Jan Kronsztadzki, wł. Iwan Iljicz Siergijew (ur. w Surze, zm. w Kronsztadzie) – rosyjski duchowny prawosławny i działacz społeczny, święty Kościoła prawosławnego.
Pochodził z rodziny cerkiewnego psalmisty z guberni archangielskiej. Ukończył seminarium duchowne w Archangielsku (1851 r.), a następnie Petersburską Akademię Duchowną (1855 r.). W roku ukończenia Akademii ożenił się z Jelizawietą Nieswicką, a następnie przyjął święcenia kapłańskie. Dzięki małżeństwu z córką odchodzącego na emeryturę proboszcza parafii przy soborze św. Andrzeja w Kronsztadzie uzyskał etat kapłana w tejże parafii. Był z nią związany do końca życia, stąd nadany mu jeszcze za życia przydomek Kronsztadzki, którym sam duchowny posługiwał się zamiast nazwiska.
W Kronsztadzie prowadził szeroko zakrojoną działalność charytatywną i duszpasterską, wspierając materialnie najuboższych mieszkańców miasta i głosząc wśród nich zasady prawosławnej moralności. Zorganizował dom pracy, w którym bezrobotni i bezdomni mieszkańcy Kronsztadu mogli znaleźć zatrudnienie i zakwaterowanie. Z czasem jego sława obrońcy najuboższych i charyzmatycznego kaznodziei rozprzestrzeniła się na cały kraj. Janowi Kronsztadzkiemu przypisywano dary leczenia siłą samej modlitwy i przepowiadania przyszłości. Na jego adres wpływały dary finansowe od osób prywatnych, które następnie przeznaczał na wsparcie dzieł dobroczynności, cerkwi i monasterów. Jego wystąpienia publiczne gromadziły tysiące wiernych. W 1894 r. został zaproszony do umierającego cara Aleksandra III.
Reprezentował skrajnie konserwatywne, nacjonalistyczne poglądy polityczne, w swoich kazaniach wielokrotnie poruszał tematy związane z bieżącą sytuacją Rosji. Sprzeciwiał się wszelkim reformom w państwie, twierdząc, że Rosja powinna pozostać monarchią absolutną, z prawosławiem jako jedyną panującą religią. Imperium Rosyjskie utożsamiał ze Świętą Rusią i królestwem Boga na ziemi, zapowiadając równocześnie jego upadek, o ile w kraju nadal będą szerzyły się idee liberalne, w tym równouprawnienie różnych wyznań. W ostatnich latach życia był związany z Czarną Sotnią.
Jest autorem wydanego pośmiertnie dziennika Moje życie w Chrystusie, w którym opisywał swoje dążenia do doskonalenia duchowego, pisał o walce z grzesznymi myślami i działaniami, notował modlitwy. Wiernych wzywał do konsekwentnego doskonalenia się w duchu ewangelicznym, oparcia swojego życia na miłości bliźniego, miłosierdziu i współczuciu, łagodności, posłuszeństwie, czystości i gotowości do wyrzeczeń.
Został kanonizowany w 1964 r. przez Rosyjski Kościół Prawosławny poza granicami Rosji, 14 czerwca 1990 r. również przez Rosyjski Kościół Prawosławny.
Życiorys Młodość Urodził się w Surze, na terenie guberni archangielskiej. Jego rodzicami byli psalmista cerkiewny Ilja Michajłowicz Siergijew oraz jego żona Fieodora. Został ochrzczony w dniu urodzenia; imię otrzymał na cześć świętego, który był wówczas wspominany – bułgarskiego mnicha Jana Rylskiego. Wspominając wczesną młodość, późniejszy święty podkreślał, że jego rodzina stale żyła w ubóstwie, zaś ojciec ciężko chorował. Również przyszły duchowny był jako dziecko słabego zdrowia. Szczególny wpływ na młodego Iwana Siergijewa miała jego matka. Była ona osobą głęboko religijną i te same zasady życiowe wpoiła synowi. Do śmierci w 1871 r. pozostawała dla niego największym autorytetem. Głęboka wiara przyszłego kapłana była widoczna jeszcze przed jego wyjazdem do seminarium duchownego. Mieszkańcy Sury wielokrotnie prosili go o modlitwę w swojej intencji. On sam twierdził, że już w młodym wieku miewał pierwsze widzenia.
