James Allen Whitmore Jr. (ur. 1 października 1921 w White Plains, zm. 6 lutego 2009 w Malibu) – amerykański aktor charakterystyczny. Laureat nagrody Złotego Globu, Grammy, Emmy i Tony Award, był dwukrotnie nominowany do Oscara.

8 lutego 1960 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6611 Hollywood Boulevard.

Życiorys Młodość Urodził się w White Plains w stanie Nowy Jork jako syn Florence Belle (z domu Crane) i Jamesa Allena Whitmore’a Sr., urzędnika komisji parkowej. Przez trzy lata uczęszczał do Amherst Central High School w Amherst, po czym przeniósł się do Choate School w Wallingford w Connecticut na stypendium piłkarskie. Kontynuował studia na Uniwersytecie Yale, ale musiał porzucić grę w piłkę nożną po poważnej kontuzji kolanaj. W Yale był członkiem Czaszka i Kości i jednym z założycieli stacji radiowej Yale. Początkowo planował zostać prawnikiem i ukończył studia na kierunku rządowym na Uniwersytecie Yale. Po wybuchu II wojny światowej w 1942 zaciągnął się do Rezerwy Korpusu Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych, kończąc studia w 1944. W piechocie morskiej szkolił się w Parris Island i Quantico w Wirginii oraz w Officers Candidate School i został mianowany podporucznikiem. Po dalszym szkoleniu został przydzielony do 4. Dywizji Piechoty Morskiej na Saipanie w lipcu 1944. Podczas pobytu w Tinian zachorował na pełzakowicę i trafił do szpitala. Po hospitalizacji pełnił wartę w Strefie Kanału Panamskiego aż do zwolnienia w marcu 1946. Po wojnie studiował aktorstwo w American Theatre Wing i Actors Studio w Nowym Jorku.

Kariera W 1947 trafił na Broadway w roli sierżanta technicznego Harolda Evansa w sztuce Decyzja dowództwa, za którą otrzymał nagrodę Theatre World i Tony Award. Na ekranie debiutował w roli George’a Pappasa w dramacie kryminalnym noir Człowiek pod przykrywką (The Undercover Man, 1949) u boku Glenna Forda. Za kreację zmęczonego walką dowódcy plutonu w sensacyjnym dramacie historycznym Williama A. Wellmana Pole bitwy (Battleground, 1949) był nominowany do Oscara. bohaterski policjant stanowy walczący z gigantycznymi mrówkami w filmie science-fiction. Stał się rozpoznawalny dzięki charakterystycznym rolom drugoplanowym, w tym garbusa, właściciela restauracji i kiedyś przestępcę w dramacie sensacyjnym Johna Hustona Asfaltowa dżungla (1950), bandyty, który wraz z Keenanem Wynnem tańczy i śpiewa „Brush Up Your Shakespeare” w musicalu Pocałuj mnie, Kasiu (1953), dziennikarza, który przebiera się za czarnego mężczyznę w dramacie Czarny jak ja (Black Like Me, 1964), inspektora policji w dramacie kryminalnym Dona Siegela Madigan (1968), admirała Williama F. Halseya w dramacie wojennym Richarda Fleischera Tora! Tora! Tora! (1970) oraz starszego skazańca i bibliotekarza więziennego w dramacie kryminalnym Franka Darabonta Skazani na Shawshank (1994).

W horrorze fantastycznonaukowym One! (Them!, 1954) został obsadzony w roli bohaterskiego policjanta stanowego walczącego z gigantycznymi mrówkami. W komediodramacie Teda Posta Szkoła kochania (The Harrad Experiment, 1973) z Donem Johnsonem i Tippi Hedren o dojrzewaniu zagrał profesora Philipa Tenhausena Harrad College, w której uczniowie uczą się seksualności i eksperymentują ze sobą. Wystąpił jako komisarz Aldo Scavino we włosko–hiszpańskim dramacie kryminalnym Policja oskarża, prawo uniewinnia (La Polizia incrimina la legge assolve, 1973) u boku Franca Nera i Fernanda Reya.

Często występował gościnnie w serialach telewizyjnych, w tym ABC Najeźdźcy z kosmosu (The Invaders, 1967) Larry’ego Cohena z Royem Thinnesem, NBC Tarzan (1967) z Ronem Ely czy NBC Ulubiony syn (Favorite Son, 1988) o intrygach politycznych z Harrym Hamlinem. Zajmował się także dubbingiem. Użyczył swojego głosu Mojżeszowi w serialu animowanym Hanna-Barbera Największa przygoda: historie z Biblii (The Greatest Adventure: Stories from the Bible: Moses, 1985) i biblijnym filmie animowanym wideo Mojżesz (Moses, 1986) oraz Markowi Twainowi w filmie animowano–lalkowym Przygody Marka Twaina (The Adventures of Mark Twain, 1985) w reż. Willa Vintona.

