i gotowanie chalcedonu w roztworze cukru, a następnie zanurzenie go w kwasie siarkowym, aby zwęglić cząsteczki cukru zaabsorbowane w zewnętrznych warstwach chalcedonu.
Zastosowanie Już w starożytności właśnie budowę warstwową onyksu najczęściej wykorzystywano do rzeźbienia gemm. Rzeźby wypukłe określano jako kamee, natomiast wklęsłe jako intaglio oraz pieczęci. Najchętniej stosowano kamienie dwuwarstwowe o kontrastujących barwach, co pozwalało uzyskać wyraźny efekt plastyczny. O wartości wyrobów decydował przede wszystkim kunszt artysty, a nie sam materiał. Współcześnie wykonuje się z niego miniaturowe rzeźby i intaglia, szlifuje w formie paciorków. Jest doskonałym materiałem do inkrustacji. Stanowi kamień kolekcjonerski, jubilerski i ozdobny.
Odmiany onyksu Onyks arabski – inna zwyczajowa nazwa onyksu właściwego, znany też pod nazwą onyks czarny lub chalcedonowy. Były to kamienie o naprzemiennych czarnych i białych warstwach. Nazwa wiązała się z ich występowaniem na obszarach Egiptu i Libii
Niekwarcowe skały nazywane onyksem W kamieniarstwie pod nazwą onyks rozumie się także laminowane skały wapienne zbudowane prawie wyłącznie z przezroczystego sparytu (aragonitu lub kalcytu), bez istotnych domieszek składników ziarnistych.
Onyks aragonitowy – inaczej zwany kalcytowym lub marmurowym – pasiasta skała węglanowa w barwach brązowo-kremowych. Onyks egipski – odmiana onyksu marmurowego pochodząca z Egiptu. Onyks meksykański – odmiana meksykańskiego onyksu marmurowego. Występuje on w formach naciekowych (stalaktyty), wykazuje białą lub zielonkawą barwę. Znany też pod nazwą onyks padrara. Onyks pakistański – odmiana marmurowego pochodząca z Pakistanu. Onyks z Châtillon – przeświecająca odmiana ofikalcytu pochodzącej z Châtillon we Włoszech.
Zobacz też agat
Przypisy
Bibliografia Żaba J., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wyd. Videograf II, Chorzów 2006,
Kategoria:Krzemiany (minerały) Kategoria:Tlenki i wodorotlenki (minerały) Kategoria:Jubilerstwo