Maria Jadwiga Buyno-Arctowa, pseudonimy literackie Jagmin, Ciocia Mania, J. Brzostek (ur. 16 lipca 1877 w Brzezinach pod Łodzią, zm. 13 czerwca 1952 w Dobrzanowie pod Siedlcami) – polska autorka utworów dla dzieci i młodzieży, redaktorka pism dziecięcych.

Biografia Była córką Adolfa, poborcy podatkowego od towarów konsumpcyjnych, i Walerii ze Szczuków. Miała sześcioro rodzeństwa. Maria do dziesiątego roku życia uczyła się w domu pod opieką guwernantki.

Ukończyła Instytut Maryjski w Warszawie, Wyższe Kursy Żeńskie Literatury im. A. Baranieckiego w Krakowie, studiowała za granicą języki obce. Pracowała w redakcjach czasopism dla dzieci i młodzieży „Moje Pisemko” (redaktorka w latach 1902–1936, od 1902 współredaktorka, od 1905 redaktorka naczelna), „Nasz Świat” (redaktorka w latach 1910–1915), „Rozwój” (1921) i „Małe Pisemko” (1928).

Debiutowała w 1890 wierszem Na widok trumny, wydrukowanym w piśmie „Światełko” pod pseudonimem Ciocia Mania; pierwszą książkę, rozprawę John Ruskin i jego poglądy wydała w 1901. Utwory drukowała w pismach, które redagowała, choć zwykle pod pseudonimami.

W 1919 dołączyła do Naczelnego Komitetu Konfederacji PolskiejJarosław Tomasiewicz, Naprawa czy zniszczenie demokracji? Tendencje autorytarne i profaszystowskie w polskiej myśli politycznej 1921-1935, Katowice 2012, s. 57.. W tym samym roku została wybrana radną Warszawy z ramienia Koła Narodowego. Była członkinią Towarzystwa Popierania Przemysłu i Handlu Polskiego „Rozwój” oraz Narodowej Organizacji Kobiet.

Od sierpnia 1939 mieszkała w Dobrzanowie pod Siedlcami. Kupiła go z mężem w 1927. Po wojnie komunistyczne władze polskie skonfiskowały majątek Brzeziny. Zamknęły również wydawnictwo Michał Arct, którego była współwłaścicielką i w którym wydawała swoje książki oraz czasopismo „Moje Pisemko”. Od 1947 była członkinią Związku Literatów Polskich. Po zaostrzeniu w 1949 polityki kulturalnej została objęta zapisem cenzury – otrzymała zakaz druku, a wszystkie jej książki wycofano z bibliotek. Dopiero po 1956 pozwolono na wznowienie kilku tytułów.

Napisała 67 książek dla dzieci i młodzieży. Do najbardziej znanych należą Kocia Mama i jej przygody (z elementami autobiograficznymi) oraz Słoneczko. W jej twórczości można wyróżnić powiastki, opowiadania, powieści obyczajowe, powieści fantastyczne, przeróbki polskich i obcych dzieł. Dokonała 14 przekładów i przeróbek polskich oraz obcych tekstów literackich (angielskie, francuskie, czeskie).

Buyno-Arctowa była w okresie międzywojennym najpłodniejszą pisarką dla dzieci i młodzieży. Bardzo popularne były jej powieści dla dziewcząt, np. Kocią Mamę i jej przygody do 1937 wznawiano siedmiokrotnie. W 1930 ukazała się jej powieść fantastycznonaukowa Wyspa mędrców, opublikowana w „Tygodniku Przygód i Powieści” (1929–1930, nr 1–40, wznowiona w latach 1990–1991 przez wydawnictwo Alfa). Inne utwory science fiction to Zielony szaleniec („Moje Pisemko” 1933, nr 1–53, wyd. osobne 1936) i Dziecko morza („Moje Pisemko” 1934, nr 1–43, 45–52; wyd. osobne 1937).

Została pochowana na cmentarzu parafialnym w Żeliszewie Podkościelnym.

Życie prywatne W 1901 wyszła za wydawcę, Zygmunta Arcta (1871–1935). Miała z nim trzech synów: Michała (1904–1944), Zbysława (1906–1990), oraz lotnika i pisarza Bohdana Arcta (1914–1973)Krzysztof Kubala: Od ASP do PSP… czyli kilka słów o losach Bohdana Arcta, Lotnictwo 6/2014..

Wybrana twórczość 1901: John Ruskin i jego poglądy 1902: Mysia norka (pod pseud. Ciocia Mania) 1902: Narcyza Żmichowska (Gabriela) i jej dzieła 1905: Kocia mama i jej przygody 1906: Na wakacjach w Zalesiu 1908: Grześ z Sanoka, opowiadanie historyczne z czasów Władysława Jagiełły (opracowanie według Kraszewskiego) 1918: Dumny smerek. Duch burzy 1919: Kazia "Duża" 1920: Słoneczko 1922: Ojczyzna 1922: Rycerz złotego serduszka 1923: Koledzy 1924: Duch górski, Dumny smerek, Duch burzy - baśnie górskie 1924: Wilczysko (antydat. 1923) 1925: Perły księżniczki Mai 1927: Fifinka, czyli awantura arabska 1927: Cudowne dziecko 1929: Wieś Szczęśliwa (antydat. 1928) 1929: Czar Baba 1929–1930: Wyspa mędrców 1931: Serca i serduszka 1933: Nasza maleńka 1934: Na wakacjach w Zalesiu 1935: Muzykanci podwórzowi 1936: Zielony szaleniec (antydat. 1935) 1937: Dziecko morza (antydat. 1936) 1938: Złota nić (antydat. 1936) 1939: Figa 1947: Kotek w bocianim gnieździe (pod pseud. Jagmin)

Przypisy

Bibliografia Andrzej Niewiadomski, Antoni Smuszkiewicz, Leksykon polskiej literatury fantastycznonaukowej (Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990). Współcześni polscy pisarze i badacze literatury: słownik biobibliograficzny / oprac. zespół pod red. Jadwigi Czachowskiej i Alicji Szałagan. T. 1 (Warszawa: Wydaw. Szkolne i Pedagogiczne, 1999). Nowy słownik literatury dla dzieci i młodzieży / red. Krystyna Kuliczkowska, Barbara Tylicka (Warszawa: "Wiedza Powszechna", 1979). Tadeusz Władysław Świątek, Rafał Chwiszczuk „Od Sawy do Kamy, czyli kobiecy ruch społecznikowski”, Fundacja Cultus, Warszawa 2011, s. 28

Kategoria:Absolwentki Aleksandryjsko-Maryjskiego Instytutu Wychowania Panien Kategoria:Członkinie Narodowej Organizacji Kobiet Kategoria:Członkowie Konfederacji Polskiej Kategoria:Członkowie Towarzystwa Popierania Przemysłu i Handlu Polskiego „Rozwój” Kategoria:Ludzie urodzeni w Brzezinach Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Polscy autorzy fantastyki Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy tłumacze literatury norweskiej Kategoria:Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Radni Warszawy (II Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w 1877 Kategoria:Zmarli w 1952