Sławno

Sławno () – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, siedziba władz powiatu sławieńskiego i gminy wiejskiej Sławno, położone na Pobrzeżu Koszalińskim, nad rzeką Wieprzą i strugą Moszczenicą, ok. 20 km od wybrzeża Morza Bałtyckiego.

Według danych GUS z 30 czerwca 2023 r., Sławno liczyło 11 839 mieszkańców i było pod względem liczby ludności 21. miastem w województwie zachodniopomorskim.

Położenie Sławno jest położone na Równinie Słupskiej, będącej jednym z mezoregionów Pobrzeża Koszalińskiego. Miasto znajduje się w północno-wschodniej części województwa zachodniopomorskiego. Historycznie leży na Pomorzu Zachodnim, choć w średniowieczu było także częścią Pomorza Gdańskiego (patrz niżej).

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 15,83 km². Miasto stanowi 1,51% powierzchni powiatu.

Według danych z 2002 r. 46% powierzchni miasta stanowią użytki rolne, a 3% – użytki leśne.

Przez Sławno prowadzi droga wojewódzka nr 112, oraz droga wojewódzka nr 205. Odległość miasta od Słupska wynosi: 27 km, od Koszalina: 40 km, a od stolicy województwa – Szczecina: 200 km.

Warunki naturalne Przez główną część miasta przepływa struga Moszczenica, biegnąca z zachodu na wschód. Przez południowo-wschodnią część miasta płynie Kanał Miejski, który obiega Stare Miasto i uchodzi do Moszczenicy. Przez wschodnie obrzeża miasta przepływa rzeka Wieprza.

Historia mały|lewo|Panorama miasta na mapie Lubinusa z 1618 mały|lewo|Ulica Koszalińska na pocztówce z 1912 roku Sławno wraz z ziemią sławieńską należało do państwa pierwszych Piastów, w XII wieku gród Stare Sławno w zakolu Wieprzy stał się głównym ośrodkiem władzy książęcej. Z 1186 pochodzi pisemna wzmianka o Warcisławie, księciu sławieńskim. Na przełomie XII i XIII wieku książętami sławieńskimi byli Bogusław i jego syn Racibor. Po śmierci tego drugiego ok. 1227 roku miasto przeszło pod panowanie książąt Pomorza Zachodniego, ok. 1236 roku zostaje opanowane przez księcia gdańskiego Świętopełka. Pod panowaniem książąt gdańskich znajdowało się do 1294 roku, gdy na mocy układu w Kępnie z 1282, po śmierci księcia Mściwoja II wraz z całym ówczesnym Pomorzem Gdańskim zostało ponownie scalone z Polską. Utracone zostało przez Polskę w 1308, gdy opanowali je zbrojnie margrabiowie brandenburscy, którzy następnie w 1316 przekazali władzę zwierzchnią na rzecz zachodniopomorskich książąt na Wołogoszczy. W 1317 otrzymało prawa miejskie (prawo lubeckie). W 1380 mieszczanie niszczą Stare Sławno, obecne Sławsko, podczas ataku zabili książęcego namiestnika. Pod zwierzchnictwo polskie miasto wróciło w 1390 jako część księstwa słupskiego, które zostało lennem Korony Polskiej. Okres zwierzchnictwa polskiego zakończył się w 1474, gdy księstwo słupskie objął Bogusław X Wielki, który następnie zjednoczył Pomorze Zachodnie w jedno księstwo ze stolicą w Szczecinie. W XV wieku miasto stało się ważnym ośrodkiem sukiennictwa. Po wygaśnięciu pomorskiej dynastii Gryfitów i wojnie trzydziestoletniej miasto w 1648 stało się częścią ziem Hohenzollernów. Wchodziło następnie w skład Królestwa Prus i Cesarstwa Niemieckiego. Liczne pożary i przemarsze wojsk przyczyniają się upadku, sytuację tę zmienia w 1719 uzyskanie statusu siedziby powiatu. W XVIII i XIX wieku miasto miało duże znaczenie w handlu płótnem. W XIX wieku notuje się szybkie uprzemysłowienie – powstała odlewnia żelaza, fabryka maszyn, browar, tartak i olejarnia. W 1835 zostaje oddana do użytku szosa łącząca Szczecin z Gdańskiem, co daje impuls imigracji i wzmacnia rozwój przemysłu. W okresie międzywojennym do 1945 roku należało do Rzeszy Niemieckiej.