Edukacja i działalność duszpasterska Edukację na poziomie podstawowym Iwan Siergijew odebrał w szkole parafialnej w Surze. Następnie, zdecydowany zostać kapłanem, ukończył seminarium w Archangielsku w 1851 r. Za wyróżniające się wyniki w nauce otrzymał prawo podjęcia wyższych studiów teologicznych w Petersburskiej Akademii Duchownej za państwowe stypendium. W tym samym roku nieoczekiwanie zmarł jego ojciec. Iwan Siergijew rozważał możliwość przerwania studiów i przyjęcia święceń diakońskich lub podjęcia pracy jako psalmista, by móc wspierać finansowo rodzinę. Jego matka nie zgodziła się jednak, by zrezygnował z kształcenia teologicznego. Ostatecznie przyszły duchowny kontynuował naukę, łącząc ją z pracę pisarza akademickiego. Uzyskiwane zarobki przesyłał do domu. W czasie studiów rozważał złożenie ślubów zakonnych i wyjazdu w charakterze misjonarza do Ameryki Północnej, na Syberię lub do Chin. Ostatecznie zdecydował jednak (jak twierdził, pod wpływem proroczego snu), że równie pożyteczną pracę duszpasterską będzie mógł prowadzić jako duchowny parafialny na terenach zamieszkanych przez Rosjan.
W 1855 r. obronił pracę dyplomową, poświęconą staroobrzędowcom. Następnie ożenił się z Jelizawietą Konstantinowną Nieswicką, córką proboszcza parafii przy soborze św. Andrzeja w Kronsztadzie. Ojciec jego żony ze względu na podeszły wiek odszedł w stan spoczynku, umożliwiając Iwanowi Siergijewowi – po przyjęciu święceń kapłańskich – podjęcie pracy duszpasterskiej w jego dawnej parafii. W zamian zobowiązywał się on do opieki nad ojcem żony i jej rodzeństwem – trzema braćmi i dwiema siostrami. 10 grudnia 1855 r. Siergijew został wyświęcony na diakona przez biskupa Makarego (Bułgakowa), zaś 12 grudnia tego samego roku w soborze Świętych Piotra i Pawła w Petersburgu przyjął święcenia kapłańskie z rąk biskup rewelskiego Krzysztofa. Natychmiast po ślubie Iwan Siergijew zakomunikował żonie, iż zamierza - mimo zawarcia związku małżeńskiego - żyć w celibacie. Chciał bowiem codziennie służyć Świętą Liturgię, natomiast prawosławne prawo kanoniczne zobowiązuje żonatych duchownych do powstrzymywania się od współżycia dzień wcześniej. Żona duchownego skarżyła się w sprawie zachowania męża metropolicie petersburskiemu Izydorowi, który bezskutecznie przekonywał Iwana Siergijewa do zmiany zdania. Kapłan twierdził, że w jego decyzji jest wola boża, którą wszyscy poznają w przyszłości. Decyzję duchownego krytykował, jako całkowicie niespotykaną w ówczesnej Cerkwi rosyjskiej, jeden z największych autorytetów duchowych tamtych czasów Teofan Pustelnik, lecz i jego listy nie przekonały Iwana Siergijewa. Ostatecznie Jelizawieta Siergijewa pogodziła się z decyzją mężaMałżeństwo Iwana i Jelizawiety Siergijewów trwało do śmierci duchownego. Jego żona przeżyła go tylko o kilka miesięcy, zmarła 22 maja 1909 i została pochowana w soborze św. Andrzeja w Kronsztadzie. Por. P. Basiński, Lew kontra święty, s. 114-117.. Małżonkowie wychowali jej siostrzenicę Rufinę, której matka znajdowała się w bardzo złej sytuacji materialnej. mały|Sobór św. Andrzeja w Kronsztadzie, pocztówka z drugiej dekady XX wieku. Jan Kronsztadzki służył w miejscowej parafii w latach 1855–1908 Ks. Siergijew przez cały okres pracy duszpasterskiej był związany z soborem św. Andrzeja w Kronsztadzie, stąd określanie go już przez współczesnych mianem Jana Kronsztadzkiego – sam również podpisywał się w ten sposób, pomijając prawdziwe nazwisko. Prowadził ascetyczny tryb życia, stale pościł, codziennie służył Świętą Liturgię. Szczególną wagę przywiązywał do regularnej lektury Starego i Nowego Testamentu oraz do głoszenia homilii – w każdą niedzielę i święto wygłaszał homilię napisaną przez siebie lub przesłaną przez metropolitę petersburskiego Grzegorza. Od 1857 r. był katechetą szkoły miejskiej w Kronsztadzie, zaś od 1861 r. – także miejscowego gimnazjum klasycznego. Pracę tę wykonywał do śmierci.
