Katedra św. Pawła w Münsterze () – główna świątynia Münsteru, wraz z ratuszem i Prinzipalmarkt należy do osobliwości historycznej stolicy Westfalii. Jest siedzibą utworzonej w roku 805 diecezji Münsteru. Cenne dzieło architektury późnoromańskiej i gotyckiej w zachodnich Niemczech. Pomimo poważnych zniszczeń wojennych katedra zachowała wewnątrz bogate wyposażenie m.in. krucyfiks mistyczny z XIV w., zegar astronomiczny z 1541, liczne nowożytne figury i epitafia. Do wnętrza prowadzi Rajski Portal z wczesnogotycką dekoracją rzeźbiarsko-architektoniczną. Od strony północnej zabudowania monasterium kanonickiego z krużgankiem obiegającym czworoboczny wirydarz. W dawnej zakrystii znajduje się od 1981 skarbiec katedralny z licznymi dziełami średniowiecznego i nowożytnego rzemiosła artystycznego, a także rzeźby i malarstwa.
Dzieje Metryka katedry sięga VIII stulecia. Fundatorem pierwszej świątyni był Liudger, dla którego w 793 Münster stanowił punkt działalności misyjnej, którą polecił cesarz Karol Wielki. Celem misji była chrystianizacja Sasów na wschodnich prowincjach (w tym terenów dzisiejszej Westfalii) monarchii karolińskiej. Dnia 30 marca, roku 805, w Rzymie Liudger został wyświęcony na biskupa Münsteru. Rezultatem tej działalności nie tylko było wzniesienie świątyni katedralnej, lecz także założenie miasta znanego jako Mimigernaford (w wolnym tłumaczeniu Bród ponad rzeką Aa). Późniejsza nazwa Münster (pol. Monastyr, łac. monasterium) ma ścisły związek z katedrą, w tym przypadku jako ośrodkiem nie tylko misyjnym, lecz także monastycznym. Pierwotna świątynia pełniła trzy funkcje. Oprócz funkcji katedry, była kościołem parafialnym i kolegiackim. Święty Liutgerd sprowadził do Münsteru kanoników reguły świętego Chordegarda z Metzu. Badania archeologiczne prowadzone w 1936 przez dra Wieschebrinka doprowadziły do odkrycia pozostałości pierwszej świątyni usytuowanej na terenie obecnych krużganków i wirydarza. Była to trójnawowa bazylika o wymiarach: długość – 31,2 m, a szerokość 27,6 m (8,3 + 11 + 8,3).
Świątynia Liudgera w XI wieku spłonęła, a na jej miejscu w 1090 wzniesiono ottoński kościół, który według badań archeologicznych był trójnawową bazyliką z transeptem w zachodniej części. Tenże kościół został zniszczony 7 maja 1121 wskutek zdobycia miasta przez księcia saskiego a następnie cesarza rzymskiego Lotara Supplinburga.
W 1225 rozpoczęto budowę obecnej katedry łączącej style późnego romanizmu i wczesnego gotyku. Poświęcenie świątyni miało miejsce w 1264. Na lata 1390–95 przypada wzniesienie zabudowań monasterium kanonickiego z krużgankiem wokół wirydarza oraz kaplicy NMP.
W czasach nowożytnych i nasilenia się prądów reformacyjnych gotycka katedra stała się miejscem fundacji licznych pomników nagrobnych biskupów, epitafiów i ołtarzy. W latach 1508–22 przeprowadzono renowację części zachodniej świątyni. Jednakże dekadę później Münster stał się ośrodkiem ruchu anabaptystycznego, któremu przewodził Jan z Lejdy. Ze względu na "idolatryczny" charakter w katedrze zniszczono wiele dzieł rzeźbiarskich, w tym późnogotycki zegar astronomiczny z 1408 roku, dzieło Heinricha Brabendera. Kulminacją dramatu miasta i katedry były dwie wojny w latach (1534–35). Szeroko zakrojone prace renowacyjne katedry, która zachowała swój katolicki charakter, oraz jej wyposażania miały miejsce w latach 1539–56. Wówczas to dodano m.in. przegrodę chórową (do dziś zachowały się jej fragmenty w skarbcu katedralnym), nowy zegar astronomiczny, rzeźby Johanna Brabendera, obrazy Ludgera i Hermanna Ringa, ponadto w obrębie monasterium wybudowano nowy kapitularz.
