Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich w powiecie dubieńskim – zbrodnie nacjonalistów ukraińskich i miejscowego ukraińskiego chłopstwa (tzw. czerni) na głównie polskiej ludności cywilnej podczas rzezi wołyńskiej w powiecie dubieńskim w dawnym województwie wołyńskim w okresie II wojny światowej.
Szczególne nasilenie mordów w powiecie dubieńskim miało miejsce w maju i w drugiej połowie sierpnia 1943 r. W 6 miejscowościach zginęło powyżej 51 osób. Na terenie powiatu dubieńskiego ofiarą zbrodni padło od 1692 do 1707 osób (ustalona, minimalna liczba ofiar). Ponadto zginęło co najmniej 104 Czechów, 60 Żydów, 48 Ukraińców, 8 Rosjan. Ustalono 36 sprawców zbrodni. W co najmniej 8 przypadkach napadów Ukraińcy udzielili Polakom pomocy. Spalonych zostało co najmniej 10 kościołów i 1 kaplica.
Zbrodnie głównie były dziełem UPA, wzmocnionej w marcu i kwietniu 1943 r. przez dezerterów z ukraińskiej policji, wspomaganej przez ukraińskich chłopów zwanych czernią, samoobronę (SKW) i Służbę Bezpeky OUN-B. W niewielkim zakresie jako sprawców wskazuje się oddziały zbrojne melnykowców i bulbowców.
Ogółem nacjonaliści zniszczyli 73 osiedla polskieWładysław Filar, Wydarzenia Wołyńskie 1939-1944, Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008 s. 400.
Miejsca zbrodni i liczba ofiar Dubno - ofiarą UPA padło 8 Ukraińców i 1 Polak
Gmina Boremel Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Bilcze 10 PolakówBoremel 16 Polaków, 1 Ukrainiec Chryniki 11 Polaków Kundziwola 15 Polaków Łopawsze 15 Polaków Łysin 20 Polaków Malów 5 Polaków Niwy Złoczowskie 2 Polaków Nowy Tok 3-5 Polaków Paszowa 4 Polaków Rusinowe Beresteczko 30 Polaków Smyków 10 Polaków Tołpyżyn 11 Polaków Werbeń 30 Polaków Złoczowiecka 15 Polaków Złoczówka 53 Polaków, 2 Ukraińców
Gmina Dubno Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar osada wojskowa Bortnica 24-26 Polaków Jastrzębica 1 Polak Górniki 1 Polak Kleszczycha 1 Czech Krzywucha 92 Polaków Łabędzianka 6 Polaków, 2 Czechów Sady Małe 1 Polak, 1 Rosjanin Strakłów Czeski 1 Czech Tarakanów 1 Polak, 1 Ukrainiec Tomaszówka 1 Polak Zahorce Wielkie 1 Polak
Gmina Jarosławicze Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Borzeniec 6 Polaków Chrobrowicze 2 Polaków Horodnica Mała 1 Polak Jałowicze 11 Polaków Jarosławicze 54 Polaków, 3-osobowa rodzina polsko-ukraińska, 2 Ukraińców, 1 Rosjanin Ledochówka 8 Polaków Łagodówka 1 Polak Podhajce 20 Polaków Podłożce 6 Polaków Świszczów 17 Polaków Targowica 42 Polaków Topóle 2-osobowa rodzina polsko-ukraińska Wilmazów 2 Polaków Worsuń 1 Polak Wygoda 3 Polaków Zawale 8 Polaków
Gmina Kniahinin Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiarAdamówka 17 PolakówBakujma41 Polaków Brzezina30 PolakówDąbrowa5 PolakówKalinówka30 PolakówKniahinin4 PolakówRudlew5 Polaków
Gmina Krupiec Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiarDębiny8 PolakówJanówka53 PolakówKozin5 PolakówPlaszowa7 PolakówPoczajów5 PolakówSestratyn9 Polaków, 4-osobowa rodzina polsko-ukraińska, 3 UkraińcówZagaje-Dąbrowa17 Polaków
Gmina Malin Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiarBogusze 3 PolakówKonstantynówka13 PolakówKorczuki Piańskie 3 PolakówKoryta 1 CzechMalin (wieś i kolonia)1 Polak, 3 CzechówMoszków 3 PolakówNowosiółki2 Polaków, 1 RosjaninPeremiłówka4 Polaków, 6 ŻydówPianie13 PolakówReczyszcze 5 Polaków, 12 UkraińcówRejtanów1 UkrainiecTereszów 3 CzechówUjeźdźce4 Polaków, 2 CzechówZamczysko15 PolakówZborów5 Polaków, 5 Czechów
