Ukrzyżowanie i Sąd Ostateczny () – dyptyk autorstwa niderlandzkiego malarza Jana van EyckaWedług innych źródeł obraz nie jest oryginalnym dziełem van Eycka, lecz jest to kopia lub dzieło jego uczniów. Janos Vegh Van Eyck, wyd. Arkady, Warszawa 1983 tab. 2.
Opis Tematami dyptyku są sceny Ukrzyżowania z Nowego Testamentu, przedstawiona na tle Jerozolimy oraz Sąd Ostateczny. Ukrzyżowanie przepełnione jest postaciami, które nie występowały w nowotestamentowej wersji. Tłoczą się one wokół krzyża, część z nich dosiada koni. Na głowie wielu z nich nosi egzotyczne nakrycia, spogląda na umierającego Chrystusa lub na towarzyszy. Na wielu twarzach van Eyck namalował uśmiechy. W dolnej części widoczna jest pogrążona w smutku rodzina Jezusa. W błękitnej szacie ukazana jest Maria pocieszana przez św. Jana. W zielonej szacie przedstawiona jest zrozpaczona Maria Magdalena. Pod belką krzyża złoczyńcy ukrzyżowanego po lewej stronie Jezusa artysta uwiecznił Księżyc w fazie ubywania, między pełnią a ostatnią kwadrą. Jest to pierwsze w sztuce europejskiej w pełni realistyczne przedstawienie ziemskiego satelity, z wyraźnym odwzorowaniem mórz księżycowych.
Na prawej części dyptyku widoczna jest scena sądu ostatecznego podzielona idąc od góry na niebo, ziemię i piekło. W centralnym miejscu w niebie znajduje się Chrystus w majestacie z pięcioma świetlistymi ranami. Obok Jezusa fruwają anioły dmące w trąby. Po bokach klęczą Maria i św. Jan Chrzciciel wznoszący modły w intencji ludzkości. Poniżej siedzi dwunastu apostołów a między nimi jest chór dziewic. Na szacie Jezusa znajduje się inskrypcja Venite benedici patris mei (Pójdźcie, błogosławieni Ojca mojego, Mt 25,34). Po lewej stronie inni aniołowie gromadzą dusze sprawiedliwych duchownych, a po prawej władców świeckich.
W środkowej części przedstawiony jest koniec ziemskiego świata i zmarli wstający z grobów w ziemi i wodzie, odpowiednio po lewej i prawej stronie archanioła. W dolnej części przedstawione zostało piekło, w którym główna rolę gra Archanioł Michał, ze skrzydłami śmierci, ubrany w zbroje i wznoszący miecz. Jego zadaniem jest potępienie i zesłanie grzesznych dusz w otchłanie piekielne. Postać Michała Archanioła była często przedstawiana w malarstwie w kontekście potępienia dusz, jako ich sędziego. Na skrzydłach Archanioła widnieje zdanie zaczerpnięte z Ewangelii Mateusza, Idźcie precz ode Mnie, przeklęci, w ogień wieczny, przygotowany diabłu i jego aniołom (Mt 25, 41). Wśród potępionych znajdują się sylwetki biskupów wyróżnione mitrami.
Na ramie dyptyku znajdują się cytaty biblijne pochodzące z Apokalipsy Jana z wizją Sądu Ostatecznego: I morze wydało zmarłych, co w nim byli, i Śmierć, i Otchłań wydały zmarłych, co w nich byli, i każdy został osądzony według swoich czynów (Ap 20:13).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Maria Magdalena na obrazach Kategoria:Matka Boska na obrazach Kategoria:Ukrzyżowany Chrystus na obrazach Kategoria:Święta Maria Kleofasowa na obrazach Kategoria:Święta Salome na obrazach Kategoria:Święty Jan Ewangelista na obrazach Kategoria:Święty Longin na obrazach Kategoria:Obrazy Jana van Eycka Kategoria:Dyptyki (malarstwo)