Wiek XVII i XVIII to okres intensywnego wystrajania wnętrza. Powstały liczne dzieła manierystycznej i barokowej sztuki sepulkralnej, głównie monumentalne pomniki nagrobne biskupów oraz dzieła o funkcji liturgicznej. Prezbiterium otrzymało barokową dekorację rzeźbiarską. Lwią część dzieł wykonano w pracowni rodziny Grönigerów. W takim stanie świątynia przetrwała do II wojny światowej. W latach 1941–1945 Münster był bombardowany przez lotnictwo RAF-u. W wyniku tych nalotów katedra uległa poważnym zniszczeniom. Odbudowa świątyni trwała dekadę, od 1946 roku. W wyniku tych prac, podczas których połączono sztukę konserwatorskiej rekonstrukcji ze współczesną myślą artystyczną, świątynia odzyskała dawną świetność, przy czym nie obyło się bez kontrowersji. Za rozporządzeniami dotyczącymi unowocześnienia prowadzenia liturgii wydanymi podczas soboru watykańskiego II dokonano daleko idących aranżacji przestrzennych, przesuwając ołtarz główny bliżej centrum katedry. Głośnym echem rozniosła się odbudowa fasady zachodniej, w której zaniechano rekonstrukcji późnogotyckiej dekoracji elewacji i portalu wejściowego, na rzecz nowoczesnego rozwiązania mającego się kojarzyć z wczesnoromańskimi westwerkami. Pomimo sprzeciwów mieszkańców Münsteru i wielu specjalistów pomysł architektów Emila Steffanna i Fritza Thomy został zaakceptowany przez kapitułę katedralną i ówczesnego biskupa Michaela Kellera. Stąd też zachodnia rozeta znana jest wśród krytyki m.in. jako "piwniczne okno" (nomen omen "Kellerfenster"). Uroczysta konsekracja katedry miała miejsce w dniu 13 października 1956. W 1981 w pomieszczeniach przy północnym ramieniu krużganków otwarto skarbiec katedralny.
Architektura Obecna katedra Św. Pawła, trzecia świątynia w tym miejscu, jest okazałym przykładem architektury okresu przejściowego, w którym to łączy się tradycję silnie ugruntowanego w krajach Rzeszy romanizmu z wpływami gotyku. Usytuowana jest przy północnej stronie rozległego Placu Katedralnego (niem. Domplatz). Świątynia jest trójnawową bazyliką z dwoma transeptami, dwoma chórami, z których poligonalnie zamknięty chór wschodni – prezbiterium posiada ambit i wieniec promieniście ułożonych kaplic. Chór zachodni na planie prostokąta flankują dwie wieże z kaplicami w przyziemiach. Korpus nawowy składa się z dwóch przęseł. Do południowego ramienia zachodniego transeptu przylega przedsionek z wejściem głównym zwany Rajem. Od strony północnej przylegają zabudowania monasterium kanonickiego z krużgankiem obiegającym wirydarz na planie nieregularnego czworoboku.
Wnętrze jest nakryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym, przy czym przęsła transeptu, nawy głównej i obu chórów mają sklepienia ośmiodzielne – oprócz żeber poprzecznych występują żebra na osiach przęseł. Poszczególne przęsła są dodatkowo oddzielone gurtami. Gurty i sklepienia są wsparte na masywnych prostokątnych w planie filarach wiązkowych oraz półfilarach, ciężar żeber jest oparty na narożnych smukłych kolumienkach. Artykulacja ścian wnętrza charakteryzuje się dwustrefowym podziałem na arkady międzynawowe i arkady mieszczące wnęki z okrągło- i ostrołukowymi oknami. W części od zachodniego chóru po wschodni transept dominują formy romańskie (m.in. galeryjki arkadowe), w prezbiterium zdecydowanie gotyckie. Spośród okien wyróżniają się potrójne okna nawy głównej zamknięte półkoliście, oraz rozety w zachodnim transepcie. W znacznym stopniu zachowały się elementy rzeźby architektonicznej, głównie dekoracja filarów i sklepień.
Na zewnątrz ściany podpierają uskokowe przypory, zwieńczone smukłymi fialami. Podobnie jak wewnątrz formy romańskie korelują z gotyckimi. Surowość, kubiczność i bryłowatość charakterystyczne dla architektury romańskiej zostały wyeksponowane w elewacji północnej. Dekoracja ograniczona jest do fryzów arkadowych na koronach ścian.
W celu podkreślenia prestiżu świątyni, za pomocą licznych środków plastycznych i architektonicznych, elewacji południowej nadano charakter reprezentacyjny. Ponadto do zachodniego transeptu została dobudowana przybudówka zwana Rajem pełniąca rolę katedralnej kruchty. Ścianę transeptu i trójkątny szczyt zdobią późnoromańskie rozety. Spośród nich wyróżnia się sześciodzielna rozeta szczytu z płaskorzeźbioną głową patrona katedry pośrodku. Ściana wschodniego transeptu jest przepruta wielkim ostrołukowym oknem o bogatej dekoracji maswerkowej, które flankują dwie blendy. Ściany pokryte są bogatą dekoracją architektoniczną złożoną z laskowań i ślepych maswerków. Szczyty i przypory zwieńczone są ażurową balustradą.
