Akademia Rolnicza w Dublanach – uczelnia założona w 1856 roku w Dublanach koło Lwowa, później Lwowski Instytut Rolno-Gospodarczy, następnie Lwowski Narodowy Uniwersytet Rolniczy.

Historia Inicjatorem założenia rolniczej szkoły wyższej na terenie Galicji było powstałe w 1845 roku Galicyjskie Towarzystwo Gospodarskie (GTG) i jej prezes Leon Ludwik Sapieha. Na ten cel zakupiono 1 listopada 1853 oddalony o 8 km od rogatki żółkiewskiej Lwowa, folwark Dublany (707 mórg=407 ha)Maria Radomska, Nasze korzenie – Dublany, w: Dzieje Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, pod red. Andrzeja Koteckiego, Tadeusza Szulca, Jakuba Tyszkiewicza, Wrocław 2011, s. 12–22.. 9 stycznia 1856 powstała tam prywatna (średnia 3-letnia) Szkoła Gospodarstwa Wiejskiego, a w 1858 otwarto tam Wyższą Szkołę Rolniczą w Dublanach. W tym czasie szkoła posiadała już muzeum przyrodnicze, bibliotekę, kolekcję minerałów i modeli roślin, aparaturę chemiczną i przybory miernicze oraz, jako tymczasowy, budynek szkolny obliczony na trzydziestu słuchaczy, w planach była budowa nowego dla stu uczniów. W Statucie Organicznym Szkoły z 1868 r. poza generalnymi zasadami funkcjonowania szkoły podkreślono, że absolwent musi mieć opanowane metody samodzielnego uczenia się i umiejętność dalszego rozwoju zawodowego. Znajdował się w nim także zakaz jakichkolwiek akcji politycznych, jak również palenia cygar i fajki, a nawet gry w karty. Do 1872 trzyletni kurs nauczania obejmował zajęcia teoretyczne i praktyczne w dziedzinie produkcji roślinnej i zwierzęcej oraz zarządzania gospodarstwem. Kandydatów przyjmowano z ukończonymi niższymi klasami szkoły średniej. W 1872 wprowadzono nowy program, przewidujący dwuletni kurs nauczania, ale dla kandydatów z maturą gimnazjalnąRegina Chomać-Klimek, Szkoła Rolnicza w Dublanach, [w:] Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, t. 2, red. M. Kamler, Warszawa 1981, s. 363.. W latach 1856–1878 w szkole pracowało w sumie 31 profesorów i wykładowców, w tym czasie kształciła ona 721 słuchaczy, z czego połowa bo 423, pochodziła z rodzin ziemiańskich.

Od roku 1876 została przejęta i odtąd prowadzona przez galicyjski Wydział Krajowy od 1878 pod nazwą Krajowej Szkoły Rolniczej w Dublanach. Od tego roku nauka w szkole trwała trzy lata. W 1901 roku decyzją ministra rolnictwa Austrii uczelni nadano status akademii i nazwę Akademia Rolnicza w Dublanach. Nie udało się jej natomiast otrzymać prawa doktoryzowania i habilitowania – do końca jej istnienia szkołę kończono z tytułem agronoma. Zadaniem Akademii według statutu z 1901 nadanego przez Wydział Krajowy było oprócz kształcenia przyszłych właścicieli, dzierżawców, administratorów majątków i drobnych posiadaczy ziemskich przygotowanie absolwentów do pracy naukowej. Trzyletni plan studiów zawierał przedmioty podstawowe, specjalistyczne i pomocnicze. Wykłady uzupełniał materiał demonstracyjny, ćwiczenia laboratoryjne, zajęcia praktyczne w uczelnianym folwarku oraz wyjazdy do wzorowych gospodarstw rolnych, młynów, mleczarni, piekarni, niektórych fabryk, na targi i wystawy. Według źródeł amerykańskich w 1906 roku na Akademii pracowało 27 profesorów wykładających: rolnictwo, meteorologię, fizykę i chemię zaś studiowało w niej 82 studentów. Biblioteka szkoły liczyła 6850 woluminówUnited States. Bureau of Education – Report of the Commissioner of Education for the year ending June 30, 1906, Washington 1907, s. 92.. Przed wybuchem I wojny światowej na Akademię w Dublanach zapisywało się blisko 150 studentów rocznie, w większości z Królestwa Kongresowego. Ogółem w latach 1856–1914 szkołę ukończyło 1360 absolwentów.

Akademia mieściła się w jednopiętrowym budynku, zwanym „gmachem głównym”, który został wzniesiony w roku 1888. Mieściły się w nim sale wykładowe, gabinety profesorskie, parę sal ćwiczeniowych i kancelaria. W pozostałych, wybudowanych w 1900 roku mieściły się laboratoria chemii rolnej, gleboznawstwa, technologii rolniczej, a także stacja chemiczno-rolnicza oraz „internat” („dom mieszkalny słuchaczów” – pisownia oryginalna). Istniał także Ogród Botaniczny ze szklarnią i okazałym stawem.

Po wybuchu I wojny światowej Akademia przerwała pracę. Jej działalność wznowiono w 1916. Jednak z powodu znacznych zniszczeń w czasie wojny polsko-ukraińskiej w 1919 zajęcia powtórnie przerwano. Ze względu na wspomniane zniszczenia zabudowy Akademii w listopadzie 1919 została przyłączona do Politechniki Lwowskiej wraz z Wyższą Szkołą Lasową we Lwowie (do 1909 Krajowa Szkoła Gospodarstwa Lasowego we Lwowie). Z obydwu uczelni w wyniku rozporządzenia Rady Ministrów z 8 listopada 1919 na Politechnice Lwowskiej utworzono osobny Wydział Rolniczo-Leśny. Wówczas studia leśne odbywały się we Lwowie, natomiast rolnicze w Dublanach.

W latach okupacji sowieckiej 1939–1941 ośrodek w Dublanach działał w ramach Lwowskiego Instytutu Politechnicznego. Po zajęciu Lwowa przez armię niemiecką uczelnia przestała działać, od kwietnia 1942 zaczęto tworzyć nową szkołę, a w sierpniu 1942 rozpoczęły się państwowe rolnicze kursy zawodowe, z niemieckim językiem wykładowym.

Po II wojnie światowej na bazie uczelni decyzją Rady Ministrów ZSRR 30 września 1946 utworzono Lwowski Instytut Rolno-Gospodarczy. Na jego bazie decyzją Rady Ministrów Ukrainy 5 września 1996 utworzono Państwowy Lwowski Uniwersytet Rolniczy, obecnie Lwowski Narodowy Uniwersytet Rolniczy.

Rektorzy, dyrektorzy Erazm Lelowski, 1856–1857 Maksymilian Żelkowski 1857–1858 Wojciech Studziński, 1859–1862 Kazimierz Pańkowski, 1862–1868 Zygmunt Strusiewicz, 1868–1878 Juliusz Au, 1878–1879 Władysław Lubomęski, 1879–1892 Tomasz Rylski (Ścibor-Rylski) 1892–1894 Juliusz Frommel 1894–1906 Józef Mikułowski-Pomorski, 1906–1911 Kazimierz Jan Miczyński, 1911–1914 Stefan Pawlik, 1916–1919 Wołodymyr Snitynski, obecnie

Pozostała kadra dydaktyczna i naukowa

Leopold Baczewski – właściciel słynnej lwowskiej fabryki wódek i likierów. Stanisław Antoni Chaniewski – polski hodowca, poseł na Sejm II RP Stefan Dąb-Biernacki – polski generał dywizji WP II RP Stefan Tytus Dąbrowski – polski lekarz, biochemik i polityk, profesor Ludwik Finkel – polski historyk, bibliograf, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego, profesor Stanisław Grabski – polski polityk, ekonomista, poseł na Sejm Ustawodawczy oraz I kadencji w II RP, Emil Godlewski – polski botanik, chemik rolny, twórca polskiej szkoły fizjologii roślin, profesor Stanisław Goliński – polski botanik, asystentem przy katedrze botaniki AR w Dublanach Marian Górski – polski chemik rolny i gleboznawca, kierownik stacji chemiczno-rolniczej i Stacji torfowej na Akademii Rolniczej w Dublanach, rektor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, profesor Janusz Henryk Pobóg-Gurski – technik rolnictwa, specjalista w dziedzinie stosowania płodozmianu Jan Hebenstreit – polski leśnik Stanisław Jełowicki – polski zootechnik, kierownik Zakładu Hodowli Owiec na AR w Dublanach Adolf Joszt – polski profesor technologii chemicznej, prekursor biotechnologii i ochrony środowiska, kierownik Stacji fermentacyjnej w Akademii Rolniczej w Dublanach Zygmunt Kahane – polski zoolog, profesor hodowli ogólnej, zoologii ogólnej, anatomii, fizjologii i histologii zwierząt oraz hodowli szczegółowej konia w Wyższej Szkole Rolniczej w Dublanach Stanisław Wincenty Kasznica – statystyk, prawnik, późniejszy rektor Uniwersytetu Poznańskiego Mieczysław Kowalewski – polski zoolog i parazytolog, miłośnik i znawca Tatr, profesor Seweryn Krzemieniewski – polski botanik, rektor Uniwersytetu Lwowskiego, profesor Marian Łomnicki – polski geolog i zoolog, Doktor Honoris Causa Uniwersytetu Lwowskiego, kustosz Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie, profesor Karol Malsburg – polski zootechnik, profesor Kazimierz Adam Miczyński (junior) – polski botanik i genetyk, kierownik Zakładu Hodowli Roślin na AR w Dublanach, profesor Józef Paczoski – polski botanik, badacz flory Puszczy Białowieskiej, twórca teorii pantopizmu i podstaw fitosocjologii, profesor Mieczysław Pańkowski – polski zootechnik, profesor Jan Gwalbert Pawlikowski – polski ekonomista, publicysta i polityk, historyk literatury, jeden z pionierów ochrony przyrody, profesor Zbigniew Pazdro – polski prawnik; znawca prawa administracyjnego, ekonomista i działacz polityczny, profesor Gustaw Piotrowski – polski lekarz, fizjolog, profesor fizjologii Akademii Weterynaryjnej we Lwowie Marian Raciborski – polski botanik, jeden z pierwszych w Polsce paleobotaników, kierownikiem katedry na AR w Dublanach, profesor Henryk Romanowski – polski ekonomista rolny, profesor Karol Różycki – polski zootechnik, profesor Rudolf Różycki – polski prawnik Stanisław Sokołowski – polski leśnik, pionier ochrony przyrody w Tatrach Bolesław Świętochowski – polski twórca fundamentalnej w naukach rolniczych specjalności – ogólna uprawa roli i roślin, kierownik Wydziału Rolniczo-Lasowego na AK w Dublanach, profesor Ernest Till – polski prawnik, na uczelni prowadził wykłady z prawa rolnego, profesor Aleksander Tychowski – polski technolog rolny, kierownik Katedry Technologii Rolniczej w Dublanach Władysław Tyniecki – polski leśnik, botanik, założyciel ogrodu botanicznego przy AR w Dublanach, profesor Tadeusz Wilczyński – polski botanik, profesor, znawca flory Karpat Wschodnich, asystent Stacji Chemiczno-Rolniczej na AK w Dublanach Edmund Załęski – polski chemik, agrotechnik, hodowca roślin, profesor Jan Zawidzki – polski fizykochemik, rektor Politechniki Warszawskiej, kierownik katedry chemii ogólnej na AR w Dublanach, profesor. Maksymilian Żelkowski – polski agronom, wykładowca teorii i praktyki rolnictwa, a także arytmetyki i geometrii w Wyższej Szkole Rolniczej w Dublanach, profesor