7 marca 1945 roku miasto zostało zdobyte przez oddziały 27 Dywizji Piechoty 19 Armii oraz 3 Samodzielnego Korpusu Pancernego Gwardii II Frontu Białoruskiego (po wojnie ku czci żołnierzy radzieckich postawiono pomnik na ul. Chełmońskiego)Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, , s. 686.. Z uwagi na oskrzydlenie, o samo miasto toczyły się tylko niewielkie walki ze strażami tylnymi wycofujących się Niemców. Po zdobyciu miasta 10 marca celowo została podpalona zabudowa Starego Miasta. W czasie II wojny światowej miasto zostało zniszczone w 45%Miasta Polskie W Tysiącleciu – Ossolineum 1965, tom 1. s. 592.. Po wojnie miasto znalazło się na terenach przyznanych Polsce. 7 maja 1946 zatwierdzono urzędowo obecną nazwęZarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. ().. Po odbudowie zniszczeń wojennych nastąpił dalszy rozwój przemysłu, powstał kombinat drzewny i fabryka płyt wiórowych.

Do 1975 roku Sławno leżało w województwie koszalińskim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa słupskiego.

W 2013 r. z uwagi na fakt, że Sąd Rejonowy w Sławnie miał 5 sędziów, został przekształcony w 4 wydziały zamiejscowe Sądu Rejonowego w KoszalinieRozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r. ().Zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 listopada 2012 r. ws. zniesienia i utworzenia niektórych wydziałów (Dz. Urz. Min. Sprawiedliwości z 2012 r. poz. 168)..

Przynależność administracyjna +okrespaństwozwierzchność 1121-1160(możliwe) border|18px Księstwo pomorskie 1190-1238 border|18px Księstwo sławieńskie 1238-1295 border|18px Księstwo słupskie 1295-1368 border|18px Księstwo wołogoskie 1368-1390 border|18px Księstwo słupskie 1390-1474 border|22px Księstwo słupskie Korona Królestwa Polskiego 1474-1478 border|18px Księstwo słupskie Księstwo pomorskie 1478-1531 border|18px Księstwo pomorskie 1569-1625 border|18px Księstwo darłowskie 1625-1637 border|18px Księstwo pomorskie Święte Cesarstwo Rzymskie 1637-1657 Królestwo Szwecji 1657-1701 border|22px Brandenburgia-Prusy Święte Cesarstwo Rzymskie 1701-1806 border|22px Królestwo Prus 1701-1815 border|22px Królestwo Prus 1815-1866 Królestwo PrusZwiązek Niemiecki 1866-1871Związek Północnoniemiecki 1871-1918 Cesarstwo Niemieckie 1918-1933 Rzesza Niemiecka 1933-1945 III Rzesza 1945-1952 Rzeczpospolita Polska 1952-1989 Polska Rzeczpospolita Ludowa od 1990 Rzeczpospolita Polska

Architektura

Cały obszar Starego Miasta Sławna został wpisany do rejestru zabytkówZachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Szczecinie, nr rej. 556..

Lista zabytków w mieście: Obwarowania miejskie Sławna – fragmenty murów obronnych z gotyckimi bramami miejskimi: Koszalińską i Słupską (XV wiek). Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – gotycka świątynia wybudowana w latach 1326–1364. Budynek administracyjno-produkcyjny dawnej fabryki konserw z lat 1927–1928 (ul. Koszalińska 49, projekt – Diedrich Suhr). Ratusz w Sławnie (budynek dawnego starostwa) – obiekt z lat 1905–1907. Kamienica przy ul. Grottgera 8 – dawna siedziba szkoły zbudowanej w 1821 roku; obiekt przebudowany pod koniec XIX wieku i po 1945 roku. Kościół św. Antoniego Padewskiego z plebanią – dzieło Diedricha Suhra z lat 1925–1928. Wodociągowa wieża ciśnień z budynkiem dawnego odżelaziacza – założenie z 1927 roku. Zespół magazynów zbożowych (ul. Rapackiego 13), obiekt z XIX wieku.

Obiekty o walorach historycznych: Kamienice z XVIII, XIX i początku XX w. Zespół dworca kolejowego z końca XIX w. – wieża ciśnień z lat 1910–1920. Budynek Poczty z pocz. XX w. Willa A. Schultza z 1897 r. - do 31 sierpnia 2011 roku siedziba Zespołu Szkół Zawodowych. Budynek zespołu szkół z końca XIX (kamień węgielny – 1878) i początku XX wieku (1928). Przedwojenna szkoła, aktualnie Gimnazjum nr 1 (projekt Diedricha Suhra). Sławieński Dom Kultury – przed II wojną światową Ewangelicki Dom Parafialny, zbudowany w latach 1925–1926 (dzieło Diedricha Suhra). Borkowo (cmentarzysko) – najbliższa okolica miasta, cmentarzysko z neolitu. Sławsko (grodzisko) – stare leże miasta Sławno. Stary Kraków (grodzisko) – oddalone o 9 km grodzisko z epoki brązu przypisywane ludności kultury łużyckiej. Grzybnica (cmentarzysko) – Goci i Gepidowie, kamienne kręgi, kurhany – w okolicy miasta.

