Jan Banaś (ur. 29 marca 1943 w Berlinie jako Heinz-Dieter Banas) – polski piłkarz, reprezentant Polski, mistrz Polski. Imię i nazwisko zmienił 2 marca 1967.
Życiorys Syn Niemca i Polki, jego rodzice poznali się i rozstali podczas wojny. Z wykształcenia technik górniczy, na boisku spełniał zadania prawoskrzydłowego. Karierę piłkarską zaczynał w AKS Mikołów (1956-1958), następnie w Szkółce Wojewódzkiego Komitetu Wychowania Fizycznego Katowice (1958-1959). W 1959 przeszedł na trzy lata do Zrywu Chorzów, uzyskując w tym czasie powołanie do juniorskiej reprezentacji Polski, gdzie grał razem m.in. z Zygfrydem Szołtysikiem i Antonim Piechniczkiem. Karierę ligową rozpoczął po przejściu w 1962 do bytomskiej Polonii. W czerwcu 1966 był jednym z bohaterów afery, kiedy przed meczem Polonii ze szwedzkim IFK Norrköping w ramach rozgrywek Pucharu Intertoto zdecydował się pozostać na Zachodzie. Nakłonił go do tego ojciec, obiecując szybkie załatwienie gry w Niemczech (wraz z nim do Polski nie powrócili wówczas Konrad Bajger i Norbert Pogrzeba). Już jednak rok później, rozczarowany postawą ojca, postanowił wrócić i ze względu na wysokie umiejętności sportowe został zrehabilitowany; zmienił wówczas oficjalnie pisownię nazwiska.
W 1969 przeszedł do Górnika Zabrze, w barwach którego zdobył dwa tytuły mistrza Polski (1971, 1972) i trzy Puchary Polski (1970, 1971, 1972). Występował także w najlepszym sezonie Górnika w europejskich pucharach – przyczynił się do awansu zespołu do finału Pucharu Zdobywców Pucharów, strzelając m.in. bramki Lewskiemu Sofia w ćwierćfinale; zdobył także gola w pierwszej z trzech słynnych półfinałowych potyczek Górnika z AS Roma. W Górniku rozegrał łącznie 170 oficjalnych meczów, w tym 124 w ekstraklasie i 20 w pucharach europejskich.
W 1975 zakończył karierę w Górniku i wyjechał za granicę. Grał początkowo w polonijnych klubach w Chicago (Wisła, Polonia, Eagles), następnie w Atlético Español (1976), francuskich US Melun (1977), US Bolougne (1977-1978), AS Cambrai (1978-1981), Porto Vecchio (1981-1983), Saintes (1984-1985, także grający trener), Mantes (1986-1990).
Jako piłkarz Banaś imponował świetnym wyszkoleniem technicznym, zbierał oklaski za sztuczki techniczne, posiadał znakomity przegląd sytuacji, strzelał bramki w nieprawdopodobnych sytuacjach.
Reprezentacja Polski W latach 1964–1973 zaliczył 31 oficjalnych spotkań w reprezentacji Polski, zdobywając w nich 7 bramek. Wystąpił m.in. w meczu z Anglią na Stadionie Śląskim w Chorzowie w czerwcu 1973, wygranym przez Polskę 2:0 (pierwsza bramka tego meczu, zaliczona oficjalnie Gadosze, bywa niekiedy przypisywana Banasiowi). Banaś nie znalazł się jednak w kadrze na mistrzostwa świata w 1974, podobnie jak dwa lata wcześniej w kadrze olimpijskiej z przyczyn pozasportowych, gdyż po jego ucieczce z 1966 roku polskie władze uniemożliwiały mu wyjeżdżanie z reprezentacją Polski do Niemiec, choć pozwalały mu tam wyjeżdżać z klubem; zarówno igrzyska olimpijskie w 1972 r., jak i mistrzostwa świata w 1974 r. odbywały się właśnie w Niemczech. lp. Data Miejsce Przeciwnik Rezultat Rozgrywki Grał Uwagi1. 13 września 1964 Warszawa 2-1 towarzyski 90' 2. 27 września 1964 Stambuł 3-2 towarzyski do 67' 3. 7 października 1964 Solna 3-3 towarzyski 90' 4. 25 października 1964 Dublin 2-3 towarzyski 90' 5. 7 kwietnia 1965 Bruksela 0-0 towarzyski 90' 6. 18 kwietnia 1965 Warszawa 0-0 elim. MŚ 1966 90' 7. 16 maja 1965 Kraków 1-1 towarzyski do 75' 8. 23 maja 1965 Chorzów 1-1 elim. MŚ 1966 90' 9. 26 września 1965 Helsinki 0-2 elim. MŚ 1966 90' 10. 5 stycznia 1966 Liverpool 1-1 towarzyski od 39' 11. 18 maja 1966 Wrocław 1-1 towarzyski 90' 12. 5 czerwca 1966 Belo Horizonte 1-4 towarzyski od 46' 13. 8 czerwca 1966 Rio de Janeiro 1-2 towarzyski do 45' 14. 11 czerwca 1966 Buenos Aires 1-1 towarzyski do 34' 15. 16 maja 1970 Kraków 1-1 towarzyski od 46' 16. 19 maja 1970 Kopenhaga 2-0 towarzyski 90' 17. 22 lipca 1970 Szczecin 2-0 towarzyski 90' 18. 5 maja 1971 Lozanna 4-2 towarzyski 90' 19. 12 maja 1971 Tirana 1-1 elim. Euro 1972 90' 20. 22 września 1971 Kraków 5-1 elim. Euro 1972 90' 21. 10 października 1971 Warszawa 1-3 elim. Euro 1972 do 59' 22. 16 kwietnia 1972 Stara Zagora 1-3 elim. IO 1972 do 83' 23. 7 maja 1972 Warszawa 3-0 elim. IO 1972 90' 24. 13 maja 1973 Warszawa 2-2 towarzyski do 45' 25. 16 maja 1973 Wrocław 2-0 towarzyski od 30' do 74' 26. 6 czerwca 1973 Chorzów 2-0 elim. MŚ 1974 90' 27. 1 sierpnia 1973 Toronto 3-1 towarzyski do 45' 28. 5 sierpnia 1973 Los Angeles 1-0 towarzyski 90' 29. 8 sierpnia 1973 Monterrey 2-1 towarzyski do 45' 30. 10 sierpnia 1973 San Francisco 4-0 towarzyski od 78' 31. 12 sierpnia 1973 New Britain 0-1 towarzyski do 59'
Odniesienia w kulturze 9 maja 2017 r. miał premierę film „Gwiazdy” w reżyserii Jana Kidawy-Błońskiego, opowiadający o życiu i karierze Jana Banasia.
Przypisy
Bibliografia Andrzej Gowarzewski, Joachim Waloszek, Górnik Zabrze. 50 lat prawdziwej historii (1948-1998), Katowice 1998 (6. część cyklu „Kolekcja Klubów”)
Kategoria:Reprezentanci Polski w piłce nożnej Kategoria:Piłkarze Górnika Zabrze Kategoria:Piłkarze Polonii Bytom Kategoria:Piłkarze US Boulogne Kategoria:Urodzeni w 1943 Kategoria:Ludzie urodzeni w Berlinie Kategoria:Piłkarze AC Cambrai Kategoria:Trenerzy piłkarzy Szombierek Bytom