Emilia Hiżowa z domu Elżanowska, ps. Barbara (ur. 27 lutego 1895 w Brześciu, zm. 1 lipca 1970 w Warszawie) – polska architektka, działaczka społeczna i polityk, członek Prezydium Rady Pomocy Żydom przy Delegaturze Rządu na Kraj „Żegota”, posłanka do Krajowej Rady Narodowej, w latach 1947–1952 posłanka na Sejm Ustawodawczy RP.
Życiorys Urodziła się na Polesiu jako córka generała Kazimierza Elżanowskiego. W młodości mieszkała w Petersburgu, gdzie ukończyła gimnazjum Katarzyny II oraz Wydział Architektury Politechniki (1919). Już jako uczennica i studentka zajmowała się praca społeczną: pomagała przytułkowi dla sierot przy Towarzystwie Dobroczynności w Petersburgu, nauczała tam m.in. języka polskiego oraz organizowała zbiórki. W stolicy Rosji związała się z narodową organizacją „Zet”. Podczas studiów należała do Polskiej Kasy Pomocy Studentom, towarzystwa „Spójnia” oraz Kuchni Studenckiej. W Petersburgu poznała doktora Mieczysława Michałowicza. W 1915 wzięła ślub z dziennikarzem i literatem Tadeuszem Leonem Hiżem (1883–1945). Mieli synów Stanisława (1915−1999) i Henryka (1917−2006).
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości powróciła w jej okrojone granice w 1920. Pracowała w dziale budowlanym Warszawskiej Dyrekcji Kolejowej kierowanym przez Romualda Millera oraz Biurze Budowy Gmachu Związku Zawodowego Kolejarzy. Wraz z Millerem zaprojektowała m.in. obecny budynek szpitala klinicznego (dziecięcego) im. prof. M. Michałowicza przy ul. Litewskiej 14/16 w Warszawie. Od 1920 należała do Stowarzyszenia Architektów Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wystąpiła w 1938 z powodów politycznych. W 1936 zaangażowała się w tworzenie warszawskiego Klubu Demokratycznego, którego była sekretarzem komisji rewizyjnejAntoni Czubiński, Stronnictwo Demokratyczne (1937–1989): zarys dziejów, Poznań 1998, s. 39.. W październiku 1938 została wybrana delegatką na zjazd założycielski Stronnictwa Demokratycznego. W wyborach samorządowych 1939 kandydowała ze wspólnej listy PPS i SD w Warszawie, jednak mandatu nie uzyskała. Od 1939 zasiadała w Radzie Naczelnej Stronnictwa.
W czasie wojny pracowała w Biurze Projektów Odbudowy Gmachu PZUW przy ul. Kopernika w Warszawie. W 1940 wraz m.in. z Romualdem Millerem znalazła się wśród członków SD – Polskiej Organizacji Demokratycznej. 4 grudnia 1942 weszła w skład Prezydium Rady Pomocy Żydów przy Delegaturze Rządu na Kraj „Żegota”Robert Szuchta, Rada Pomocy Żydom „Żegota”, „Rzeczpospolita” z 22 września 2008; Zob. też: Those who helped: Polish rescuers of Jews during the holocaust (ze wstępem Teresy Prekerowej), Warszawa 1993, s. 12.. W lecie 1943 stała na czele Referatu Mieszkaniowego Żegoty, a od października 1943 do lipca 1944 była szefową Referatu Lekarskiego. Miała znaczący udział w powstaniu systemu schronów dla ukrywającej się po aryjskiej stronie ludności żydowskiej. Udostępniła Żydowskiej Organizacji Bojowej plany kanalizacyjne Warszawy. W lipcu 1943 przystąpiła do Stronnictwa Polskiej Demokracji (SPD), które dystansowało się od polityki rządu w Londynie. W 1944 wzięła udział w powstaniu warszawskim jako dowódczyni plutonu kobiecego Połączonych Sił Zbrojnych Armii Ludowej, Polskiej Armii Ludowej i Korupsu Bezpieczeństwa (w randze podporucznika).
