Adam Gruca (ur. 3 grudnia 1893 w Majdanie Sieniawskim, zm. 3 czerwca 1983 w Warszawie) – polski lekarz ortopeda, profesor nauk medycznych.

Życiorys Urodził się w chłopskiej rodzinie. Edukację rozpoczął w 1902 w 4-letniej Szkole Powszechnej w Majdanie Sieniawskim. Następnie uczęszczał do gimnazjum w Jarosławiu (finansowo wspomagany przez stypendium z Ordynacji Książąt Czartoryskich), należał jednocześnie w latach 1909–1913 do Polskich Drużyn Strzeleckich i organizacji skautowskiej w Jarosławiu. Od 1910 był także członkiem Organizacji Młodzieży Narodowej, a latach 1911–1913 kierownikiem „Zarzewia” w Jarosławiu. Po ukończeniu w 1913 gimnazjum i zdaniu matury podjął studia medyczne na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Lwowskiego. Od 1 lipca 1914 do 31 października 1918 służył jako lekarz w armii austriackiej. Walczył na froncie rosyjskim, rumuńskim, włoskim. Od 6 listopada 1918 ochotnik w Wojsku Polskim, w stopniu podporucznika został przydzielony do 6. pułku ułanów, a następnie do Szpitala Wojskowego we Lwowie oraz do 34. pułku piechoty. Był uczestnikiem obrony Lwowa w 1918, wojny polsko-bolszewickiej 1920 oraz kampanii litewskiej. Po demobilizacji w 1921 (a także z przerwami wcześniej – od 1917) kontynuował we Lwowie studia medyczne, uzyskując 24 czerwca 1922 dyplom doktora wszech nauk lekarskich. W latach 1921–1928 był asystentem w Klinice Chirurgicznej Uniwersytetu Lwowskiego u prof. Hilarego Schramma, a po habilitacji (na podstawie rozprawy „O skostnieniach pozaszkieletowych”) w 1928 docentem Katedry i Kliniki Chirurgicznej Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie rozpoczął wykłady z chirurgii ogólnej i urazowej. W 1931 odbył praktykę ortopedyczną w Bolonii i w Nowym Jorku, zaś od 1938 był profesorem tytularnym UJK. W latach 1931–1939 pracował jako ordynator Oddziału Chirurgicznego Szpitala Ubezpieczalni Społecznej we Lwowie. Przed 1939 został lekarzem na Oddziale Chirurgii Dziecięcej Miejskiego Szpitala im. św. Zofii przy ul. Głowińskiego.

mały|Adam Gruca przed 1939 W kampanii wrześniowej brał udział w obronie Lwowa – był naczelnym chirurgiem szpitala wojskowego mieszczącego się w gmachu głównym Politechniki Lwowskiej. W okresie pierwszej okupacji sowieckiej (1939–1941) był kierownikiem Kliniki Chirurgii Ogólnej Lwowskiego Instytutu Medycznego, pełniąc jednocześnie funkcję szefa sanitarnego w Okręgu Lwów AK (w tym czasie operował m.in. nogę płk. Zygmunta Cšadka). W czasie okupacji niemieckiej (od lipca 1941) pracował jako wykładowca medycznych kursów zawodowych we Lwowie. Zagrożony aresztowaniem przez Niemców i śmiercią ze strony UPA we wrześniu 1943 opuścił Lwów i ukrywał się w Kalwarii Zebrzydowskiej.

Po wojnie, w roku 1947 został profesorem nadzwyczajnym UW i otrzymał stanowisko kierownika III Katedry i Kliniki Chirurgicznej Szpitala Dzieciątka Jezus. W latach 1950–1960 był również krajowym specjalistą ortopedii i traumatologii oraz konsultantem naukowym w filii Kliniki w Konstancinie. Prowadził wykłady dla studentów z chirurgii leczenia gruźlicy kości i stawów, ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Sprawował też funkcję kierownika oddziału rehabilitacji w Ciechocinku. W 1955 został profesorem zwyczajnym. Przeprowadzał zabiegi operacyjne między innymi w sanatorium dziecięcym Górka w Busku-Zdroju.

Jego uczniem był prof. Witold Ramotowski. Był kierownikiem specjalizacji w ortopedii 60 lekarzy, promotorem 20 prac doktorskich, habilitował 12 doktorów medycyny, a mianowicie: Mariana Garlickiego, Zygmunta Ambrosa, Józefa Kowalskiego, Gabriela Wejsfloga, Stefana Łukasika, Romualdę Serafin, Stefana Malawskiego, Józefa Rancewicza, Mariana Weissa, Tomasza Żuka, Tadeusza Witwickiego i Donata Tylmana, dziesięciu z nich uzyskało później tytuł profesora.

Był członkiem PAU, członkiem rzeczywistym PAN (od 1966), członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego. W 1974 został wybrany członkiem honorowym Międzynarodowego Towarzystwa Chirurgii Ortopedycznej i Traumatologii.

Opublikował ok. 170 prac naukowych, był twórcą i najwybitniejszym przedstawicielem warszawskiej szkoły ortopedycznej i traumatologicznej. Obok polskich ortopedów: Ireneusza Wierzejewskiego, Franciszka Raszei i Wiktora Degi z Poznania oraz Donata Tylmana i Adolfa Wojciechowskiego z Warszawy należał do czołówki najlepszych lekarzy w swojej specjalności}. thumb|Grób Adama Grucy na cmentarzu Powązkowskim w WarszawieZmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 32-2-29).

Życie prywatne Był żonaty z Heleną Wojciechowską, z którą miał jedną córkę, Bożennę (1924–1988).

Był świetnym rzeźbiarzem i rysownikiem.

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (dwukrotnie: 1959, 1977) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (23 listopada 1954) „za zasługi naukowe i dydaktyczne w dziedzinie chirurgii”. Złoty Krzyż Zasługi (1948) Medal 10-lecia Polski Ludowej (13 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 13 stycznia 1955 r. nr 0/114 - na wniosek Ministra Zdrowia. Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka Orląt Lwowskich

Wyróżnienia Doktor honoris causa: Akademii Medycznej w Warszawie (1975) Akademii Medycznej we Wrocławiu (1982) Honorowy Obywatel Jarosławia (1977)

Upamiętnienie

Ulice w Jarosławiu i Słupsku nazwano imieniem prof. Adama Grucy. Prof. Adam Gruca jest patronem Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Otwocku. W grudniu 2023, z okazji 130. rocznicy urodzin prof. Adama Grucy, w Klinice Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu UCK WUM w szpitalu przy ul. Lindleya 4, którą Profesor kierował w latach 1947–1964, odsłonięto tablicę pamiątkową.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Adam Gruca – patenty w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Członkowie Organizacji Młodzieży Narodowej Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Doktorzy honoris causa Akademii Medycznej we Wrocławiu Kategoria:Doktorzy honoris causa Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Kategoria:Honorowi obywatele Jarosławia (Polska) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni odznaką pamiątkową „Orlęta” Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy ortopedzi Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1983 Kategoria:Żołnierze Okręgu Lwów Armii Krajowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Majdanie Sieniawskim