Służba jeniecka Wojska Polskiego II RP – służba Wojska Polskiego zajmująca się przyjęciem jeńców z obszaru wojennego i ich rozdziałem do obozów stałych, rozlokowanych na obszarze krajowym oraz odpowiedzialna za ochronę i bezpieczeństwo jeńców osadzonych w obozach, a także za warunki bytowe i sanitarne.

Służba jeniecka w latach 1918–1921 W drugiej dekadzie listopada 1918 w Ministerstwie Spraw Wojskowych zorganizowany został Wydział Jeńców. Szefem wydziału został kpt. Konrad Sztobryn. 23 grudnia 1918 wydział został zlikwidowany, a jego zadania przejął Referat do Spraw Jeńców Sekcji Opieki MSWojsk.

12 lutego 1919 kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych, płk Jan Wroczyński rozkazał dowódcy Generalnego Okręgu Warszawskiego zorganizować Komendę Obozu Jeńców Wojennych w Kazuniu Polskim według zatwierdzonego przez siebie etatu. Zgodnie z etatem skład osobowy komendy wynosił dwóch oficerów (komendant obozu i lekarz), sześciu podoficerów (sierżant sztabowy, sierżant rachunkowy, 2 plutonowych, podoficer prowiantowy, podoficer sanitarny), 42 szeregowców, w tym pisarz i sanitariusz oraz jednego urzędnika wojskowego gospodarczego. Środki lokomocji stanowiła bryczka i wóz ciągnione przez cztery konie zaprzęgowe. Ponadto komenda posiadała dwa konie wierzchoweDziennik Rozkazów Wojskowych Nr 17 z 15.02.1919 r..

28 marca 1919 utworzona została Inspekcja Obozów Jeńców i Internowanych. Zgodnie z etatem, skład osobowy inspekcji liczył dwóch oficerów: inspektora (w stopniu pułkownika lub podpułkownika) i adiutanta (podporucznik). Zadaniem inspekcji była kontrola wszystkich obozów jeńców, internowanych i zakładników. W ramach kontroli inspekcja zobowiązana była badać nadzór nad jeńcami i środki zapobiegające ucieczkom, przyjęte w danym obozie oraz warunki życia jeńców i stan sanitarny. Inspekcja podlegała bezpośrednio Ministrowi Spraw Wojskowych i jemu też składała meldunki z przeprowadzonych kontroli. Inspektor był uprawniony do wydawania zarządzeń zmierzających do likwidacji stwierdzonych uchybień. Inspektorem obozów jeńców i internowanych mianowany został ppłk Otton Górski, a adiutantem – ppor. Włodzimierz FreitagDziennik Rozkazów Wojskowych Nr 37 z 03.04.1919 r..

5 lipca 1919 przy MSWojsk. powołana została Komisja dla Spraw Jeńców. Zadaniem komisji była klasyfikacja jeńców w obozach oraz kwestie związane z urlopowaniem i zwonieniem jeńców.

Na początku 1920 zniesiony został Inspektorat Obozów Jeńców, a jego kompetencje przejęła Sekcja Mobilizacyjna Oddziału I Sztabu MSWojsk. W tym samym czasie w Oddziale IV Etapowym Naczelnego Dowództwa powołana została Sekcja Jeńców, którą kierował mjr Józef Sas-Hoszowski.

Z dniem 10 marca 1920 rozwiązana została Komisja dla Spraw Jeńców przy MSWojsk., a jej uprawnienia przejął Oddział II Sztabu ministerstwaDziennik Rozkazów Wojskowych Nr 9 z 23.03.1920 r.

20 lipca 1920 przy Departamencie VIII Budownictwa MSWojsk. ustanowione zostało tymczasowe, nadetatowe stanowisko inżyniera do spraw Obozów Jeńców, uprawnionego do kontaktowania się z Oddziałem I Sztabu MSWojsk.Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 30 z 24.08.1920 r.

W sierpniu 1920 powołana została Komisja do Spraw Obozu Jeńców w Strzałkowie pod przewodnictwem gen. ppor. Józefa Prokopowicza.

W listopadzie 1920 na podstawie rozporządzenia MSWojsk. Oddział I Sztab Nr 22547/Mob. powołano Kierownictwo Wymiany Jeńców Wojennych, któremu podporządkowano Sekcję Jeńców Wojennych Naczelnego Dowództwa i Wydział Jeńców MSWojsk. Kierownictwo było instytucją przejściową, powołaną w czasie demobilizacji i podporządkowaną Sekcji Mobilizacyjnej Oddziału I Sztabu MSWojsk.

18 stycznia 1921 utworzona została Sekcja Jeńców, którą podporządkowano szefowi Oddziału I Sztabu MSWojsk. W styczniu 1921 sekcja przeniesiona została do Oddziału II Sztabu MSWojsk., a w maju tego roku do Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

