thumb|upright=1.2|Tablica na kamienicy przy ul. Mikołajskiej 26 w Krakowie, upamiętniająca Zuzannę Ginczankę, wmurowana w miejscu, gdzie się ukrywała w latach 1943–1944, w 100-lecie jej urodzin w marcu 2017 Zuzanna Ginczanka, właściwie Sara Polina Gincburg (ur. w Kijowie, po kwietniu zm. 1944 w Krakowie) – polska poetka pochodzenia żydowskiego.
Życiorys Urodziła się w Kijowie w rodzinie zasymilowanych rosyjskich Żydów. Jej rodzice uciekli niedługo po wybuchu rewolucji październikowej z upadającego Imperium Rosyjskiego do Równego na Wołyniu. Gincburgowie rozstali się, gdy Zuzanna była dzieckiem. Jej matka, Cecylia z domu Sandberg, poślubiła czeskiego piwowara Waltera Rotha i wyemigrowała z nim do Hiszpanii, gdzie zamieszkali w Pampelunie. Ojciec, Szymon Gincburg, prawnik, wyjechał do Berlina, a stamtąd we wrześniu 1939 do Stanów Zjednoczonych. Wychowaniem poetki zajmowała się jej babka, Chaja Sandberg, prowadząca w Równem skład apteczny.
Zuzanna Gincburg zaczęła pisać wiersze już w wieku 10 lat. Pierwsze opublikowane ukazywały się w gimnazjalnej gazetce „Echa Szkolne”. Za namową Juliana Tuwima wzięła udział w konkursie poetyckim w 1934 roku ogłoszonym przez Wiadomości Literackie i zdobyła w nim wyróżnienie. Wiosną 1935 roku rozpoczęła współpracę z Wiadomościami Literackimi; należała do kręgu Skamandrytów. Niektórzy badacze przypisują jej przynależność do grupy poetyckiej „Wołyń”, co było niemożliwe, gdyż przebywała w czasie działania grupy w Warszawie, nie ma jej nazwiska w dokumentach założycielskich.
Po ukończeniu gimnazjum w 1935 r. przeniosła się do Warszawy, gdzie rozpoczęła studia pedagogiczne. W 1936 roku zaczęła pisać do Szpilek, publikowała w tym czasopiśmie wiersze satyryczne. Bywała w Małej Ziemiańskiej, słynnym miejscu spotkań warszawskich literatów, oraz w Zodiaku; przyjaźniła się między innymi z Witoldem Gombrowiczem. W 1936 wydała swój jedyny tomik poezji zatytułowany O centaurach.
Zuzanna Ginczanka była także autorką słuchowisk radiowych dla dzieci i dorosłych (wspólnie z Andrzejem Nowickim).
Po wybuchu II wojny światowej uciekła do Lwowa. Wyszła za mąż za żydowskiego prawnika i krytyka sztuki Michała Weinziehera. 17 września 1940 roku wstąpiła do Związku Radzieckich Pisarzy UkrainyBohdan Urbankowski, Czerwona msza, czyli uśmiech Stalina, t. 1, Warszawa 1998, s. 123.. Publikowała swoje i tłumaczone na język polski wiersze innych autorów w „Nowych Widnokręgach” oraz w „Almanachu Literackim”. Po zajęciu Lwowa przez hitlerowskie Niemcy w czerwcu 1941 roku ukrywała się w tym mieście do 1943 roku. W 1942 roku napisała wiersz „Non omnis moriar”, w którym utrwaliła nazwisko byłej dozorczyni kamienicy przy ul. Jabłonowskich, gdzie poetka ukrywała się. Kobieta kilkakrotnie denuncjowała Ginczankę, po zakończeniu wojny została skazana na więzienie za donosicielstwo. Dowodem w sprawie był rękopis wiersza Ginczanki. Po ucieczce ze Lwowa w towarzystwie przyjaciela, grafika Janusza Woźniakowskiego, ukrywała się kilka miesięcy w Felsztynie, a następnie w Krakowie, gdzie Michał Weinzieher znalazł kryjówkę.
