Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Siemiatyczach – zabytkowy rzymskokatolicki kościół położony w diecezji drohiczyńskiej w Siemiatyczach przy ul. 3 Maja 2.

Historia

mały|lewo|190px|Ołtarz z obrazem Matki Bożej Zwycięskiej

Początki rzymskokatolickiej parafii w Siemiatyczach sięgają 1456 roku, kiedy Michał Kmita Sudymontowicz ufundował pierwszy, najprawdopodobniej drewniany kościół. Świątynia ta poprzedzała obecny murowany kościół wzniesiony w XVII wieku.

Budowę obecnego murowanego kościoła rozpoczął w 1626 roku właściciel Siemiatycz Lew Sapieha, kanclerz i hetman wielki litewski. Po jego śmierci w 1633 roku prace kontynuował syn, Kazimierz Leon Sapieha, który doprowadził budowę do końca w 1637 roku. Rok później świątynię konsekrowano pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Pierwotna świątynia była budowlą późnorenesansową. Z XVII-wiecznej fazy budowy zachowały się m.in. zasadniczy układ bazylikowego korpusu oraz sklepienie prezbiterium z geometryczną dekoracją sztukatorską i tarczami herbowymi Sapiehów.

Obecny barokowy charakter kościoła jest w znacznej mierze rezultatem przebudowy przeprowadzonej po 1719 roku.

W 1719 roku parafię i kościół przejęło Zgromadzenie Misji św. Wincentego a Paulo. Misjonarze rozpoczęli rozbudowę całego zespołu oraz gruntowną modernizację kościoła. W latach 1719–1727 wzniesiono klasztor według projektu Karola Antoniego Baya, a pracami kierował Wincenty Rachetti.

Około 1725 roku powstało murowane ogrodzenie zespołu wraz z dzwonnicami. W 1737 roku przebudowano zachodnią fasadę kościoła i dobudowano dwa przedsionki po bokach wieży. Przekształcenia te nadały fasadzie późnobarokową formę, zasadniczo odmienną od pierwotnego XVII-wiecznego wyglądu świątyni.

W 1754 roku kościół został uszkodzony przez pożar. W trakcie odbudowy odtworzono m.in. zniszczone sklepienia naw bocznych.

W drugiej połowie XVIII wieku kontynuowano modernizację świątyni. W 1780 roku wykonano nowy chór muzyczny i przebudowano organy. Kościół stanowił wówczas centralny element rozbudowanego zespołu misjonarskiego obejmującego również klasztor, zabudowania gospodarcze, dzwonnice i ogrodzony teren przykościelny.

W 1832 roku, w ramach represji władz rosyjskich po powstaniu listopadowym, dom Zgromadzenia Misji w Siemiatyczach został skasowany. Kościół i parafia przeszły wówczas pod zarząd duchowieństwa diecezjalnego, kończąc trwający ponad sto lat okres bezpośredniego zarządu świątynią przez misjonarzy.

W XIX wieku prowadzono przy kościele prace remontowe, nie zmieniając zasadniczo ukształtowanej w XVIII wieku bryły. W 1860 roku przed fasadą wzniesiono nową bramę, a w 1863 roku umieszczono na niej figurę św. Michała Archanioła. W okresie zaborów dawny klasztor został przeznaczony m.in. na szpital wojskowy.

W latach 1915–1920 zniszczenia wojenne dotknęły przede wszystkim zabudowania dawnego klasztoru, którego północno-wschodni pawilon został po pożarze rozebrany. W czasie II wojny światowej rozebrano południową z dwóch XVIII-wiecznych dzwonnic. Sam kościół zachował zasadniczą XVII- i XVIII-wieczną strukturę architektoniczną.

4 grudnia 1793 r. w kościele we mszy świętej uczestniczył król Stanisław August Poniatowski.

Wnętrze i wyposażenie

Wnętrze kościoła ma układ bazyliki z trzema nawami i trzema przęsłami. Nawa główna jest szersza i wyższa od naw bocznych, z którymi łączy się za pośrednictwem arkad. Prezbiterium ma szerokość i wysokość odpowiadającą nawie głównej i zamknięte jest półkolistą apsydą. W zachodniej części nawy znajduje się chór muzyczny, wsparty na czterech kolumnach.

Nawę główną nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami, natomiast nawy boczne – sklepienie krzyżowe. Szczególnie cennym elementem pierwotnego wystroju architektonicznego jest sklepienie prezbiterium z późnorenesansową, geometryczną dekoracją sztukatorską, należącą do tradycji tzw. sztukaterii lubelskiej. W dekoracji zachowały się elementy heraldyczne związane z finansującymi kościół z rodu Sapiehów, w tym kartusze z herbem Lis.