Po II wojnie światowej pracowała w Pracowni Konserwacji Zabytków oraz Dyrekcji Odbudowy Warszawy. Od 1948 do 1953 przewodniczyła Zarządowi Budowy Gmachów Sejmu ustawodawczego RP. Zasiadała w Krajowej Radzie Narodowej. Od 1945 do 1946 była wiceprzewodniczącą CK SDLista polskich kobiet aktywnych w polityce, Zob. też: Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy, Warszawa 1991, s. 292.. W 1947 uzyskała mandat posłanki na Sejm Ustawodawczy z listy państwowej tzw. Bloku DemokratycznegoInformacja na stronie Sejmu RP.. Była również radną MRN i WRN w Krakowie. Po 1952 na fali walki z tzw. odchyleniem prawicowo-nacjonalistycznym została wykluczona z SDZdzisław Stańczak, Szare plamy, „Tygodnik Demokratyczny”, nr 13/1989 (1858), s. 12–13., jednak po 1956 członkostwo przywrócono. Od 1962 zasiadała ponownie w Radzie Naczelnej. Do końca życia była członkiem honorowym SD.
Została pochowana na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera 19B-6-21)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.
Odznaczenia Order Krzyża Grunwaldu III klasy (1946). Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia PolskiLista odznaczonych na V/VI Zjeździe Krajowym Stronnictwa Demokratycznego za pracę społeczno-polityczną, „Tygodnik Demokratyczny”, nr 3 z 23–29 stycznia 1958, s. 6.
Przypisy
Bibliografia Henryk Wosiński, Stronnictwo Demokratyczne w Polsce Ludowej. Cz. 3: Udział Stronnictwa w pracach parlamentu PRL w latach 1944–1968 (red. Wiktoria Beczek), Warszawa 1969, s. 57–58. Emilia Hiżowa, „Socjalista i demokrata”, w: Mieczysław Michałowicz: człowiek, działacz, polityk, cz. 1, Warszawa 1972, s. 243–252. Teresa Prekerowa, Konspiracyjna Rada Pomocy Żydom w Warszawie, 1942–1945, Warszawa 1982 (biogram na, s. 76). (oprac. Andrzej Krzysztof Kunert), „Żegota” Rada Pomocy Żydom 1942–1945: wybór dokumentów/poprzedzony wywiadem Andrzeja Friszke z Władysławem Bartoszewskim, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Warszawa 2002 (biogram na, s. 133). Antoni Czubiński, Stronnictwo Demokratyczne (1937–1989): zarys dziejów, Poznań 1998. W czterdziestą rocznicę powstania Krajowej Rady Narodowej: materiały i dokumenty, Kancelaria Sejmu, Warszawa 1984. Biogram Tadeusza Leona Hiża w Polskim Słowniku Biograficznym autorstwa Witolda Giełżyńskiego, Tadeusz Leon Hiż, Polski Słownik Biograficzny, Tom IX/4, zeszyt 4, Heryng Zygmunt – Horoch Kalikst, Zakład Naukowy im. Ossolińskich 1961, s. 539. (red. oprac. Maciej Łukasiewicz, Henryk Wosiński), Życiorysy pisane wśród ludzi: kobiety-działaczki Stronnictwa Demokratycznego, Warszawa 1980.
Kategoria:Absolwenci Petersburskiego Uniwersytetu Politechnicznego Piotra Wielkiego Kategoria:Członkowie Rady Pomocy Żydom Kategoria:Kobiety – powstańcy warszawscy Kategoria:Ludzie urodzeni w Brześciu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy Kategoria:Politycy Stronnictwa Demokratycznego Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Posłowie do Krajowej Rady Narodowej Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1947–1952) Kategoria:Radni Miejskich Rad Narodowych Kategoria:Radni Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1970 Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie