thumb|Typowe dla rodziny kwiatostany – baldachy złożone (Angelica morrisonicola) Selerowate, baldaszkowate (Apiaceae Lindl., Umbelliferae Juss.Nazwy naukowe alternatywne zgodnie z art. 18 Kodeksu nomenklatury botanicznej Division II. Rules and Recommendations. Chapter III. Nomenclature of taxa according to their rank. Section 2. Names of families and subfamilies, tribes and subtribes) – rodzina roślin zielnych, rzadziej krzewów, do której należy ponad 440 rodzajów i 3820 gatunków. Przedstawiciele tej rodziny spotykani są na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, w większości jednak rosną w strefie klimatu umiarkowanego. W Polsce dziko rośnie ponad 70 gatunków. Do rodziny tej należą liczne gatunki wykorzystywane jako warzywa liściowe i korzeniowe, przyprawy, rośliny lecznicze i rośliny ozdobne.

Rozmieszczenie geograficzne Rodzina jest niemal kosmopolityczna, przy czym najbardziej zróżnicowana jest w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Centra największego zróżnicowania znajdują się w basenie Morza Śródziemnego, w Himalajach i Azji Środkowej, poza tym w południowej Afryce i Andach. W Azji występuje najwięcej rodzajów – w sumie 289, z czego 177 jest endemitami tego kontynentu. Kolejne miejsca zajmują Europa z 126 rodzajami i Afryka z 121 rodzajami, przy czym w Europie tylko 17 rośnie endemicznie, a w Afryce – 49. W Ameryce Północnej obecnych jest 80 rodzajów, z czego 44 jest endemitami tego kontynentu. W Ameryce Południowej występuje 35 rodzajów, z czego 15 to endemity. Australia i Oceania to miejsce występowania 27 rodzajów, z czego 18 jest endemicznych dla tego obszaru. Kontynenty z półkuli południowej wyróżniają się większym udziałem przedstawicieli z podrodzin Azorelloideae i Mackinlayoideae. Rodzaje, których przedstawiciele rosną w stanie dzikim w Polsce

Morfologia Pokrój Głównie rośliny zielne (zarówno jednoroczne, jak i byliny), rzadko krzewy i niewielkie drzewa, do 5 m wysokości (Heteromorpha, Steganotaenia). Pędy często podzielone wyraźnie na węzły i międzywęźla, wewnątrz puste (dęte), na zewnątrz bruzdowane, zwykle z przewodami z olejkami eterycznymi i gumożywicami. Olejki występują we wszystkich organach tych roślin, nadając im silny i często charakterystyczny zapach, zwłaszcza po roztarciu. Liście Skrętoległe, często u nasady obejmujące łodygę pochwiastą nasadą. Blaszka liściowa zwykle duża, pierzasto lub rzadziej dłoniasto złożona i wówczas też z pierzastym użyłkowaniem i brzegiem ząbkowanym, piłkowanym, karbowanym lub kolczastym. U części przedstawicieli jednak też użyłkowanie równoległe, a blaszka pojedyncza, całobrzega. Kwiaty Drobne, zebrane w baldachy lub baldachy złożone. Czasem skrajne płatki kwiatów brzeżnych w baldachu są wyraźnie powiększone, tak że w efekcie kwiatostan funkcjonuje podobnie jak pojedynczy kwiat (→ pseudancjum). Takie brzeżne kwiaty mają wówczas symetrię grzbiecistą, poza tym kwiaty są w tej rodzinie promieniste. U nasady osi pierwszego rzędu (baldachu złożonego) występują często liście zwane pokrywami, a u nasady osi drugiego rzędu (tzw. baldaszków) znajdują się listki zwane pokrywkami. Czasem osie baldachów są silnie skrócone, tak że kwiatostan ma formę główki i wówczas też często listki u nasady kwiatostanu są powiększone, czasem kolorowe – pełnią funkcję powabni. Działki kielicha mogą być wolne lub zrośnięte ze sobą, zawsze są zrośnięte z zalążnią. Zwykle zredukowane są do 5 małych ząbków, czasem widocznych jako niewyraźny rąbek, często na brzegu bywają ząbkowane lub podzielone. Pięć płatków korony jest zawsze wolnych, często białych i z paznokciem, na szczycie przeciętych. Pręcików jest 5, umieszczone są naprzemiennie względem płatków na okazałym dysku miodnikowym. Nitka pręcika łączy się z główką z tyłu, a pylniki pękają podłużnymi szczelinami. Dolna zalążnia powstaje z dwóch owocolistków, przy czym każdy z nich tworzy pojedynczą komorę i zwieńczony jest trwałą szyjką słupka, często zgrubiałą u nasady (stylopodium). Szyjki słupka są zwykle dłuższe od zgrubienia, mogą być wzniesione lub odgięte, zwieńczone są główkowatym lub buławkowatym znamieniem. W każdej z komór zalążni powstają dwa zalążki, z których dojrzewa jednak z reguły tylko jeden. Owoce Sucha rozłupnia rozpadająca się na dwie zamknięte i jednonasienne rozłupki, zawieszone do osiągnięcia dojrzałości na dwóch ramionach rozwidlonego wieszadełka (karpoforze) – wiązkach przewodzących, powstałych z kolumienki w słupku. Rozłupki są kulistawe do płaskich, nagie lub owłosione, czasem haczykowate lub kolczaste, mniej lub bardziej żeberkowane. Wyróżnia się 5 żeber głównych zawierających wiązki przewodzące, z których trzy znajdują się na stronie grzbietowej, a dwa brzusznej. U części taksonów występują żebra dodatkowe, bez wiązek. Żebra mogą być delikatne – nitkowate i słabo widoczne lub tęgie – silnie wypukłe, kanciaste, czasem oskrzydlone. Między żebrami, w bruzdach znajdować się mogą smugi tworzone przez przewody wydzielnicze zawierające olejek eteryczny, balsam lub gumożywice (rzadko przewody takie znajdują się pod żebrami). Nasiona zawierają obfitującą w białka i oleje tkankę odżywczą (bielmo) i niewielki zarodek, który rozwija się na bielmie płaskim, zgiętym lub wydrążonym (jest to cechą stałą w obrębie taksonów i wykorzystywane jest w ich podziale). Łupina nasienna zrasta się z owocnią.

