Henry Alfred Kissinger (ur. jako Heinz Alfred Kissinger 27 maja 1923 w Fürth, zm. 29 listopada 2023 w Kent) – amerykański polityk i dyplomata będący z pochodzenia niemieckim Żydem, profesor nauk politycznych na Uniwersytecie Harvarda, doradca ds. bezpieczeństwa narodowego i sekretarz stanu podczas prezydentur Richarda Nixona oraz Geralda Forda. Za swój wkład podczas negocjacji w czasie wojny wietnamskiej otrzymał w 1973 Pokojową Nagrodę Nobla. Człowiek Roku tygodnika „Time” w 1972 razem z prezydentem Richardem Nixonem, laureat Nagrody Karola Wielkiego w 1987 roku.
Wczesne lata Młodość thumb|left|Kamienica przy Mathildenstraße 23 w Fürth, w której Henry Kissinger przyszedł na świat Henry Kissinger urodził się 27 maja 1923 w Fürth w niemieckiej Bawarii, w rodzinie żydowskiej. Był synem nauczyciela Louisa Kissingera (ur. 1887) oraz pochodzącej ze stosunkowo zamożnej i wpływowej rodziny Pauli Kissinger z domu Stern (ur. 1901 w Leutershausen). Jego prapradziadkiem ze strony ojca był Meyer Löb (1767–1838), żydowski nauczyciel z Kleineibstadt, który w 1817 przyjął nazwisko Kissinger na cześć uzdrowiskowej miejscowości Bad Kissingen, będącej od 1795 jego miejscem zamieszkania – zastosował się w ten sposób do przyjętego w 1813 w Bawarii prawa, które wymagało od niemających (w sensie niemieckim) nazwisk Żydów ich posiadania. Miał młodszego brata Waltera (1924–2021). Był wychowywany w ortodoksyjnej odmianie wyznania żydowskiego i w młodości spędzał codziennie dwie godziny na pilnym studiowaniu Biblii i Talmudu.
Jako dziecko Kissinger często spotykał się z przejawami antysemityzmu, będącego integralną częścią niemieckiego nazistowskiego nacjonalizmu zapoczątkowanego w następstwie porażki Niemiec w I wojnie światowej i twardych warunków traktatu wersalskiego z 1919. Kilka razy został pobity przez strażników stadionu, gdy będąc miłośnikiem piłki nożnej protestował przeciwko przepisom zabraniającym Żydom udziału w profesjonalnych imprezach sportowych, ponadto wraz z przyjaciółmi regularnie doświadczał przemocy ze strony lokalnych grup członków Hitlerjugend. Na porządku dziennym były także doświadczane w przestrzeni publicznej obelgi i wyzwiska.
Kissinger był nieśmiałym i introwertycznym dzieckiem. Mając dobre wyniki w nauce w lokalnej szkole żydowskiej marzył o kontynuowaniu nauki w Gymnasium, prestiżowej państwowej szkole średniej, jednak zanim osiągnął odpowiedni wiek, przestała ona przyjmować Żydów. W 1938 rodzina Kissingera w reakcji na coraz bardziej antysemicką politykę Niemiec podjęła decyzję o ucieczce do Stanów Zjednoczonych. 20 sierpnia 1938 rodzina wyruszyła drogą morską przez Londyn do Nowego Jorku.
Edukacja, służba wojskowa i udział w II wojnie światowej Po przybyciu do Stanów Zjednoczonych Henry Kissinger podjął pracę w fabryce pędzli do golenia, aby poprawić warunki finansowe swojej biednej wówczas rodziny. We wrześniu 1938 zapisał się też do nowojorskiej szkoły średniej George Washington High School, gdzie całkiem szybko nauczył się języka angielskiego i osiągał dobre wyniki ze wszystkich przedmiotów. Kissinger ukończył szkołę w 1940 i kontynuował naukę w City College of New York planując zostać księgowym.
W 1943 Kissinger przyjął amerykańskie obywatelstwo i niedługo później został powołany do armii aby w jej szeregach walczyć w II wojnie światowej. Najpierw przeszedł podstawowe szkolenie w bazie Camp Croft w Spartanburgu w stanie Karolina Południowa, po czym armia wysłała go na studia inżynierskie do Lafayette College w stanie Pensylwania w ramach Programu Szkolenia Specjalistycznego Armii (Army Specialized Training Program), jednak program ten został odwołany, a Kissingera przeniesiono do 84 Dywizji Piechoty. Tam poznał Fritza Kraemera, niemieckiego imigranta, który zauważywszy biegłość w posługiwaniu się językiem niemieckim i cechy intelektualne Kissingera załatwił mu przydział do wywiadu wojskowego dywizji. Kissinger wraz z 84 Dywizją brał udział w walkach, początkowo na terenie Francji jako strzelec, później zaś zgłosił się na ochotnika do ryzykownych zadań wywiadowczych podczas bitwy o Ardeny.
