Bruksela (, ; , ; , ) – stolica Belgii, miasto i gmina położone w środkowej części kraju nad rzeką Senne. Aglomeracja brukselska (w sensie geograficznym) prócz obszaru dwujęzycznego Regionu Stołecznego Brukseli, w skład którego wchodzi Okręg Stołeczny Brukseli, obejmuje także pewną liczbę gmin flamandzkich. Siedziba administracyjna Regionu Flamandzkiego. Pod względem liczby mieszkańców jest największym miastem regionu stołecznego.

Bruksela jest siedzibą króla i parlamentu belgijskiego, a ponadto jest siedzibą instytucji Unii Europejskiej, NATO i Euroatomu. Ważny ośrodek handlowy, bankowo-finansowy i kulturalno-naukowy kraju. Siedziba Królewskich Muzeów Sztuk Pięknych, Królewskiej Akademii Sztuki (zał. 1711), Biblioteki Królewskiej (zał. 1837); dwóch uniwersytetów ( i ), konserwatorium i instytutów naukowo-badawczych, teatrów, ponad 30 muzeów.

Historia Pierwsze wzmianki o mieście pochodzą z 966, wtedy była to osada obronna. Później Bruksela była stolicą krainy historycznej Brabancji.

Od XIII w. miasto rozwijało się jako znaczący i prężny ośrodek tkactwa oraz ważny przystanek na szlaku handlowym z Brugii do Kolonii. Powstało wówczas dzisiejsze centrum miasta z rynkiem – La Grand Place.

W 1695 miasto poważnie ucierpiało w wyniku najazdu króla Francji, Ludwika XIV.

Austriacki minister pełnomocny w 1769 założył w Brukseli Towarzystwo Literackie (Literarische Gesellschaft), które było zaczątkiem przyszłej Belgijskiej Akademii Nauk.thumb|lewo|Grand Place W 1830 Bruksela została stolicą niepodległej Belgii. Rok później król Leopold I nakazał wyburzenie murów obronnych i rozbudowę miasta. Rozwój ten kontynuował jego następca, Leopold II.

W latach 60. XIX w. burmistrz zapoczątkował wielką „sanację” i przebudowę miasta. Dokonano wyburzeń zabudowy wzdłuż rzeki Senne, jej kanalizacji; przebito (na wzór „bulwarów” Haussmanna) szeroką ulicę między dworcami Midi i Nord, zbudowano Giełdę, stworzono nową dzielnicę (Onze-Lieve-Vrouw-ter-Sneeuwwijk), przedłużono Aleję Luizy (Avenue Louise / Louizalaan), (Regentschapsstraat) i (Belliardstraat), stworzono park Cinquantenaire (Jubelpark). Stworzono nowy system dystrybucji wody i gazu. Starania drugiego kolejnego burmistrza, Karela Bulsa, pozwoliły jednak na ocalenie znacznej części historycznych zabudowań.

W czasie II wojny światowej Bruksela ucierpiała w wyniku bombardowań z lat 1940 oraz 1943–1944.

Po wojnie miasto stało się centrum zjednoczonej Europy; od 1958 mieści się tutaj siedziba EWG, późniejszej Wspólnoty Europejskiej. W 1967 została tu również przeniesiona z Paryża kwatera główna NATO.

Do XIX wieku Bruksela była miastem, w którym dominującą rolę odgrywały dialekty języka flamandzkiego. Po uzyskaniu przez Belgię niepodległości, językiem urzędowym był język francuski, a napływ urzędników oraz klasy wyższej do nowej stolicy spowodował stopniową frankofonizację Brukseli. Dziś w Brukseli obowiązują dwa języki urzędowe: język francuski i język niderlandzki, jednak ludność stolicy posługuje się głównie językiem francuskim. Flamandzki jest używany tylko przez kilka procent populacji. W wyniku masowej imigracji po II wojnie światowej w stolicy Belgii mieszka również wiele osób posługujących się m.in. językami arabskim i tureckim oraz duża liczba pracowników instytucji międzynarodowych, tj. Unii Europejskiej, którzy używają na co dzień języka angielskiego.

W 2000 roku Bruksela została wybrana Europejską Stolicą Kultury.

W marcu 2016 w Brukseli miały miejsce zamachy bombowe przeprowadzone przez terrorystów z tzw. Państwa Islamskiego, w których zginęły 34 osoby.