Działał na rzecz ewangelizacji i propagowania chrześcijańskiego trybu życia wśród mieszkańców Kronsztadu. Kronsztad był wówczas miastem, do którego zsyłano z Petersburga przestępców i ludzi podejrzanych. Plagą w mieście były kradzieże, alkoholizm i prostytucjaP. Basiński, Lew kontra święty, s. 100-103.. Duchowny mimo to regularnie udawał się do najuboższych dzielnic miasta, by nieść pomoc materialną (niekiedy oddawał ubogim nawet własną odzież i obuwie) i prowadzić umoralniające rozmowyP. Basiński, Lew kontra święty, s. 104-106.. Regularnie odwiedzał robotników portowych zamieszkujących położoną poza miastem kolonię baraków, spotykał się z bezrobotnymi i ich rodzinami, przekazywał im dary materialne. Całą swoją pensję, przysługującą mu jako proboszczowi, rozdawał jako jałmużnę. Hierarchia cerkiewna przestała wówczas wypłacać mu wynagrodzenie, przekazując je rodzinie duchownego. Jan Kronsztadzki zachował jedynie wynagrodzenie katechety, które w dalszym ciągu przekazywał biednym. Szybko zyskał ogromną popularność wśród ubogich, którzy przychodzili do niego po dary po odprawianych przez niego nabożeństwach. Z czasem zamożniejsi wierni, pragnący wspierać ubogich, przekazywali mu swoje datki, które duchowny razem z pomocnikami rozdzielał wśród potrzebujących. Po jałmużnę do Kronsztadu przybywali również ubodzy z PetersburgaP. Basiński, Lew kontra święty, s. 120-121.. Od 1872 r. duchownemu podczas wizyt w najuboższych dzielnicach towarzyszyła jego uczennica duchowa Paraskiewa Kowrigina, która pośredniczyła w szczególności w rozmowach i kontaktach kapłana z kobietamiP. Basiński, Lew kontra święty, s. 309..
Jana Kronsztadzkiego wyróżniała wielka charyzma podczas odprawiania nabożeństw, wielkie zaangażowanie emocjonalne w odczytywane teksty liturgiczne i wykonywane gestyP. Basiński, Lew kontra święty, s. 189-193.. Niekiedy przez wiele godzin spowiadał, a z czasem, gdy zainteresowanych przystąpieniem do sakramentu pokuty u niego było zbyt wielu, zaczął praktykować spowiedź zbiorową - wzywał wszystkich zgromadzonych w cerkwi do jednoczesnego, głośnego wyznania swoich grzechówP. Basiński, Lew kontra święty, s. 330-332..
W 1875 r. ks. Siergijew otrzymał godność protojereja, zaś w 1897 r. został proboszczem parafii św. Andrzeja.
Nauczanie Od momentu przyjęcia święceń kapłańskich Jan Kronsztadzki prowadził dziennik Moje życie w Chrystusie, w którym opisywał swoje dążenia do doskonalenia duchowego, pisał o walce z grzesznymi myślami i działaniami, notował modlitwy. W wydanym pośmiertnie dzienniku propagował częste odmawianie Modlitwy Jezusowej, w ówczesnej Rosji uważanej za zarezerwowaną dla mnichów. Wzywał również do jak najczęstszego przystępowania do sakramentu Eucharystii. Dopuszczał przy tym do Eucharystii jedynie osoby, które w tym samym dniu odbyły spowiedź. W soborze św. Andrzeja przyjmował nie tylko spowiedź uszną, ale i akty spowiedzi publicznej.
Jan Kronsztadzki twierdził, że Kościół prawosławny jest jedynym związkiem wyznaniowym głoszącym prawdziwą wiarę i stanowczo sprzeciwiał się równouprawnieniu wyznań w Rosji. Jego wskazania moralne i duchowe opierały się na zaleceniach ewangelicznych. Wiernych wzywał, by czynili postępy w
Szczególne miejsce w działalności duszpasterskiej Jana Kronsztadzkiego zajmowało wezwanie do zerwania z pijaństwem, na mniejszą skalę także z paleniem tytoniu.
Jako katecheta szkolny kapłan wielokrotnie twierdził, że edukacja religijna jest najważniejszym elementem kształcenia człowieka i że Rosji potrzebni są nie tyle uczeni członkowie społeczeństwa, co pobożni wierni prawosławni.
Sława świętego kapłana W ciągu pierwszych piętnastu lat pracy duszpasterskiej zaangażowanie Jana Kronsztadzkiego wśród najuboższych spotykało się z niezrozumieniem i rezerwą. Jego bezpośredni przełożony, proboszcz parafii św. Andrzeja w Kronsztadzie nie chciał, by kapłan codziennie odprawiał Świętą Liturgię, co dla ówczesnego rosyjskiego duchowieństwa parafialnego było praktyką niespotykaną. Odwiedziny kapłana w najuboższych dzielnicach Kronsztadu budziły w mieście zdumienie, a kronsztadzki policmajster Gołowaczow był im wprost przeciwny. Zdarzały się przypadki, gdy wyżsi hierarchowie cerkiewni źle traktowali czy wręcz poniżali ks. SiergijewaP. Basiński, Lew kontra święty, s. 122-123..