Przez całą swoją karierę intensywnie pracował na scenie, w tym miał solowe występy jako Will Rogers, Harry S. Truman i Theodore Roosevelt, co przyniosło mu przydomek „Król teatru jednego aktora”. W 1975 na scenie zagrał zdeklarowanego prezydenta USA Harry’ego Trumana w spektaklu Give ’em Hell, Harry!. Przedstawienie zostało sfilmowane, a Whitmore zdobył swoją drugą nominację do Oscara, tym razem dla najlepszego aktora w filmie biograficznym Give ’em Hell, Harry! (1975). W 1977 w broadwayowskim spektaklu Bully zagrał Theodore’a Roosevelta, człowieka, którego w tamtym czasie określił jako „najbardziej zaniedbanego ważnego prezydenta w naszej historii”. W 1983 wystąpił na scenie off-Broadwayu w roli Dona w przedstawieniu Elba.

Życie prywatne 9 sierpnia 1947 zawarł związek małżeński z Nancy Richmond Mygatt, z którą miał trzech synów – Daniela, Stevena i Jamesa Allena. 2 grudnia 1970 doszło do rozwodu. Od lipca 1971 do 16 marca 1979 trwało jego drugie małżeństwo z aktorką Audrą Lindley. 24 marca 1979 poślubił Nancy Richmond Mygatt. Rozwiedli się 28 października 1982. 7 sierpnia 2001 ożenił się z aktorką Noreen Nash.

Śmierć Zmarł 6 lutego 2009 w swoim domu w Malibu na raka płuca w wieku 87 lat.

Filmografia Filmy 1949: Pole bitwy jako Kinnie 1950: Asfaltowa dżungla jako Gus Minissi 1951: Missouri jako dorosły Bill 1953: Pocałuj mnie, Kasiu jako Slug 1954: One! jako sierżant Ben Peterson 1955: Oklahoma! jako Andrew Carnes 1968: Podział jako Herb Sutro 1968: Planeta Małp jako przywódca enklawy 1969: Kolty siedmiu wspaniałych jako Levi Morgan 1970: Tora! Tora! Tora! jako admirał William F. Halsey 1972: Chato jako Joshua Everette 1975: Give ’em Hell, Harry! jako Harry Truman 1977: Jajo węża jako ksiądz 1980: Pierwszy śmiertelny grzech jako dr Sanford Ferguson 1994: Skazani na Shawshank jako Brooks Hatlen 2001: Majestic jako Stan Keller 2002: Światło wieczne jako dziadek 2005: Dick i Jane: Niezły ubaw jako ochroniarz sklepu z zabawkami

Seriale TV 1962: Rawhide jako sierżant Joe Duclos 1963: Doktor Kildare jako Henry Clay Kincaid 1963: Rawhide jako pułkownik John Macklin 1965: Strzały w Dodge City jako Amos Campbell / Jim Forbes 1965: Prawo Burke’a jako Joe Piante 1968: Bonanza jako John Postley 1973: Strzały w Dodge City jako Timothy Fitzpatrick 1985: Riptide jako Bill Wilkenson 1997–1999: Kancelaria adwokacka jako Raymond Oz 2007: CSI: Kryminalne zagadki Las Vegas jako Milton

Nagrody i nominacje Rok Nagroda Kategoria Tytuł Rezultat 1948 Tony Award Znakomity występ nowicjusza Decyzja dowództwa (1947) Wygrana1950 Złoty Glob Najlepszy aktor drugoplanowyPole bitwy (1949) Wygrana Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor drugoplanowy Nominacja 1971Nagroda GrammyNajlepsza książka audio, nagranie narracji i opowiadania historii Will Rogers' USA (1970) Nominacja1975 Give ’em Hell, Harry! (1975) Wygrana Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie dramatycznym Give ’em Hell, Harry! (1975) Nominacja Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor Nominacja 2000 Nagroda Emmy Najlepszy gościnny występ w serialu dramatycznym Kancelaria adwokacka (1999) Wygrana 2001 Nagroda Genie Najlepszy występ aktora w roli pierwszoplanowej Odrobina szaleństwa (2000) Nominacja 2003 Nagroda Emmy Najlepszy gościnny występ w serialu dramatycznym Mister Sterling (2002) Nominacja

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Yale Kategoria:Amerykańscy aktorzy dubbingowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy głosowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Żołnierze United States Marine Corps Kategoria:Laureaci Nagrody Grammy Kategoria:Laureaci nagrody Tony Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego w filmie Kategoria:Ludzie urodzeni w White Plains (Nowy Jork) Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Zmarli w 2009 Kategoria:Laureaci nagrody Primetime Emmy