Zabytki i turystyka thumb|Pałac Królewski mały|Hôtel Tassel Victora Horty, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO La Grand Place / Grote markt będący historycznym centrum miasta z kamienicami z XVIII w. Ratusz (Hôtel de ville de Bruxelles / Stadhuis van Brussel) w stylu gotyckim ukończony w 1459 / Broodhuis (Dom Króla) z XIX w., w którym obecnie znajduje się Muzeum Miejskie Brukseli (Musée de la ville de Bruxelles / Museum van de Stad Brussel), między innymi z ceramiką i wyrobami ze srebra Królewski Pasaż św. Huberta (Galeries royales Saint-Hubert / Koninklijke Sint-Hubertusgalerijen) z 1847 ze sklepami, galeriami, kafejkami i restauracjami. 8 kwietnia 2008 zgłoszony na listę światowego dziedzictwa UNESCO Pałac Królewski (Palais royal de Bruxelles / Koninklijk Paleis van Brussel) z XIX w. Pałac Narodu (Palais de la Nation / Paleis der Natie) – siedziba parlamentu (Parc de Bruxelles / Warandepark) z XVIII w. Katedra św. Michała i św. Guduli (Cathédrale Saints-Michel-et-Gudule / Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele) z XIII–XVI w., słynie z witraży Kościół Notre-Dame du Sablon (Notre-Dame du Sablon de Bruxelles / Onze-Lieve-Vrouw-ter-Zavelkerk) zbudowany w stylu gotyku brabanckiego; znajduje się w dzielnicy Sablon Czarna Wieża (Tour Noire / Zwarte Toren), którą jest pozostałością średniowiecznych fortyfikacji miejskich Brama Halle (Porte de Hal / Hallepoort), średniowieczna brama miejska Manneken Pis, jeden z symboli miasta, czyli figurka siusiającego chłopca z 1619. Żeńskim odpowiednikiem chłopca jest Jeanneke Pis, figurka z 1987 (De Clèves-Ravensteinhuis) z XV w. w stylu burgundzkim park Cinquantenaire (Parc du Cinquantenaire / Jubelpark) z 1880 z łukiem triumfalnym, (Musée royal de l’Armée et de l’Histoire militaire / Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis), (Musées royaux d’Art et d’Histoire / Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis) oraz muzeum motoryzacji (Musée des Instruments de musique / Muziekinstrumentenmuseum) w budynku z 1899 w stylu secesyjnym Kościół św. Jana Baptysty Zakonu Beginek (Saint-Jean-Baptiste-au-Béguinage / Sint-Jan Baptist ten Begijnhofkerk) z 1676 w stylu baroku flamandzkiego kamienice architekta Victora Horty w stylu secesyjnym Kościół Świętych Jana i Etienne (Saints-Jean-et-Étienne-aux-Minimes / Sint-Jans en Sint-Stevenskerk der Miniemen) Kościół św. Jana Chrzciciela (Saint-Jean-Baptiste-au-Béguinage / Sint-Jan Baptist ten Begijnhofkerk) z 1657 mały|Królewski Pasaż Św. Huberta W Brukseli znajdują się liczne przykłady architektury secesyjnej. thumb|Katedra św. Michała i św. Guduli

Muzea Królewskie Muzea Sztuk Pięknych (Musées royaux des Beaux-Arts / Koninklijke Musea voor Schone Kunsten) z największa kolekcją dzieł René Magritte’a (Musée Oldmasters / Old Masters Museum) – wystawia prace mistrzów malarstwa europejskiego: Cranacha Starszego, Bruegla, Rubensa, van Dycka, Boscha. (Musée royal d’Art moderne / Modern Museum) – ma w swych zbiorach malarstwo XIX- i XX-wieczne (np. Gauguina, Matisse’a, Degasa i Dalego) (Paleis voor Schone Kunsten) Dom Historii Europejskiej (Maison de l’histoire européenne / Huis van de Europese Geschiedenis) Parlamentarium (Parlementarium) (Musée des Instruments de musique / Muziekinstrumentenmuseum) (Musée royal de l’Armée et de l’Histoire militaire /Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis) Królewskie Muzea Sztuki i Historii (Musées royaux d’Art et d’Histoire / Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis) Belgijskie Centrum Komiksu (Centre belge de la bande dessinée / Belgisch Stripcentrum) Muzeum Zabawek (Musée du jouet / Speelgoedmuseum) (Musée des brasseurs Belges / Museum van de Belgische Brouwers) .