Westwerk i dzwony Zachodni chór flankują dwie kwadratowe w planie wieże. W przyziemiach mieszczą kaplice. W północnej wieży początkowo znajdowało się baptysterium, a następnie do 1981 roku skarbiec katedralny. W przyziemiu wieży południowej jest kaplica Świętej Katarzyny mieszcząca niegdyś ideową kopię Grobu Pańskiego.
Mierzące 54 metry wieże zachodnie mają oprócz przyziemia po pięć pięter. Na zewnątrz czytelny jest podział na pięć kondygnacji. Rosnącą ku górze gradację elementów architektonicznych charakteryzuje u dołu surowość ścian, powyżej ostrołukowe blendy oraz parzyste okna w dwóch najwyższych kondygnacji. Wieże zwieńczone są ostrosłupowymi hełmami.
Na wieżach zawieszone są następujące dzwony:
Nr. Nazwa Data odlania Ludwisarz, Miejsce odlania Średnica(mm) Ciężar(kg) Dźwięk (16tel) 1 Kardynał 1956 Fa. Feldmann & Marschel, Münster 2267 7604 fis0 –7 2 Bernardus 1956 Fa. Feldmann & Marschel, Münster 1983 4490 gis0 –7 3 Paulus 1956 Fa. Feldmann & Marschel, Münster 1675 2940 h0 –6 4 Petrus 1956 Fa. Feldmann & Marschel, Münster 1469 2036 cis1 –7 [+2] 5 Ludgerus 1526 Wolter Westerhues 1141 1000 e1 –5 [+4] 6 Andreas 1956 Fa. Feldmann & Marschel, Münster 1074 790 fis1 –5 [+1] 7 Maria 1956 Fa. Feldmann & Marschel, Münster 959 535 gis1 –4 [–1] 8 Michael 1956 Fa. Feldmann & Marschel, Münster 835 363 h1 –3 [±0] 9 Gabriel 1956 Fa. Feldmann & Marschel, Münster 712 213 cis2 –3 [±0] 10 Raphael 1956 Fa. Feldmann & Marschel, Münster 578 120 e2 –2 [–1] I Stundenglocke 1766 Christian August Becker, Hildesheim 600 150 g2 –1 II Viertelstundenglocke 1772 nieznany 470 60 a2 ±0
Do roku 1945 w wieży południowej wisiały dzwony datowane na 1911, 1890, 1856, 1675, 1638, 1538 oraz z XIII w. W marcu 1945 – krótko przed zakończeniem wojny – wszystkie osiem dzwonów (tony: g0, a0, c1, f1, g1, h1, d2, fis2) uległo stopieniu w wyniku pożaru wieży przez bomby zapalające zrzucone przez lotnictwo alianckie.
W roku 1954 zakupiono z kościoła św. Lutgera w Schermbeck renesansowy dzwon Ludgerusglocke. Odlał go w 1526 Wolter Westerhues, uczeń Gerharda van Wou. Pozostałe dziewięć dzwonów odlano w 1956 w ludwisarni Feldmann & Marschel w Münsterze. Dwa dzwony zegarowe (jeden z 1722 wybijający kwadranse, drugi z 1766 wybijający godziny) zawieszone są w wieżyczce na sygnaturkę.
Rajski przedsionek thumb|Widok ogólny wnętrza Rajskiego przedsionka Główne wejście do katedry prowadzi od strony południowej do zachodniego transeptu. Poprzedza go Rajski przedsionek – monumentalna, prostokątna w planie kruchta o złożonej architekturze, bogatą dekoracją rzeźbiarską opartą na wyszukanych treściach ideowych. Ta dwunawowa trójprzęsłowa struktura jest datowana na lata 1225–1235. W średniowieczu taż kruchta była miejscem odprawiania sądów, kościelnych wizytacji oraz regulacji prawa obyczajowego. Od strony ideowej kruchta nawiązuje do Niebiańskiej Bramy – Porta Coeli – toteż program ikonograficzny był w pełni adekwatny dla sakralnych jak świeckich funkcji tego miejsca.
Wnętrze kruchty jest nakryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na dwóch filarach i półfilarach przylegających do murów lateralnych. Artystyczną dominantą wnętrza jest bogata dekoracja rzeźbiarska, złożona zarówno z elementów z rzeźby architektonicznej (wsporniki, zworniki, kapitele kolumn, fryzy, dekoracja portalu wejściowego), jak i monumentalnej – zespół ponadnaturalnej wielkości figur, z których najstarsze powstały pod wpływem XII i XIII-wiecznej rzeźby z Île-de-France.