Ruth Barcan MarcusWcześniejsze prace publikowała pod nazwiskiem panieńskim Barcan. (ur. 2 sierpnia 1921 w Nowym Jorku, zm. 19 lutego 2012 w New Haven) – amerykańska filozof analityczna, logik i filozof logiki. Zajmuje się przede wszystkim logiką modalną i związanymi z nią zagadnieniami filozoficznymi, a także pewnymi szczegółowymi zagadnieniami etycznymi, ontologicznymi i epistemologicznymi.
Do najważniejszych osiągnięć Ruth Barcan Marcus należy istotny udział w stworzeniu modalnej logiki predykatów (modalnej logiki kwantyfikatorów – por. klasyczny rachunek kwantyfikatorów), tj. pierwszych systemów logiki modalnej obejmujących kwantyfikatory i predykaty jako elementy ich języka. Od jej nazwiska pochodzi termin formuła Barcan. Dla filozofii Ruth Barcan Marcus kluczowe są natomiast (analizowane przeważnie na gruncie logiki modalnej z kwantyfikatorami) problemy związane z esencjalizmem, identycznością i jej wariantami oraz possibiliami.
Życiorys Studiowała (jako undergraduate) na Uniwersytecie Nowojorskim. Tam też w 1941 uzyskała (BA). W czasie studiów prowadziła badania nad logiką matematyczną pod kierunkiem J.C.C. McKinseya. Następnie przeniosła się na Uniwersytet Yale, gdzie studiowała jako graduate i współpracowała z Frederikiem Brentonem Fitchem. W 1946 uzyskała tam tytuł doktora.
W połowie lat 60. była współorganizatorką Wydziału Filozofii Uniwersytetu Illinois w Chicago, pełniła też funkcję jego dyrektora (chair). Następnie przeniosła się na Uniwersytet Północno-Zachodni. W 1973 podjęła pracę na Uniwersytecie Yale jako Halleck Professor. Od 1992 pracowała na tej uczelni jako profesor emerytowany, a także na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine jako profesor wizytujący.
Ruth Barcan Marcus pełniła wiele prestiżowych funkcji akademickich, otrzymała też wiele nagród. Do otrzymanych przez nią nagród należą Medal Collège de France (1986), doktorat honoris causa University of Illinois (1995), nadawany przez Uniwersytet Yale Wilbur Cross Medal (2000), Machette Prize. Do pełnionych przez nią funkcji należą stanowisko przewodniczącego Elizabethan Club (1989–1990), dyrektora National Board of Officers of the American Philosophical Association (Amerykańskiego Towarzystwa Filozoficznego; 1967–1983), przewodniczącego oddziału centralnego Amerykańskiego Towarzystwa Filozoficznego (1976–1978), przewodniczącego (1990–1993), a od 1994 przewodniczącego honorowego Institute Internationale de Philosophie.
Myśl Niniejsza prezentacja myśli Ruth Barcan Marcus opiera się na wydanym w 1993 zbiorze jej prac Modality, Morality and Belief. Zbiór ten obejmuje artykuły opublikowane w różnych czasopismach po roku 1961. Wersje zamieszczone w tym zbiorze to poprawione i nieco zmienione wersje artykułów oryginalnych. Do wielu z nich dołączone zostały rozmaite dodatki. Wybór ten pomija artykuły z wczesnego okresu twórczości Barcan Marcus, bardzo istotne z punktu widzenia rozwoju logiki modalnej, ale mające wysoce techniczny charakter; uwzględnia on natomiast przede wszystkim artykuły o charakterze filozoficznym. Wcześniejsze prace Barcan Marcus dotyczyły raczej logiki formalnej niż filozofii – w niniejszym artykule przedstawiono tylko pewne wybrane idee z tego okresu (w rozdziale Początki logiki modalnej predykatów i formuła Barcan).