Biologia i ekologia Do selerowatych należą rośliny jednoroczne, dwuletnie i wieloletnie, część przedstawicieli zamiera po kwitnieniu i owocowaniu (rośliny monokarpiczne) część kwitnie i owocuje wielokrotnie (rośliny polikarpiczne).

Kwiaty są generalnie owadopylne. Odwiedzane są przez szerokie spektrum owadów (muchówki, chrząszcze, błonkoskrzydłe, pluskwiaki i motyle), ale badania części taksonów wykazują, że stosunkowo nieliczne owady są skutecznymi zapylaczami i są to głównie błonkoskrzydłe. Zapylacze wabieni są nektarem i pyłkiem, przywabiają je też kształty i barwy oraz zapach. W związkach lotnych dominują lotne monoterpeny typowe dla kwiatów wabiących błonkówki: α-Pinen, β-pinen, cis-β-ocimen, trans-β-ocimen, limonen, sabinen i mircen.

Większość przedstawicieli rodziny ma kwiaty andromonopienne tj. wykształca kwiaty obupłciowe i pręcikowe. Te drugie dominują zwykle w centrum baldachów i często środkowe baldaszki składają się tylko z kwiatów męskich. Częsta jest dichogamia, zwykle protandria, rzadziej protogynia. Rzadko występuje dwupienność (w rodzajach jeżyca Aciphylla, trynia Trinia, mruczyślad Arctopus i Anisotome).

Wiele gatunków ma owoce spłaszczone lub oskrzydlone, co interpretowane jest jako adaptacja do rozsiewania przez wiatr. Ten sam efekt osiągany jest przez silnie rozrośniętą, korkowatą i lekką owocnię w rodzaju Prangos. Niektóre gatunki wykształcają kuliste kwiatostany toczone w całości przez wiatr, ale też niektóre gatunki mają pędy rozgałęzione w różnych kierunkach, które po zaschnięciu przybierają kulistawy kształt i przemieszczane są po powierzchni ziemi w całości, stopniowo gubiąc owoce (biegacze). Do przykładów takich należy Seseli tortuosum w północnej Afryce oraz występujące m.in. w Europie Środkowej sierpnica pospolita Falcaria vulgaris i mikołajek polny Eryngium campestre.

Część rodzajów wykazuje adaptacje do rozsiewania przez zwierzęta na zewnątrz ich ciał (ektozoochoria) lub wewnątrz (endochoria). W pierwszym wypadku owoce mają rozmaite wyrostki i zadziorki sprzyjające zaczepianiu się o zwierzęta (np. rodzaj marchew Daucus) , w drugim owoce są mięsiste (Apiopetalum i Mackinlaya). Część selerowatych rozprzestrzenia się wegetatywnie za pomocą kłączy, rozłogów i bulw (np. Sium ninsi i Cicutabulifera).

Selerowate występują w bardzo zróżnicowanych siedliskach – od wodnych po pustynne i skaliste, od otwartych po leśne, od brzegów morskich po piętro alpejskie.

