thumb|Mapa powiatu Powiat białobrzeski – powiat w Polsce (południowo-zachodniej części województwa mazowieckiego), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Białobrzegi. Jest powiatem o najmniejszym budżecie w województwie (dochody i wydatki w 2013 r.).
Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwało 33 410 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwały 33 332 osoby.
Podział administracyjny W skład powiatu wchodzą: gminy miejsko-wiejskie: Białobrzegi i Wyśmierzyce gminy wiejskie: Promna, Radzanów, Stara Błotnica i Stromiec miasta: Białobrzegi i Wyśmierzyce GminaTyp gminy PowierzchniaLiczba ludnościGęstość zaludnieniaBiałobrzegi miejsko-wiejska 78,93 km² 10 412 129,6 osób/km²Promna wiejska 120,74 km² 5625 48,4 osób/km²Radzanów wiejska 82,59 km² 3872 46,8 osób/km²Stara Błotnica wiejska 96,24 km² 5256 54,3 osób/km²Stromiec wiejska 156,47 km² 5651 36,4 osób/km²Wyśmierzyce miejsko-wiejska 104,31 km² 2854 27,9 osób/km²
Gospodarka W 2013 r. wydatki budżetu samorządu powiatu białobrzeskiego wynosiły 28,22 mln zł, a dochody budżetu 28,57 mln zł (najmniej w woj. mazowieckim). Zadłużenie (dług publiczny) samorządu według danych na koniec 2013 r. wynosiło 3,29 mln zł, co stanowiło 11,5% wysokości wykonywanych dochodów.
Historia Powiat białobrzeski został powołany dnia 1 stycznia 1956 roku w województwie kieleckim, czyli 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat białobrzeski złożyło się 1 miasto i 21 gromad, które wyłączono z dwóch ościennych powiatów:
z powiatu radomskiego (woj kieleckie): miasto Wyśmierzyce gromady Białobrzegi, Błotnica, Bobrek, Długie, Gózd, Grotki, Grzmiąca, Kostrzyńobecna nazwa brzmi Kostrzyn, Młodynie, Pierzchnia, Radzanów, Stromiec, Stromiec Podlesie, Sucha, Szczyty i Witaszyn z powiatu grójeckiego (woj. warszawskie): gromady Broniszew, Pnie, Promna, Przybyszew i Rykały
Utworzenie powiatu białobrzeskiego spowodowało znaczną zmianę granicy województw kieleckiego i warszawskiego, ponieważ aż 5 gromad zmieniło przynależność wojewódzką. Na uwagę zasługuje też fakt, iż w momencie utworzenia powiatu białobrzeskiego jego stolica była wsią; prawa miejskie, które Białobrzegi utraciły w 1870 roku, zostały im ponownie przyznane dopiero 1 stycznia 1958 roku; tego dnia do powiatu białobrzeskiego przyłączono również gromadę Dobieszyn z powiatu kozienickiego.
1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla a w ich miejsce reaktywowano gminy. Powiat białobrzeski podzielono na 2 miasta i 6 gminPolska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974:
miasta Białobrzegi i Wyśmierzyce gminy Białobrzegi, Promna, Radzanów, Stara Błotnica, Stromiec i Wyśmierzyce
Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku terytorium zniesionego powiatu białobrzeskiego weszło w skład nowo utworzonego województwa radomskiego.
1 kwietnia 1983 roku z gminy Promna wyłączono sołectwo Jastrzębia i włączono je do gminy Mogielnica. 1 lipca 1986 roku z gminy Radzanów wyłączono wieś Maksymilianów i włączono ją do gminy Przytyk. 1 lutego 1991 roku miasto Wyśmierzyce (najmniejsze w Polsce) i gminę wiejską Wyśmierzyce połączono we wspólną gminę miejsko-wiejską, natomiast podobnej fuzji uległy 1 stycznia 1992 roku miasto i gmina Białobrzegi.
Wraz z reformą administracyjną z 1999 roku w nowym województwie mazowieckim przywrócono powiat białobrzeski o identycznych granicach co w 1975 roku.
W porównaniu z obszarem z 1956 roku jedynie obszar dawnej gromady Długie leży obecnie na terenie powiatu przysuskiego – pozostałe są ponownie w powiecie białobrzeskim.
Demografia
Największe miejscowości powiatu Lp.Nazwaludnośćgmina1.Białobrzegi7270Białobrzegi2.Sucha1170Białobrzegi3.Stromiec946Stromiec4.Wyśmierzyce921Wyśmierzyce5.Przybyszew526Promna6.Dobieszyn370Stromiec7.Bukówno361Radzanów8.Siekluki360Błotnica9.Radzanów356Radzanów10.Szczyty320Białobrzegi11.Stara Błotnica310Błotnica12.Stare Żdżary308Błotnica13.Grodzisko307Błotnica14.Kostrzyn300Wyśmierzyce15.Czarnocin297Radzanów16.Kamień402Białobrzegi17.Rogolin294Radzanów{| class="wikitable"Lp.Nazwaludnośćgmina18.Stawiszyn292Białobrzegi19.Bobrek280Stromiec20.Stromiecka Wola280Stromiec21.Stary Kobylnik273Błotnica22.Boska Wola270Stromiec23.Promna262Promna24.Pnie250Promna25.Czyżówka250Błotnica26.Brzeźce222Białobrzegi27.Boże220Stromiec28.Niedabyl210Stromiec29.Ratoszyn206Radzanów30.Osów205Błotnica31.Ocieść200Radzanów32.Brzeska Wola171Białobrzegi33.Pokrzywna160Stromiec34.Witaszyn150Wyśmierzyce |} W tabeli znalazły się miejscowości, które mają więcej niż 150 mieszkańców (według Narodowego Spisu Powszechnego w 2011)
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców powiatu białobrzeskiego w 2014 roku
Starostowie białobrzescy Andrzej Wiśniewski (1999–2006) (PSL) Andrzej Oziębło (2006–2018) (PO) Sylwester Korgul (od 2018) (PiS)
Sąsiednie powiaty 25px Powiat grójecki 25px Powiat kozienicki 25px Powiat przysuski 25px Powiat radomski
Przypisy
białobrzeski