Tutejszym duszpasterzem akademickim był m.in. Serafin Kaszuba – polski zakonnik kapucyn (franciszkanie), Sługa Boży. Natomiast lekarzem przy uczelni Władysław Jasiński, a kuratorem Akademii Dawid Abrahamowicz.

Absolwenci

Franciszek Abgarowicz – profesor SGGW i dyrektor Instytutu Zootechniki Stefan Alexandrowicz – profesor WSR w Poznaniu Stanisław Bac – profesor WSR we Wrocławiu Adam Brzechwa-Ajdukiewicz – generał brygady WP Stepan Bandera – ukraiński działacz polityczny Józef Ciemnodoński – dyrektor Lwowskiej Izby Rolniczej Jan Cieński – ksiądz katolicki, od 1967 jedyny (tajny) biskup katolicki na powojennych obszarach Ukrainy Władysław Czaykowski – profesor WSR w Szczecinie Bogdan Dobrzański – profesor WSR w Lublinie i rektor tej uczelni hr. Wojciech Dzieduszycki – dyrektor Zakładów Młynarskich we Wrocławiu, artysta Jan Fedyk – organizator oświaty rolniczej, kółek rolniczych i spółdzielczości wiejskiej w powiecie wrzesińskim Marian Górski – chemik rolny i gleboznawca, kierownik stacji chemiczno-rolniczej i Stacji torfowej na Akademii Rolniczej w Dublanach, rektor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego Władysław Herman – profesor SGGW Bolesław Iwicki – ichtiolog, właściciel majątku Brzozówka i Parolice Bronisław Janowski – agronom, botanik Stanisław Jełowicki – profesor WSR w Krakowie Zygmunt Kahane – zoolog Czesław Kanafojski – profesor SGGW Jan Kielanowski – profesor SGGW, dyrektor Instytutu Fizjologii i Żywienia Zwierząt PAN w Jabłonnie Jan Krzaklewski – zarządca majątków ziemskich Ludwik Kuryłło – agronom, kasjer dóbr dzikowskich hr. Tarnowskich Zdzisław Ludkiewicz – ekonomista rolny, rektor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW), minister reform rolnych w II RP Alojzy Machalica – nauczyciel, polityk, poseł na Sejm w latach 1938–1939, działacz społeczny i samorządowy Stanisław Maciołowski – zarządca majątków ziemiańskich, porucznik rezerwy kawalerii Wojska Polskiego Aleksander Martyniak – profesor WSR w Olsztynie Jan Mazaraki – profesor WSR w Szczecinie Kazimierz Adam Miczyński (junior) – profesor WSR w Krakowie Jerzy Mularski – działacz niepodległościowy Arkadiusz Musierowicz – profesor SGGW Kazimierz Pańkowski – profesor, zootechnik, autor licznych publikacji z zakresu hodowli zwierząt