Istnieje ponadto poświęcony w całości filozofii Barcan Marcus zbiór prac różnych autorów Modality, Morality and Belief (1995) – prace te stanowią obszerne analizy głównych problemów filozofii Barcan Marcus. Zbiór artykułów The New Theory of Reference. Kripke, Marcus and its Origins (1999) przedstawia teorię referencji Barcan Marcus oraz pewne związane z nim spory historycznofilozoficzne – zawiera m.in. analizy „nowej teorii referencji” dokonane przez Quentina Smitha. Do zagadnień podjętych przez Barcan Marcus odnoszą się także niektóre prace ze współredagowanego przez nią wyboru The Logical Enterprise (1975).
Początki logiki modalnej predykatów i formuła Barcan Najwcześniejsze publikacje Ruth Barcan Marcus stanowią zarazem najwcześniejsze publikacje z zakresu modalnej logiki predykatów. Jej pierwszy artykuł, A Functional Calculus of First Order Based on Strict Implication, ukazał się w tomie XI „Journal of Symbolic Logic” w roku 1946. W tym samym tomie tego czasopisma ukazała się później inna praca rozpoczynająca rozwój modalnej logiki predykatów, artykuł Rudolfa Carnapa Modality and Quantification. Szczególne znaczenie dla rozwoju tych systemów mają także artykuły The Deduction Theorem in a Functional Calculus of First Order Based on Strict Implication (1946) i The Identity of Individuals in a Strict Functional Calculus of Second Order (1947). Pierwsze w pełni współczesne systemy logiki modalnej to systemy Lewisa (S1-S5), z których pierwsze C.I. Lewis ogłosił w 1911. Zasadniczą ideą modalnej logiki predykatów było utworzenie systemu dedukcyjnego uzupełniającego modalną logikę zdań tak, jak klasyczny rachunek predykatów uzupełnia klasyczny rachunek zdań. Na tle tempa rozwoju logiki matematycznej w XX wieku idea ta narodziła się późno: między powstaniem systemów Lewisa a systemem skonstruowanym przez Marcus minęło kilkadziesiąt lat, w czasie których klasyczny rachunek predykatów osiągnął już pełną dojrzałość.
W swoim pierwszym artykule Ruth Barcan Marcus rozważała możliwość poszerzenia na wzór klasycznego rachunku predykatów systemów S2 i S4. Ze względu na fakt, że modalna logika predykatów jest właśnie tego rodzaju rozszerzeniem, wiele jej tez pokrywa się czy to z tezami logiki modalnej zdań, czy to klasycznego rachunku predykatów – nie są to jednak tezy wszystkie. Do tez występujących wyłącznie w sformułowanym przez Ruth Barcan Marcus systemie modalnej logiki predykatów należy stanowiąca jego 11. aksjomat formuła gdzie reprezentuje zmienną indywiduową, A formułę, znak odpowiada powszechnemu w logice modalnej zdań znakowi możliwości, znak oznacza natomiast implikację ścisłą definiowaną przez zastosowano tu notację przyjętą w oryginalnym artykule Barcan, zastępując jedynie oryginalny znak koniunkcji i oryginalny znak implikacji ścisłej przyjętymi tutaj. Prócz różnych notacji, występują też różne postacie tej formuły, np. zamiast możliwości i kwantyfikatora szczegółowego zawierająca konieczność i kwantyfikator ogólny czy też tzw. odwrócona formuła Barcan. Formułę tę w 1956 nazwał „formułą Barcan” (ang. Barcan formula) Arthur Prior, następnie nazwa ta przyjęła się powszechnieA.N. Prior, Modality and Quantification in S5, „Journal of Symbolic Logic” 21, s. 60–62..