Podczas postępów amerykańskich wojsk w Niemczech Henry Kissinger, choć był jedynie szeregowym (najniższy stopień wojskowy), został mianowany kierownikiem administracji miasta Krefeld z powodu braku niemieckojęzycznych osób w sztabie wywiadu dywizji. Następnie Kissinger został przeniesiony do Korpusu Kontrwywiadu (Counter Intelligence Corps, CIC), gdzie został agentem specjalnym CIC w stopniu sierżanta. Przydzielono mu kierownictwo nad rezydującym w Hanowerze zespołem, mającym za zadanie tropić funkcjonariuszy Gestapo i innych nazistów. W czerwcu 1945 Kissinger został mianowany komendantem oddziału CIC w Bensheim w powiecie Bergstraße, odpowiedzialnym za denazyfikację tego obszaru. Chociaż posiadał władzę absolutną i uprawnienia do aresztowań, Kissinger dbał o to, aby pod jego dowództwem nie dochodziło do nadużyć wobec miejscowej ludności.
Kariera naukowa thumb|left|Henry Kissinger w 1950 Jeszcze w trakcie II wojny światowej Henry Kissinger porzucił plany zostania księgowym i zdecydował, że chce zostać pracownikiem naukowym skupiającym się na historii politycznej. Przed powrotem do Stanów Zjednoczonych przez rok nauczał w Europejskiej Szkole Dowództwa Wywiadu (European Command Intelligence School). W 1947 wrócił do Stanów Zjednoczonych i został przyjęty na Uniwersytet Harvarda, aby mógł napisać pracę dyplomową w ramach studiów pierwszego stopnia. Ukończona w 1950 praca The Meaning of History: Reflections on Spengler, Toynbee and Kant poruszała obszerną tematykę: znaczenie historii. Po skończeniu studiów z zakresu nauk politycznych z oceną summa cum laude zdecydował się pozostać na Uniwersytecie Harvarda żeby zrobić doktorat w Departamencie Rządowym. W napisanej w 1954 a opublikowanej w 1957 pracy doktorskiej badał i analizował wysiłki austriackiego dyplomaty Klemensa von Metternicha na rzecz przywrócenia prawowitego porządku międzynarodowego w Europie po wojnach napoleońskich. Metternich wywarł znaczący wpływ na późniejsze prowadzenie polityki zagranicznej przez Henry’ego Kissingera, przede wszystkim przez swoje stanowcze przekonanie, że nawet głęboko wadliwy porządek świata jest lepszy od rewolucji i chaosu.
Po uzyskaniu doktoratu w 1954 Kissinger przyjął ofertę pozostania na Uniwersytecie Harvarda jako członek wydziału w Departamencie Rządowym. Kissinger po raz pierwszy zyskał szeroki rozgłos w kręgach akademickich dzięki swojej książce Nuclear Weapons and Foreign Policy z 1957, w której sprzeciwiał się polityce prezydenta Stanów Zjednoczonych Dwighta Eisenhowera polegającej na ukrywaniu groźby w celu odparcia radzieckiej agresji. Zamiast tego Kissinger zaproponował „elastyczny” model reakcji, argumentując, że ograniczona wojna prowadzona przy użyciu sił konwencjonalnych i taktycznej broni jądrowej w rzeczywistości jest możliwa do wygrania. Pełnił funkcję członka wydziału Harvarda od 1954 do 1969, uzyskując posadę z gwarancją zatrudnienia (tenure) w roku 1959.
Kariera polityczna thumb|Prezydent Stanów Zjednoczonych Richard Nixon (po lewej) i Henry Kissinger w 1972 thumb|Henry Kissinger, prezydent Stanów Zjednoczonych Gerald Ford i kanclerz Niemiec Helmut Schmidt podczas rozmowy w Pokoju Niebieskim Białego Domu w 1974 Chcąc mieć większy wpływ na politykę zagraniczną Stanów Zjednoczonych, Henry Kissinger został doradcą ds. polityki zagranicznej podczas kampanii prezydenckich Nelsona Rockefellera, wspierając jego starania o nominację Partii Republikańskiej w latach 1960, 1964 i 1968. W latach 1961–1968, oprócz wykładania na Uniwersytecie Harvarda, był specjalnym doradcą prezydentów Johna F. Kennedy’ego i Lyndona B. Johnsona w sprawach polityki zagranicznej. W 1969 ostatecznie odszedł z Harvarda i objął funkcję doradcy ds. bezpieczeństwa narodowego, którą pełnił do 1975, ponadto w latach 1973–1977 sprawował też urząd sekretarza stanu – oba stanowiska piastował najpierw w administracji prezydenta Richarda Nixona, a później Geralda Forda. W 1972 wraz z Richardem Nixonem został Człowiekiem Roku tygodnika „Time”.