Gmina Młynów Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiarAdamówka3 PolakówAleksandrówka8 PolakówArszyczyn10 PolakówBerehy 2 PolakówBojarka 20 Polaków, 1 CzechChorupań3 PolakówCzerwona Góra3 PolakówDobratyńskie Nowiny4 PolakówDorohostaje Wielkie2 PolakówIwanówka5 PolakówJanówka1 PolakJulianówka7 PolakówKarolinka15 PolakówKoblin10 PolakówKorabliszcze1 PolakKosarewo4 Polaków, 4 CzechówLibanówka100 Polaków, 2 Czechówkolonia Ludwikówka172 PolakówMalowana1 PolakMaruszyn6 PolakówMaślanka1-2 PolakówMieczysławówka10-20 PolakówMurawica2 PolakówNowiny Czeskie8 Polaków, 20 Żydów, 3 CzechówPodhajce Czeskie1 Czechkolonia Rudka 7 Polakówmajątek Smordwa15 Polakówwieś Smordwa2 PolakówStomorgi3 PolakówSzczęśliwa6 PolakówTurecka Góra2 Polaków, 1 UkrainiecUżyniec10 Polaków, 12 ŻydówWacławin 10 PolakówWładysławówka11 PolakówZofiówka8 Polaków
Gmina Radziwiłłów Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiarDrańcza Polska51 Polaków, 1 UkrainiecPodzamcze1 Polak, 2 UkraińcówRadziwiłłów1 PolakWola Piłsudskiego1 Polak
Gmina Sudobicze Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiarChiczawka1 PolakDługiepole8 Polaków, 4 Czechów, 1 RosjaninKiryłówka26 Polaków5 Kwartał7 PolakówMikołajówka Nowa i Stara25 PolakówNosowica Nowa 25 Polaków, 1 UkrainiecNosowica Stara6 PolakówSemiduby1 UkrainiecSmolary30 PolakówSmyga1 Polak, 4 Ukraińców, m.in. prawosławny arcybiskup wołyński i żytomierski AleksySudobicze1 UkrainiecTartak8 Polaków
Gmina Tesłuchów Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiarCzarna Łoza6 Polaków, 1 UkrainiecKorytnoLiczba ofiar nieznanaKolonia MytnicaLiczba polskich ofiar nieznana, 5 CzechówWieś Mytnica9 PolakówOstrówLiczba ofiar nieznanaOsada wojskowa Plaszowa Królewska1 PolakWieś Plaszowa KrólewskaLiczba ofiar nieznanaPodwysokie3 PolakówRogoźnoLiczba polskich ofiar nieznana, 1 CzechRydkówLiczba ofiar nieznanaTesłuchówLiczba polskich ofiar nieznana, 11 CzechówWołkowyje9 Polaków, 8 CzechówZamościskaLiczba ofiar nieznanaŻabokrzyki Wielkie3 Polaków, 1 Ukrainiec
Gmina Warkowicze Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiarBocianówka1 CzechChomąt2 CzechówKurdybań Warkowicki1 Polak, 1 CzechKurdybań Żarnowski1 CzechMajówka Ksawerówka4 CzechówMłodawa Czeska I i II6 CzechówUlbarów Czeski i Włościański5 Czechów
Gmina Werba Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiarBiałogródka19 Polaków, 3 CzechówBudy27 PolakówDłużek15 PolakówKamienna Werba7 PolakówKluki1 PolakKochanówka8 Polaków, 2 Czechów, 4 RosjanLipkowiec8 PolakówMilcza Mała3 CzechówMykitycze9 PolakówPełcza50 Polaków, 1 UkrainiecPiratyn6 PolakówPodłuże6 Polaków, 2 ŻydówPtycza3 Polaków, 4-osobowa rodzina polsko-ukraińskaSmolarnia2 Polaków, 2 CzechówStołbiec1 PolakWerba5 Polaków, 2 Ukraińców, 1 CzechZofiówka6 Czechów Zbrodnie w nieustalonych miejscach W nieustalonych miejscach powiatu dubieńskiego zginęło również co najmniej ok. 100 Polaków, 3-osobowa rodzina polsko-ukraińska, 1 Ukrainiec i 5 Czechów.
Kierownictwo terenowe OUN-B w powiecie dubieńskim Funkcja Imię, nazwisko i pseudonim Okres działalnościprzewodniczący okręguStepan Nowak, ps. Turczyn1943przewodniczący rejonuAnton Sołowej1943członek kierownictwa terenowegoTryfon Smoliar1943członek kierownictwa terenowegoWołodymyr Dubocki1943szef SBWusowśkyj „Wowk”1943
Przypisy
Bibliografia