W latach 1919–1920 zorganizowane zostały następujące obozy jenieckie i internowanych: Obóz Jeńców Nr 1 w Strzałkowie Obóz Internowanych Nr 1 w Krakowie-Dąbiu Obóz Jeńców Nr 2 w Wadowicach Obóz Jeńców Nr 3 w Łańcucie (mjr piech. Stanisław Peszkowski) Obóz Internowanych Nr 4 w Pikulicach (DOGen. Lwów) Obóz Jeńców Nr 5 w Szczypiornie Obóz Internowania nr 6 w Aleksandrowie Kujawskim Obóz Jeńców Nr 7 w Tucholi (DOGen. Pomorze) – dowódcy: płk Pogorzelski, płk Karol Jahoda de Lubomir (od 2 IX 1920), mjr Wincenty Rutkiewicz (od 8 II 1921) Obóz Internowanych Nr 10 w Kaliszu Obóz Internowanych Nr 11 w Toruniu (DOGen. Pomorze) Obóz Internowanych Nr 12 w Częstochowie Obóz Koncentracyjny Nr 14 w Ostrowcu Obóz Internowanych nr 15 w Toruniu Obóz Internowanych Nr 16 w Zduńskiej Woli Obóz Internowanych Nr 17 w Sosnowcu Obóz Internowanych Nr 20 w Radomiu Obóz Koncentracyjny Nr 21 w Białymstoku (płk Bolesław Antoszewicz) Obóz Koncentracyjny Nr 23 we Lwowie (mjr Gabriel Gliga) Obóz Koncentracyjny Nr 24 w Puławach (Stacja Rozdzielcza Jeńców i Internowanych) Od września 1920 roku dowódcą obozu był mjr Józef Chlebowski, a dowódcą Oddziału Dozorczo-Wartowniczego ppor. Leon Grzegorczak Obóz Internowanych w Łukowie Obóz Internowanych w Płocku Obóz Internowanych w Różanach (DOGen. Warszawa) Obóz Internowanych w Ostrowie Lubelskim (DOGen. Lublin) Stacja Rozdzielcza Jeńców i Internowanych w Stryju Stacja Rozdzielcza Jeńców i Internowanych we Lwowie Stacja Rozdzielcza Jeńców i Internowanych w Dorohusku Stacja Rozdzielcza Jeńców i Internowanych w Białymstoku Obóz Koncentracyjny dla Górnoślązaków w Krakowie Obóz Izolacyjny w Siedlcach (DOGen. Lublin) Obóz Izolacyjny w Dęblinie Punkt Koncentracyjny Jeńców 4 Armii Punkt Koncentracyjny Jeńców 6 Armii w Kowlu Punkt Koncentracyjny Jeńców Brześć nad Bugiem Punkt Wyżywienia Jeńców Równe Punkt Wymiany Jeńców Równe

Służba jeniecka w 1939 W 1939, w przypadku konfliktu zbrojnego z Niemcami, zgodnie z planem mobilizacyjnym „W”, Wojsko Polskie zakładało zorganizowanie dwóch obozów jeńców ze szpitalami, sześciu obozów rozdzielczych i siedmiu punktów zbornych.

Wykaz jednostek służby jenieckiej. W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących, którymi w większości były komendy rejonów uzupełnień (KRU) oraz nazwy oddziałów piechoty i kawalerii, w oparciu o które przeprowadzana była mobilizacja.

w I rzucie mobilizacji powszechnej: Obóz Rozdzielczy Jeńców Nr 11 Modlin (KRU Warszawa Miasto I + 32 pp) Obóz Rozdzielczy Jeńców Nr 31 Białystok (KRU Białystok + 42 pp) Obóz Rozdzielczy Jeńców Nr 41 Skierniewice (KRU Skierniewice + 18 pp) Obóz Rozdzielczy Jeńców Nr 51 Bochnia (KRU Bochnia + szwadron zapasowy 3 pułku ułanów) Obóz Rozdzielczy Jeńców Nr 61 Rawa Ruska (KRU Lwów Powiat + 19 pp) Obóz Rozdzielczy Jeńców Nr 91 Brześć (KRU Brześć + 35 pp)

Punkt Zborny Jeńców Nr 11 (KRU Warszawa Miasto I + 21 pp) Punkt Zborny Jeńców Nr 21 (KRU Kowel + 50 pp) Punkt Zborny Jeńców Nr 31 (KRU Wilno Miasto + 6 pp Leg.) Punkt Zborny Jeńców Nr 41 (KRU Łódź Miasto I + 31 pp) Punkt Zborny Jeńców Nr 51 (KRU Kraków + 20 pp) Punkt Zborny Jeńców Nr 61 (KRU Lwów Miasto + 19 pp) Punkt Zborny Jeńców Nr 91 (KRU Brześć + 35 pp)

w II rzucie mobilizacji powszechnej: Obóz Jeńców Lubaczów (I/39 pp) Obóz Jeńców Pińczów (KRU Pińczów + 4 pp Leg.)

Szpitale dla obozów w Lubaczowie i Pińczowie mobilizować miała Kadra Zapasowa 10 Szpitala Okręgowego w Przemyślu, a ochronę zapewnić pododdziały wartownicze, wystawiane na terenie Okręgu Korpusu Nr X. Organizację obu szpitali miano rozpocząć 22 dnia mobilizacji powszechnej, a zakończyć rozwinięciem w 27 dniu mobilizacji. Każdy ze szpitali dysponować miał 500 łóżkami w dwóch oddziałach chirurgicznych, dwóch oddziałach wewnętrznych i jednym oddziale zakaźnym.

Przypisy

Bibliografia

Regina Czarnecka, Organizacja Sztabu Generalnego WP (Naczelnego Dowództwa WP) w latach 1918-1921, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 26 z 2003 Regina Czarnecka, Organizacja Ministerstwa Spraw Wojskowych (MSWojsk.) w latach 1918-1921, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 27 z 2005

Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W", Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Oficyna Wydawnicza "Ajaks" i Zarząd XII Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Pruszków 1995,

Kategoria:Polskie obozy jeńców i internowanych *