thumb|240px|Popiersie Mariana Raciborskiego w krakowskim Ogrodzie Botanicznym (autorstwa Tadeusza Błotnickiego) Marian Raciborski (ur. 16 września 1863 w Brzóstowej, zm. 17 marca 1917 w Zakopanem) – polski botanik, jeden z pierwszych w Polsce paleobotaników, pionier ruchu ochrony przyrody w Polsce, przewodniczący Prezydium Komitetu Obywatelskiego Polskiego Skarbu Wojskowego w sierpniu 1914 rokuJózef Musiałek, Rok 1914. Przyczynek do dziejów brygady Józefa Piłsudskiego, Kraków 1915, s. 19..
Życiorys Botaniką interesował się od dziecka. Mając 14 lat odnalazł w Dębnikach stanowisko pochodzącej z Ameryki moczarki kanadyjskiej. Po ukończeniu szkoły realnej trafił do pracowni Józefa RostafińskiegoMarek Żukow-Karczewski, Dawne pomniki Krakowa. Pomnik Mariana Raciborskiego, „Echo Krakowa”, 6 III 1991 r., nr 46 (13358)..
W latach 1881–1891 studiował nauki przyrodnicze i medycynę na Uniwersytecie Jagiellońskim, później w Bonn i Monachium, gdzie w 1893 roku pełnił funkcję asystenta w Instytucie Fizjologii Roślin. Swoją wiedzę poszerzał też w Strasburgu, Bonn, Wrocławiu i Tybindze. Zaczął również wtedy publikować liczne artykuły naukowe. Po zakończeniu studiów został adiunktem w Ogrodzie Botanicznym w Krakowie.
W latach 1896–1900 prowadził badania flory wyspy Jawy. Prowadził tam badania nad paprociami jawajskimi i pasożytami trzciny cukrowej, które przyniosły mu międzynarodowe uznanie. Jego pobyt na Jawie doczekał się literackiego opisu w powieści biograficznej Bolesława Mrówczyńskiego pt. Dutur z Rajskiego Ogrodu (wyd. 1958 r.). Po powrocie do kraju w latach 1900–1909 był kierownikiem katedry Akademii Rolniczej w Dublanach. 16 listopada 1901 został wybrany sekretarzem wydziału Akademickiego Kółka Historycznego we Lwowie. W latach 1904–1905 był prezesem Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika. Od 1909 r. profesor botaniki Uniwersytetu Lwowskiego, organizator Instytutu Biologiczno-Botanicznego uniwersytetu. Od 1912 r. profesor botaniki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Od 1900 r. członek korespondent, od 1913 (zatwierdzony w 1914 r.) członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności; od 1886 r. współpracownik (od 1900 członek) – Komisji Fizjograficznej AU, a w latach 1915–1917 – jej przewodniczący. W 1912 został dyrektorem Ogrodu Botanicznego w Krakowie, szybko podnosząc tę instytucję z upadku. W 1913 utworzył Instytut Botaniczny. W 1914 zaangażował się w działalność polityczną, popierając czyn zbrojny Józefa Piłsudskiego.
Przekazał bogate zbiory muzealne zgromadzone na Jawie krakowskiemu Muzeum Etnograficznemu. Część jego krajowych zbiorów zakupił dla Muzeum Przyrodniczego im. Dzieduszyckich we Lwowie Włodzimierz Dzieduszycki.
Pochowany na zakopiańskim Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku (kw. P-III-30) śp. Marian Raciborski Po jego śmierci rodzina przekazała bibliotekę i materiały naukowe Instytutowi Botaniki UJ. thumb|240px|Grób prof. Mariana Raciborskiego na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku Autor prac naukowych, m.in.: Flora retycka w Tatrach (1891) Roślinność kuli ziemskiej w wiekach minionych (1903)
Prace popularnonaukowe i podręczniki: Bursztyn i roślinność lasu bursztynowego, Wszechświat, 10 (1891) Paleobotanika. Poradnik dla samouków, t. 7, Botanika II, Warszawa.
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 11 listopada 1936) „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”.
Upamiętnienie Bolesław Mrówczyński Dutur z rajskiego ogrodu, Warszawa 1958 – powieść biograficzna, Pierwotny, gipsowy pomnik Mariana Raciborskiego został odsłonięty na terenie krakowskiego Ogrodu Botanicznego w 1937 roku, w dwudziestą rocznicę śmierci uczonego. Jego autorem był Tadeusz Błotnicki. Później nie eksponowano tej rzeźby. W roku 1947, z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Botanicznego, odlane na podstawie gipsowego modelu brązowe popiersie ustawiono na nowym, czworobocznym postumencie, na którym umieszczono napis informujący o zasługach przedstawionej postaci, Kamienny postument na Górze Chełmowej, w Świętokrzyskim Parku Narodowym. Z dedykacją: Wielkiemu Przyrodnikowi Badaczowi Modrzewia Polskiego, Od 1983 r. jego imię nosi Górski Ogród Botaniczny k. Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, Cisy Raciborskiego w Harbutowicach, Ulice w Harbutowicach, Krakowie, Ostrowcu Świętokrzyskim, Łodzi, Kielcach, Ćmielowie, Gdańsku, Pruszczu Gdańskim i Rotmance. Upamiętnia go nazwa gatunkowa glonu Raphidiopsis raciborskii.
Zobacz też Szlak rowerowy im. Mariana Raciborskiego
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Prace Mariana Raciborskiego w serwisie Polona.pl
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Członkowie Komitetu Obywatelskiego Polskiego Skarbu Wojskowego Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami taksonów biologicznych Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem Kategoria:Polscy badacze jury Kategoria:Polscy botanicy Kategoria:Polscy mykolodzy Kategoria:Polscy paleontolodzy Kategoria:Prezesi Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Rolniczej w Dublanach Kategoria:Urodzeni w 1863 Kategoria:Zmarli w 1917