Istnieją rozbieżne wersje co do okoliczności zdradzenia kryjówki poetki. Izolda Kiec, literaturoznawczyni UAM, na podstawie swoich wywiadów ze świadkami wydarzeń podajeIzolda Kiec, Zuzanna Ginczanka: życie i twórczość, Poznań, Obserwator, 1994, ISBN 8390172003., że została aresztowana przez Gestapo na skutek donosu sąsiadów. Historyk IPN, Ryszard Kotarba, w 2022 roku, na podstawie wykonanych przez siebie kwerend podał, że adres Ginczanki trafił w ręce Gestapo przypadkowo, w związku z aresztowaniem Woźniakowskiego.
Została aresztowana jesienią 1943 r. lub w styczniu 1944 r. Umieszczono ją w krakowskim więzieniu na ul. Montelupich, a następnie na ul. Czarnieckiego, skąd została prawdopodobnie wywieziona do obozu koncentracyjnego Plaszow i rozstrzelana przez 5 maja 1944 r.
Zbiory poezji Zuzanna Ginczanka publikowała pod pseudonimami Zuzanna Gincburżanka, Zuzanna Polonia Gincburg, Sana Ginzburg, Sana Ginsburg, Sana WeinzieherCf. Polski indeks biograficzny, vol. 4, ed. G. Baumgartner, Munich, K.G. Saur, 1998, s.v. „Weinzieher, Sana”. ., Sonny Girl, Suzy Gin-yoyanka.
1936: O centaurach. 1953: Wiersze wybrane, wybór i wstęp Jan Śpiewak. 1980: Ginczanka, oprac. i posłowie Janina Leo (seria Poeci polscy, wydanie kieszonkowe). 1991: Udźwignąć własne szczęście. Poezje, wstęp i oprac. Izolda Kiec. 1994: Rękopisy z lat 1932–1934; Satyry i fraszki z lat 1936–1939; Przekłady z lat 1939–1941, w: I. Kiec, Zuzanna Ginczanka. Życie i twórczość. 2011: Krzątanina mglistych pozorów. Wiersze wybrane / Un viavai di brumose apparenze. Poesie scelte (wersja dwujęzyczna polsko-włoska), wstęp i przekł. Alessandro Amenta. 2014: Wniebowstąpienie ziemi, wybór i posłowie Tadeusz Dąbrowski. 2014: Wiersze zebrane, oprac. i wstęp Izolda Kiec. 2016: Wiersze zebrane, wyd. II, oprac. i wstęp Izolda Kiec. 2017: Mądrość jak rozkosz. Wiersze wybrane, wybór i posłowie Agata Araszkiewicz. 2019: Poezje zebrane (1931-1944), wstęp i oprac. Izolda Kiec. 2024: „Idę słowem jak chlebem się sycić”. Fragmenty i krajobrazy. Poezje. Całość ułożyła i wstępem opatrzyła Izolda Kiec. Fotografie wykonał Andrzej Nowakowski. Teksty napisali Izolda Kiec, Joanna Maleszyńska, Anna Maja Misiak, Józefina Piątkowska, Ostap Sływynsky, Michał Traczyk, Joanna Trzeciak Huss (22. tom serii Poezje wydawnictwa Universitas pod redakcją Andrzeja Nowakowskiego)
Upamiętnienie thumb|left|Pasaż w Warszawie Józef Łobodowski wydał poświęcony Zuzannie Ginczance tom wierszy Pamięci Sulamity (Toronto 1987) Maciej Woźniak poświęcił jej zamieszczony w tomie Obie strony światła (2003) wiersz Zuzanna Ginczanka, list z tamtej strony światła Na motywach historii Zuzanny Ginczanki Tomasz Bochiński oparł opublikowane w antologii Niech żyje Polska. Hura! – tom 2 (2007) opowiadanie Cudowny wynalazek pana Bella W 2015 roku Celina Muza nagrała płytę Non omnis moriar, na której znalazło się pięć pieśni do wierszy Ginczanki W 2015 r. Muzeum Literatury w Warszawie pokazało wystawę sztuki