Włączenie lub nie formuły Barcan do logiki modalnej predykatów stało się przedmiotem istotnych kontrowersji filozoficznych. Przeciw jej włączeniu do logiki temporalnej wypowiedział się w 1957 Prior, argumentując że zdanie „było, jest, lub będzie tak, że ktoś wyląduje na księżycu” nie pociąga za sobą zdania „istnieje ktoś, kto ląduje, wyląduje lub wylądował na księżycu”A. N. Prior, Time and Modality, Oxford University Press, Oxford 1957, s. 26.. Prior dowodzi tego poglądu, przyjmując dwa założenia: 1) Rzeczywiście ktoś kiedyś wyląduje na księżycu; 2) Tym, kto rzeczywiście kiedyś wyląduje na księżycu nie jest nikt, kto istnieje obecnie. Przy tych założeniach zdanie „będzie tak, że ktoś wyląduje na księżycu” jest prawdziwe, zdanie „istnieje ktoś, kto wyląduje na księżycu” jest – według Priora – fałszywe, co nie pozwala przyjąć formuły Barcan jako zgodnego z intuicjami aksjomatu logiki temporalnej. Na zarzuty Priora odpowiedziała Barcan Marcus w artykule Interpreting QuantificationRuth Barcan Marcus, Interpreting Quantification, „Inquiry” 5, s. 252–259., gdzie zaprotestowała przeciw odczytaniu formuły jako „istnieje takie α, że A”. Zamiast takiej interpretacji zaproponowała koncepcję, według której formuła ta znaczy, że pewne podstawienia (substitution instances) α są prawdziwe, tj. istnieje co najmniej jedna wartość (value) α, przy której A jest prawdziwe.
Esencjalizm Artykuł Modalities and Intensional Languages [Modalności a języki intensjonalne] opublikowany został w czasopiśmie „Synthese” w 1961Modalities and Intensional Languages, „Synthese” XIII,4, s. 303–322.. W lutym 1962 został odczytany na Bostońskim Kolokwium Filozofii Nauki, wraz z komentarzem W. V. Quine’a. W zbiorze Modalities. Philosophical Essays dodany został zapis związanej z tym odczytem dyskusji, w której uczestniczyli autorka, Quine i Kripke.
Quine, zwłaszcza w dziele World and Object, stawiał logice modalnej zarzut pomieszania użycia i wymienienia – według niego Lewis, konstruując swoje systemy, nieprawnie zinterpretował zwroty języka naturalnego wyrażające konieczność jako operatory zdaniowe, ponieważ powinny być one rozpatrywane przede wszystkim jako predykaty. Ruth Barcan Marcus broni logik modalnych przed tymi zarzutami, dostrzegając ich przydatność dla analizy pojęć takich jak przyczynowość, obowiązek czy wiara.
Autorka w celu obrony logiki modalnej rozważa różne rodzaje relacji identyczności i równoważności oraz zależności między nimi. Odróżnia języki intensjonalne wprost i nie wprost. Język jest intensjonalny wprost o tyle, o ile nie utożsamia relacji identyczności ze słabszymi formami równoważności. Ponadto każdy język ma pewien stały przedmiot referencji (reference), którym są przedmioty, a także sposoby ich klasyfikowania, budowania zdań i odróżniania zdań fałszywych i prawdziwych. Spośród własności rzeczy istotną jest tutaj ta, że mogą one wchodzić w relacje identyczności. Kiedy relacja ta zachodzi między indywiduami x i y, wyraz tej relacji, oznaczany xIy, jest zdaniem. Jeśli w danym języku uznaje się za przedmioty sądy, cechy i klasy, pojmowane jako zrównanie identyczności z jakimś słabszym rodzajem równoważności osłabienie rozumienia identyczności w odniesieniu do wszystkich tych przedmiotów może być określane jako ekstensjonalizacja języka. Na poziomie indywiduów największe znaczenie mają dwie relacje równoważnościowe: identyczność i nieodróżnialność, przy czym identyczność definiuje się zazwyczaj za pomocą pojęcia nieodróżnialności. Nieodróżnialność może zaś być traktowana rozmaicie, np. Jako równoważność materialna czy równoważność ścisła.
Essentialism in Modal Logic [Esencjalizm w logice modalnej] to artykuł opublikowany w inauguracyjnym numerze czasopisma „Noûs”, rozwijający tematykę artykułu Modalities nd Intentional Languages„Noûs” I,1, s. 90–96.. Esej Essential Attribution [Określanie własności esencjalnych] powstał w 1970, ukazał się zaś w 1971„Journal of Philosophy” LXVIII, 7; s. 187–202.. Podobnie jak Essentialism in Modal Logic porusza zagadnienia charakterystyki własności esencjalnych.