Zasadnicza część barokowego wyposażenia świątyni powstała po przejęciu parafii przez misjonarzy św. Wincentego a Paulo na początku XVIII wieku. Przy przebudowie kościoła i urządzaniu jego wnętrza zatrudniono architektów Karola Antoniego Baya i Wincentego Rachettiego. Karol Bay przygotowywał projekty ołtarzy, które wykonywali warszawscy snycerze i rzeźbiarze związani z warsztatem Bartłomieja Michała Bernatowicza oraz Stanisław Cieślikiewicz.

Głównym elementem wyposażenia prezbiterium jest regencyjny ołtarz główny, zaprojektowany przez Karola Antoniego Baya i wykonany około 1729–1730 roku przez warsztat Bartłomieja Michała Bernatowicza i jego współpracowników. Jest to nastawa jednokondygnacyjna, posadowiona na rozbudowanym cokole i wzbogacona bogatą dekoracją snycerską i rzeźbiarską.

Z ołtarzem głównym związany jest zespół barokowych i regencyjnych ołtarzy bocznych, powstałych w ramach tej samej XVIII-wiecznej modernizacji wnętrza. Ich projekty wiązane są z Karolem Antonim Bayem, natomiast wykonanie z warsztatami Bartłomieja Michała Bernatowicza i Stanisława Cieślikiewicza. Ołtarze wraz z zachowanymi rzeźbami i obrazami tworzą jednolity program wystroju kościoła.

W wykonywaniu malarskiego wyposażenia kościoła uczestniczył Bazyli Marcinkiewicz w okresie jej XVIII-wiecznego urządzania przez misjonarzy. W starszej literaturze część znajdujących się w kościele obrazów łączono również z Szymonem Czechowiczem, jednak atrybucje poszczególnych płócien są w literaturze niejednolite i pogląd ten nie jest potwierdzony.

Wyjątkowym elementem XVIII-wiecznego wyposażenia są dębowe konfesjonały. Około 1744 roku misjonarze wprowadzili do kościoła zespół sześciu barokowych konfesjonałów ozdobionych ornamentem regencyjnym. W ich rozbudowanych zwieńczeniach umieszczono owalne obrazy ujęte dekoracją roślinną oraz snycerskimi rogami obfitości. Dekoracja konfesjonałów tworzyła program ikonograficzny poświęcony sakramentowi pokuty, związany z działalnością duszpasterską misjonarzy św. Wincentego a Paulo. Obrazy przedstawiały osoby i sceny odnoszące się do grzechu, skruchy i przebaczenia: św. Piotra, króla Dawida, syna marnotrawnego, Marię Magdalenę, Chrystusa jako Dobrego Pasterza oraz scenę przekazania kluczy św. Piotrowi przez Chrystusa. Z pierwotnego zespołu sześciu konfesjonałów cztery pozostają w kościele w Siemiatyczach. Dwa pozostałe konfesjonały, z obrazami Marii Magdaleny i Dobrego Pasterza, zostały po 1907 roku przeniesione do kościoła parafialnego śś. Piotra i Pawła w Dołubowie.

Na chórze muzycznym znajduje się prospekt organowy, którego środkowa część pochodzi z około połowy XVIII wieku. W 1780 roku instrument został powiększony przez lubelskiego organmistrza Stanisława Kędlarskiego (Kendlarskiego), który wykonał nowy instrument z pedałem oraz rozbudował szafę i prospekt. Organy przebudowywano ponownie w XIX i XX wieku; obecny instrument wykorzystuje jednak elementy wcześniejszego wyposażenia organowego.

W zakrystii przechowywany jest późnogotycki krucyfiks z około 1400 roku, należący do najstarszych elementów wyposażenia zespołu. Wiązany jest z wyposażeniem wcześniejszej drewnianej świątyni katolickiej.

Duszpasterstwo Aktualnie posługę duszpasterską w kościele sprawują: Proboszcz ks. prałat dr Jerzy Cudny Wikariusze ks. dr Piotr Jarosiewicz ks. mgr Artur Żandarski Kapelan Szpitala ks. kanonik mgr Jarosław Kuźmicki Senior ks. prałat mgr Bogusław Kiszko

Zobacz też dekanat Siemiatycze parafia Wniebowzięcia NMP w Siemiatyczach

Przypisy

Kategoria:Architektura barokowa w województwie podlaskim Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo podlaskie) Kategoria:Fundacje kościelne Sapiehów herbu Lis Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Kategoria:Zabytki nieruchome w Siemiatyczach Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie siemiatyckim Kategoria:Budynki projektu Karola Baya Kategoria:Zabytkowe klasztory katolickie w województwie podlaskim