Atomium

Zbudowany z okazji Expo 1958, 103-metrowej wysokości model kryształu żelaza (powiększonego 150 miliardów razy). Składa się z 9 stalowych sfer o średnicy 18 m i łączących je 20 korytarzy, każdy o długości ok. 40 m. Na szczyt budowli można wjechać windą. Z okien najwyższej sfery widać panoramę Brukseli, a także Mini-Europę (Mini-Europe) – kompozycję miniaturowych obiektów z niektórych miast w Europie, która znajduje się w pobliskim , w dzielnicy Laeken. W innych znajdują się wystawy dotyczące mody, mebli i stylu życia lat 50. ubiegłego stulecia. Konstruktorem budowli jest André Waterkeyn.

Dzielnica Europejska

thumb|Plac Luksemburski, widoczny Espace Léopold – kompleks budynków Parlamentu Europejskiego thumb|Budynek Berlaymont, siedziba Komisji Europejskiej Dzielnica Europejska (Quartier européen / Europese Wijk) jest nieformalnym obszarem odpowiadającym w przybliżeniu głównemu wschodniemu obszarowi część dzielnicy Léopold (Leopoldswijk) i dzielnicy (Wijk van de Squares).

Parlament Europejski jest zlokalizowany w pobliżu (Luxemburgplein), przy (Leopoldruimte). Komisja Europejska, mieszcząca się w tzw. budynku , zlokalizowana jest przy placu (Schumanplein) i parku Cinquantenaire. Znajduje się tu także Rada Europejska i budynek Europa.

Ta dzielnica obsługiwana jest przez dwie stacje metra, Schuman i Bruxelles-Luxembourg, które znajdują się pod ziemią. Przecinają ją także dwie linie brukselskiego metra, linia 1 i linia 5.

Gospodarka Duży ośrodek przemysłowy; m.in. włókiennictwa (wyrób koronek), montażu samochodów (Citroën, Renault, Audi), piwowarstwa, hutnictwa metali nieżelaznych, elektroniki. Wielki ośrodek finansowo-handlowy (giełda, banki międzynarodowe).

Transport mały|Metro w Brukseli

Węzeł kolejowy i drogowy oraz port śródlądowy, połączony kanałem z Antwerpią, cztery linie metra oraz dwie linie premetra (podziemny tramwaj).

Na podstawie zbieranych od 2006 danych producent urządzeń nawigacyjnych, firma TomTom w 2010 opublikowała informację, że wśród 59 miast Europy Bruksela posiada największy udział głównych dróg (37,7%), na których prędkość poruszania bywa mniejsza niż 70% ograniczenia prędkościWhich is Europe’s most congested city? – Car and Car-Buying News – What Car?.

Kultura Polska placówka kulturalna w mieście to Instytut Polski.

Szkolnictwo W Brukseli istnieje niderlandzkojęzyczna szkoła wyższa Hogeschool-Universiteit.

Język mały|Dwujęzyczne francuskie i holenderskie znaki drogowe w Brukseli Miasto Bruksela wraz z całym Regionem Stołecznym Brukseli posiada oficjalnie status obszaru dwujęzycznego, gdzie działają dwie wspólnoty językowe: flamandzka i francuska. Równoprawne języki urzędowe to francuski, którym posługuje się większość ludności (85–90%) oraz niderlandzki (10–15% ludności). Zasada dwujęzyczności jest ściśle przestrzegana m.in. w odniesieniu do nazw ulic, znaków drogowych, wszelkich oficjalnych obwieszczeń itp. Każda z grup językowych posiada odrębne szkoły, uczelnie, biblioteki, teatry.

Sport Na terenie miasta znajduje się Stadion Króla Baudouina I, wybudowany na miejscu wcześniejszego stadionu Heysel, na którym doszło do tragicznych zamieszek w 1985.

W latach 2011–2013 rozgrywany był na kortach Royal Primerose Tennis Club kobiecy turniej tenisowy Brussels Open.

Ludzie związani z Brukselą

Współpraca Miejscowości partnerskie: Aichi, Japonia Atlanta, Stany Zjednoczone Berlin, Niemcy Brasília, Brazylia Kinszasa, Demokratyczna Republika Konga Lublana, Słowenia Madryt, Hiszpania Montreal, Kanada Moskwa, Rosja Pekin, Chiny Praga, Czechy Tetuan, Maroko Tirana, Albania Waszyngton, Stany Zjednoczone

Przypisy

Linki zewnętrzne strona internetowa miasta strona internetowa miasta

Kategoria:Stolice państw w Europie Kategoria:Miasta w Belgii Kategoria:Gminy w Regionie Stołecznym Brukseli Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)