Wojna wietnamska i relacje z Chinami Wielką próbą polityki zagranicznej w karierze Kissingera była wojna wietnamska, która zanim został doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego stała się niezwykle kosztowna, zabójcza i niepopularna. Dążąc do osiągnięcia „pokoju z honorem”, Kissinger połączył deklaracje pokojowe i plany wycofania wojsk z eskalacją wojny poprzez niszczycielskie kampanie bombowe w Wietnamie Północnym, Laosie i Kambodży („bestialski, decydujący cios”), obliczone na zmuszenie Hanoi do negocjacji pokojowych i utrzymanie międzynarodowego prestiżu Stanów Zjednoczonych. W 1970 Nixon i Kissinger użyli dezinformacji, by przełamać opór Departamentu Stanu, CIA i Departamentu Obrony przed nasileniem działań zbrojnych w Laosie, z którym Stany Zjednoczone nie były w stanie wojny. Od marca 1969 trwały tajne naloty bombowe na Kambodżę (operacje „Menu”, „Breakfast”, „Freedom Deal”), uzasadniane założeniami doktryny przeciwpartyzanckiej, które objęły cały kraj po zawieszeniu broni w Wietnamie w lutym 1973 – spadła wówczas w ciągu sześciu miesięcy na kambodżańską wieś niemal połowa z 2,5 mln ton zrzuconych bomb. Cel misji był rejestrowany fałszywie jako Wietnam Południowy. Kissinger osobiście planował bombardowania w Kambodży i nadzorował utrzymywanie ich w tajemnicy, tropiąc źródła przecieków. Operacje wyszły na jaw podczas afery Watergate w 1973. Zarówno strategia „pokoju z honorem” w Wietnamie, jak i zmasowane naloty na Kambodżę budzą niemałe kontrowersje. „Pokój z honorem” przedłużył wojnę o cztery lata i kosztował życie 22 000 żołnierzy amerykańskich oraz niezliczonej liczby Wietnamczyków. Bombardowanie Kambodży, które pochłonęło według ostrożnych szacunków Bena Kiernana 50–150 tys. bezpośrednich ofiar i odbywało się za zgodą proamerykańskiego rządu w Phnom Penh, dokonało fizycznego i psychologicznego spustoszenia kraju, wywołując głód i przyczyniając się do masowych mordów pod rządami Czerwonych Khmerów.
27 stycznia 1973 Kissinger i jego północnowietnamski partner negocjacyjny Lê Đức Thọ ostatecznie podpisali porozumienie o zawieszeniu broni, kończące bezpośrednie zaangażowanie Stanów Zjednoczonych w konflikt. W tym samym roku obaj politycy zostali uhonorowani Pokojową Nagrodą Nobla, której przyjęcia Lê odmówił, pozostawiając Kissingera jako jedynego jej odbiorcę. Przyznanie Kissingerowi nagrody jest uznawane za jedną z najbardziej kontrowersyjnych decyzji przyznającego ją Norweskiego Komitetu Noblowskiego w historii. Jako protest przeciwko tej decyzji dwóch członków Komitetu zrezygnowało z członkostwa, co stało się po raz pierwszy w historii przyznawania tej nagrody.
Kissinger miał także niemały wkład w rozwój relacji Stanów Zjednoczonych z Chińską Republiką Ludową. W 1971 odbył dwie tajne podróże do tego państwa, torując drogę do historycznej wizyty prezydenta Richarda Nixona w Chinach w 1972 i normalizacji w 1979.
Traktaty z czasów zimnej wojny i wojna Jom Kipur Kissinger odegrał także kluczową rolę w doprowadzeniu do tzw. „odprężenia” (détente) w relacjach między Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Radzieckim na początku lat 70. XX wieku. W 1972 negocjował I traktat o ograniczeniu zbrojeń strategicznych (Strategic Arms Limitation Treaty I, SALT I) i traktat przeciwko systemom antybalistycznym (Anti-Ballistic Missile Treaty, ABMT), pomagając załagodzić napięcia między dwoma supermocarstwami okresu zimnej wojny.
Kiedy „odprężenie” było zagrożone wskutek wybuchu w październiku 1973 wojny Jom Kipur między Izraelem, sojusznikiem USA a Egiptem, sojusznikiem ZSRR, Kissinger okazał się mieć decydujący wpływ na kierowanie wysiłkami dyplomatycznymi w celu zapobieżenia eskalacji wojny w globalną konfrontację.
Zaangażowanie w Ameryce Południowej thumb|left|Prezydent Chile Augusto Pinochet (po lewej) i Henry Kissinger w 1976