współczesnej tematyzującej odniesienie do dziedzictwa Ginczanki w polskiej kulturze Tylko szczęście jest prawdziwym życiem (pomysłodawcami projektu byli Agaty Araszkiewicz i Sarmen Beglarian we współpracy z Sylwią Szymaniak) W 2016 Muzeum Historii Fotografii w Krakowie pokazało drugą odsłonę wystawy Tylko szczęście jest prawdziwym życiem w ramach Festiwalu Miłosza W marcu 2017 r., w stulecie urodzin Ginczanki, na ścianie domu przy ul. Mikołajskiej w Krakowie, gdzie poetka ukrywała się przed uwięzieniem i śmiercią, wmurowano tablicę pamiątkową W 2017 roku we Lwowie ukazał się tom wierszy Ginczanki tłumaczonych na język ukraiński przez Jarosława Poliszczuka w 2018 roku Centrum Historii Miejskiej Europy Środkowo-Wschodniej we Lwowie pokazało kolejną odsłonę wystawy Tylko szczęście jest prawdziwym życiem W 2019 roku Lena Piękniewska nagrała pięć utworów do wierszy Ginczanki na płytę Coś przyjdzie: miłość lub wojna W 2019 roku zespół Hańba umieścił na płycie 1939 dwa utwory do satyr Ginczanki W 2020 roku neon Chominowa Adama Rzepeckiego na Festiwalu Open City kuratorowanego przez Zbigniewa Liberę w Lublinie rozliczał się z tragicznym losem poetki W 2020 roku ukazały się wiersze Ginczanki przełożone przez Zvikę Szternfelda na język hebrajski W 2021 r. Hanna Kubiak i Bernhard Hofstötter opublikowali pierwszą niemiecką wersję utworów Ginczanki W 2021 roku zespół Nocą Umówieni wraz z kwartetem smyczkowym Airis String Quartet nagrał płytę Ginczanka W 2021 roku uchwałą Rady Miasta Warszawy imieniem Ginczanki nazwano pasaż w centrum miasta W 2022 roku Joanna Longić wydała longplay pt. Ginczanka. Tęskno gra poezję W grudniu 2022 r. wrocławski bard Szymon Podwin nagrał album muzyczny pt. Ginczanka, zawierający 16 wierszy poetki w aranżacji na głos męski i gitarę klasyczną W 2023 roku w Stanach Zjednoczonych ukazał się wybór poezji Zuzanny Ginczanki zatytułowany On Centaurs & Other Poems, w tłumaczeniu Alex Braslavsky 6 lutego 2025 roku Sanah wraz z Melą Koteluk wydała piosenkę pt. Maj 1939
Publikacje o Ginczance 1955 Michał Głowiński, O liryce i satyrze Zuzanny Ginczanki, „Twórczość” nr 8. 1965 Jan Śpiewak, Zuzanna, gawęda tragiczna, w: tegoż, Przyjaźnie i animozje. 1971 Jan Śpiewak, Zuzanna, w: tegoż, Pracowite zdziwienia. 1974 Anna Kamieńska Anna, Testament ironiczny, w: tejże, Od Leśmiana. Najpiękniejsze wiersze polskie. 1986 Agnieszka Baranowska, Moje dumne włości, w: tejże, Perły i potwory. 1990 Izolda Kiec, Trochę wierszy, trochę fotografii, wspomnienia kilku przyjaciół, „Czas Kultury” nr 16. 1992 Izolda Kiec, Wiosna radosna? (Ginczanka i Słonimski), „Twórczość” nr 9. 1994 Izolda Kiec, Zuzanna Ginczanka. Życie i twórczość. 1996 Mieczysław Inglot, „Non omnis moriar” Zuzanny Ginczanki: w kręgu konwencji literackiej, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo” nr 251. 