Systematyka Jedna z rodzin rzędu selerowców Apiales. Dawniej zaliczano tu często rośliny wyodrębnione obecnie do rodzin araliowatych Araliaceae i Myodocarpaceae. Przy klasyfikowaniu roślin do araliowatych i selerowatych przyjmowano, że do tej pierwszej rodziny należą rośliny zdrewniałe, a do drugiej zielne. To sztuczne kryterium nie utrzymało się, bowiem formy zielne występują w obrębie rodzajów Aralia i Panax, a co istotniejsze – rodzaje wąkrota Hydrocotyle i Trachymene, tradycyjnie włączane do selerowatych okazały się tworzyć grupę siostrzaną wobec pozostałych araliowatych (pozostałe rodzaje tworzące tradycyjnie wyróżnianą podrodzinę Hydrocoloideae pozostały w selerowatych – azorella Azorella, wąkrotka Centella i Xanthosia). Różnice morfologiczne między araliowatymi, selerowatymi i Myodocarpaceae są nieprecyzyjne, ale podział na odrębne rodziny utrzymuje się ze względu na przyjętą konwencję.

W klasyfikacji wewnętrznej rodziny istotnym kryterium była i jest morfologiczna i anatomiczna budowa owoców. Współcześnie akceptowany jest podział rodziny na cztery podrodziny, przy czym pozycja dwóch rodzajów Platysace i Hermas pozostaje niejasna (taksony incertae sedis).

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Podział według APweb W obrębie rodziny wyróżnia się cztery klady w randze podrodzin i dwa klady z pojedynczymi rodzajami:

Podrodzina Mackinlayoideae Plunkett & Lowry – 10 rodzajów z ok. 100 gatunków, głównie w Afryce, Azji południowo-wschodniej, Australii i Oceanii, na niewielkich obszarach w Afryce równikowej i południowej oraz w Ameryce Południowej, z jednym gatunkiem jednak (wąkrotka azjatycka Centella asiatica) szeroko rozprzestrzenionym w strefie międzyzwrotnikowej. thumb|Kwiatostan (pseudancjum) Actinotus helianthi thumb|Centella asiatica

Podrodzina Azorelloideae Plunkett & Lowry – 17 rodzajów ze 155 gatunkami, głównie w Ameryce Południowej, południowej Australii, Nowej Zelandii i wyspach Subantarktyki. Jeden gatunek (Drusa glandulosa) rośnie na Wyspach Kanaryjskich i w Somalii, a rodzaj Dickinsia w południowych Chinach. thumb|Azorella compacta

Podrodzina Saniculoideae Burnett – ok. 10 rodzajów występujących na całym świecie. thumb|Mikołajek nadmorski

Podrodzina Apioideae Seemann thumb|Aciphylla aurea thumb|Artedia squamata thumb|Dzięgiel leśny thumb|Ferula communis thumb|Barszcz Mantegazziego thumb|Astydamia latifolia thumb|Kwiatostan marchwi zwyczajnej thumb|Kropidło wodne thumb|Przewiercień okrągłolistny

Incertae sedis: Hermas L. Platysace Bunge

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa dereniowe (Cornidae Frohne & U. Jensen ex Reveal), nadrząd Aralianae Takht., rząd araliowce (Araliales Reveal), rodzina selerowate (Apiaceae Lindl.).

Zastosowanie Rośliny jadalne Wiele gatunków z rodziny selerowatych wykorzystywanych jest jako warzywa korzeniowe i liściowe oraz rośliny przyprawowe. Do wykorzystywanych na wielką skalę warzyw korzeniowych należy marchew zwyczajna Daucus carota podgatunku uprawnego subsp. sativus. Popularnie wykorzystywane są także korzenie spichrzowe pietruszki zwyczajnej Petroselinum crispum var. tuberosum, selera korzeniowego Apium graveolens var. rapaceum i pasternaku zwyczajnego Pastinaca sativa subsp. sativa, przy czym ten ostatni wykorzystywany jest głównie w krajach anglosaskich. Do warzyw o długiej historii wykorzystania, nieco zapomnianych, i w różnym stopniu popularyzowanych ponownie należą: marek kucmerka Sium sisarum, świerząbek bulwiasty Chaerophyllum bulbosum, bunium śródziemnomorskie Bunium bulbocastanum, konopodium większe Conopodium majus. Indianie północnoamerykańscy żywili się spichrzowymi korzeniami kilku gatunków z rodzaju Lomatium, Perideridia gairdneri, Conioselinum chinense. Ważnym warzywem korzeniowym w Andach była i jest ziemniara jadalna Arracacia xanthorrhiza.