Pomniki i miejsca pamięci narodowej Pomnik ku czci żołnierzy Armii Radzieckiej w Sławnie (demontowany 16 kwietnia 2016). Pomnik Stefana Wyszyńskiego w Sławnie. Pomnik Poległych Żołnierzy w Sławnie. Pomnik Chrystus przybywa do Sławna.

Demografia

Struktura demograficzna mieszkańców Sławna według danych z 31 grudnia 2007:

W roku 2005 średni dochód na mieszkańca wynosił 1626,75 zł.

31 marca 2010 liczba bezrobotnych mieszkańców Sławna obejmowała 865 osób.

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Sławna w 2014 roku

+ Miasta i miejscowości turystyczne w pobliżu Sławna.DarłowoJarosławiecUstkaMielnoSławnoSłupskKoszalinPolanówKępice

Transport mały|Dworzec kolejowy Sławno było dawniej stacją węzłową, wkrótce po zakończeniu II wojny światowej rozebrane zostały tory w kierunku Polanowa i Ustki, a w 1997 r. do Korzybia. W 1991 r. zamknięto połączenie kolejowe z Darłowem. Uruchomiono je ponownie w czerwcu 2005 roku. Dzisiaj czynne linie kolejowe ze Sławna prowadzą do Stargardu i Gdańska Głównego (linia kolejowa nr 202) oraz do Darłowa (linia kolejowa nr 418)

Administracja mały|Ratusz Sławno ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy Sławna wybierają do swojej rady miasta 15 radnychZarządzenie Nr 69/2014 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 4 marca 2014 r. ws. ustalenia liczby radnych (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2014 r., poz. 1084).. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest urząd miasta przy ul. Marii Skłodowskiej-Curie 9. Sławno należy do stowarzyszenia gmin Nowa Hanza. Od roku 1950 Sławno nie posiadało żadnego burmistrza, przez reformę wobec której funkcje burmistrza pełniła rada miasta.

Burmistrzowie Sławna: 10 maja 1945 – 20 czerwca 1945 – Władysław Buchelt 21 czerwca 1945 – 28 lutego 1949 – Antoni Łączyński 1 marca 1949 – 31 października 1949 – Antoni Szymański 1 listopada 1949 – 26 czerwca 1950 – Feliks Kocbus 1990–2002 – mgr Wojciech Ludwikowski 2002–2007 – mgr inż. Mirosław Roman Bugajski od czerwca 2007 – dr inż. Krzysztof Frankenstein

Miasto jest siedzibą starostwa sławieńskiego, które mieści się przy ul. S. Sempołowskiej.

W mieście znajduje się także siedziba wiejskiej gminy Sławno.

Mieszkańcy Sławna wybierają 4 z 17 radnych do Rady Powiatu w SławnieUchwała Nr XXX/253/2002 Rady Powiatu w Sławnie z dnia 27 czerwca 2002 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2002 r. Nr 52, poz. 1155).. Mieszkańcy wybierają radnych do sejmiku województwa w okręgu IV. Posłów na Sejm wybierają z okręgu wyborczego nr 40, senatora z okręgu nr 100, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13. W Sławnie znajdują się 2 biura poselskie: Stanisława Gawłowskiego (PO), Pawła Szefernakera(PiS) oraz biuro senatorskie Piotra Zientarskiego (PO).

W 2016 r. wykonane wydatki budżetu samorządu Sławna wynosiły 48,7 mln zł, a dochody budżetu 47,9 mln zł. Zobowiązania samorządu (dług publiczny) według stanu na koniec 2016 r. wynosiły 18,2 mln zł, co stanowiło 38,1% poziomu dochodów.

Oświata mały|Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niesłyszących im. Marii Grzegorzewskiej W mieście znajdują się 4 przedszkola miejskie (w tym jedno przedszkole z oddziałem żłobkowym), 2 przedszkola prywatne, 2 szkoły podstawowe, a także kilka szkół ponadpodstawowych: Gimnazjum Miejskie nr 1 im. mjra Henryka Sucharskiego. Zespół Szkół w Sławnie im. Jana Henryka Dąbrowskiego m.in. liceum ogólnokształcące, profilowane, uzupełniające, dla dorosłych Zespół Szkół Agrotechnicznych. Zespół Szkół Zawodowych. Państwowa Szkoła Muzyczna I i II st. w Słupsku. Filia w Sławnie Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niesłyszących im. Marii Grzegorzewskiej w Sławnie Wielofunkcyjna Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza w Sławnie

W Sławnie znajdują się dwie biblioteki: Biblioteka Pedagogiczna oraz Biblioteka Miejska.

Sport