1998, Agata Araszkiewicz, Melancholia Zuzanny Ginczanki, „Res Publica Nova” nr 5, ss. 55-80 1999, Agata Araszkiewicz, „Wypowiadam wam moje życie". O ostatnim wierszu Zuzanny Ginczanki, „Res Publica Nova” nr 7-8, ss. 50-65 2001 Agata Araszkiewicz, Wypowiadam wam moje życie. Melancholia Zuzanny Ginczanki. 2001 Maria Janion, Prze-pisać los Ginczanki, wstęp do A.Araszkiewicz, Wypowiadam wam moje życie. Melancholia Zuzanny Ginczanki. 2008 Agnieszka Haska, „Znałam tylko jedną żydóweczkę ukrywającą się…” Sprawa Zofii i Mariana Chominów, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” [Centrum Badań nad Zagładą Żydów IFIS PAN, Warszawa] nr 4. 2009 Małgorzata Dubrowska, „Pismo i rana” w twórczości Zuzanny Ginczanki, w: Pogranicza kulturowe (odrębność – wymiana – przenikanie – dialog). Studia i szkice, red. O. Weretiuk, J. Wolski, G. Jaśkiewicz. 2011, Irena Grudzińska-Gross, TO I OWO: Portret ze szmalcownikiem w tle, Dwutygodnik, kwiecieńhttps://www.dwutygodnik.com/felieton/2151-to-i-owo-portret-ze-szmalcownikiem-wnbsptle.html 2011 Alicja Kosterska, Wybrane problemy recepcji poezji Zuzanny Ginczanki, w: Dwudziestolecie mniej znane. O kobietach piszących w latach 1918–1939, red. E. Graczyk, M. Graban-Pomirska, K. Cierzan, P. Biczkowska. 2013 Izolda Kiec, Sztubackie trele Zuzanny Gincburżanki, „Tekstualia” nr 2. 2013 Piotrowiak Miłosz, Pod pręgierzem pogardy [Non omnis moriar…] Zuzanny Ginczanki, w: tegoż, Idylla/testament wiersze przebrane. Testament/idylla wiersze przybrane. 2014 Alessandro Amenta, Od Sany do Sulamitki. Różne oblicza Zuzanny Ginczanki, "Czas Kultury" nr 1 [w ramach bloku tekstów Czytanie Zuzanny Ginczanki przygotowanego przez A.Araszkiewicz]. 2014 Agata Araszkiewicz, Tajemnica Ginczanki. Wykluczające centrum języka polskiego, "Czas Kultury" nr 1, ss. 98-108 [w ramach bloku tekstów Czytanie Zuzanny Ginczanki przygotowanego przez A.Araszkiewicz]. 2014 Marek Bieńczyk, Twarz Ginczanki, "Czas Kultury" nr 1 [w ramach bloku tekstów Czytanie Zuzanny Ginczanki przygotowanego przez A.Araszkiewicz]. 2014 Irena Grudzińska-Gross, Rym i rytm, "Czas Kultury" nr 1 [w ramach bloku tekstów Czytanie Zuzanny Ginczanki przygotowanego przez A.Araszkiewicz]. 2014 Ginczanka pozostanie dyskretna, rozmowa A.Araszkiewicz z T.Dąbrowskim, "Czas Kultury" nr 1 [w ramach bloku tekstów Czytanie Zuzanny Ginczanki przygotowanego przez A.Araszkiewicz]. 2014 Szoszana i Sulamitka, rozmowa M. Stauber z L. Stauber, "Czas Kultury" nr 1 [w ramach bloku tekstów Czytanie Zuzanny Ginczanki przygotowanego przez A.Araszkiewicz]. 2014 Karolin Koprowska, „Tuwim w spódnicy”? Poetyka Skamandra w twórczości Zuzanny Ginczanki, „Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ. Nauki Humanistyczne” nr 5 (specjalny). 2015 Ryszard Kotarba, Śmierć poetki: historia okupacyjna, „Ale Historia. Tygodnik Historyczny” nr 50. 2015 Jacek Leociak, Ginczanka, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” nr 11. 2015 Barbara Stelingowska, Zapomniana twórczość Zuzanny Ginczanki. Próba interpretacji, w: Poezja kobiet. Interpretacje, red. B. Walęciuk-Dejneka, Siedlce.