Franciszek Ksawery Martynowski (ur. 8 grudnia 1848 w Babczewie, parafia Kobiele Wielkie zm. 13 października 1896 w Częstochowie) – dziennikarz, historyk i krytyk sztuki, teoretyk restauracji zabytków, starożytnik.
Życie prywatne Ukończył Gimnazjum Męskie w Piotrkowie Trybunalskim i studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po studiach osiadł we Lwowie. Jego żoną była bratanica historyka Tadeusza Korzona, z którą miał dwie córki. Zmarł wskutek pęknięcia aorty.
Dziennikarz Pierwsze artykuły od 1871 publikował w „Zagrodzie” i „Włościaninie” wydawanych w Krakowie, również przez pewien czas kierował tymi pismami. Od 1879 zawiązuje we Lwowie Stowarzyszenie „Spójnia” i zostaje kierownikiem jej organu prasowego o tej samej nazwie. Od 1881 został redaktorem „Przeglądu Bibliograficzne-Archeologicznego” pismo przetrwało 2 lata. Inne pisma z którymi współpracował: „Strzecha”, „Gazeta Lwowska”, „Przewodnik Naukowy i Literacki”, „Kurjer Warszawski”, „Kłosy”, „Tydzień”, „Inżynierja i Budownictwo”, „Dziennik dla Wszystkich”, „Ateneum”, „Przegląd Tygodniowy”. Publikował pod pseudonimami „Mazur” i „Kropidło”.
Historyk sztuki Postulował stworzenie podręcznika historii sztuki w Polsce. Ze sztuk pięknych najwyższą wagę przykładał do rzemiosła artystycznego. Analizował i opisywał dawne organizacje cechowe, widząc w tych opisach środek do poprawy rzemiosła mu współczesnemu. W ocenie sztuki z terenów polskich dużą wagę w ocenie przykładał do cech narodowych. W malarstwie cenił twórczość z okresu włoskiego Trecenta i malarstwo Rafaela, dużo czasu poświęcił krakowskim rękopisom iluminowanym. W architekturze był propagatorem stylu wiślano-bałtyckiego jako odmiany słowiańsko-polskiej gotyku, który widział jako wzór do naśladowania we współczesnych budowlach (zwłaszcza sakralnych). Źle oceniał współczesną sobie architekturę jako poddaną obcym naleciałościom i przeładowaną ozdobami. Jako inspirację do powstania stylu narodowego wskazywał ludową architekturę drewnianą.
W 1894 przeniósł się do Częstochowy. Tam pracował nad uporządkowania skarbca oo. paulinów na Jasnej Górze.
Teoretyk restauracji zabytków Postulował utworzenie w Królestwie Polskim instytucji konserwatorskiej, której praca powinna się zacząć od inwentaryzacji zabytków, w którą należałoby włączyć lokalne władze administracyjne, kościelne i zarządy budowlane.
Uważał, że zbiory starożytności nie powinny być zbierane w jednym muzeum, a należy tworzyć lokalne w wielu miastach. Opowiadał się za konserwacją „zachowawczą” pozostawiającą naleciałości z późniejszych okresów, będącą w opozycji do konserwacji „purystycznej”.
Starożytnik Prowadził prace archeologiczne w okolicach Sieniawy 1874, w Trościńcu 1875, w Sosnowcu 1880. Prowadził pismo dla archeologów i historyków sztuki „Przeglądu Bibliograficzne-Archeologicznego”.
Prace wydane w formie książki Z domu i świątyni. Szkice i obrazy z przeszłości Polski (Lwów 1880) Na przełomie sztuki Polskiej (Warszawa 1882) Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana przez Michała Balińskiego i Tymoteusza Lipińskiego. Wydanie drugie. Poprawione i uzupełnione przez F. K. Martynowskiego (Warszawa 1886 i 1886)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Strona rodziny Martynowskich Publikacje Franciszka Ksawerego Martynowskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Ludzie związani z Częstochową (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem (zabór austriacki) Kategoria:Polscy dziennikarze kulturalni Kategoria:Polscy krytycy sztuki Kategoria:Polscy historycy sztuki Kategoria:Urodzeni w 1848 Kategoria:Zmarli w 1896