mały mały|Pantograf Scheinera mały|Kolegium jezuickie św. Anny w Nysie Christoph Scheiner (ur. 25 lipca 1573 lub 1575 w Markt Wald, koło Mindelheim, zm. 18 lipca 1650 w Nysie) – niemiecki jezuita i astronom, pierwszy superior (rektor) gimnazjum jezuickiego w Nysie.
Życiorys Naukę rozpoczął w gimnazjum jezuickim w Landsbergu, kontynuował w Augsburgu, uzyskując tytuł retora krasomówcy. Następnie studiował na uniwersytecie w Ingolstadt, w którym w 1609 r. uzyskał tytuł doktora teologii i filozofii. Wcześniej, bo 25 października 1595, rozpoczął nowicjat w zakonie jezuitów. Święcenia kapłańskie otrzymał w 1609 w Eichstätt. W latach 1610–1617 był profesorem matematyki i języka hebrajskiego na uniwersytetach w Ingolstadt, Innsbrucku, Freiburgu i Wiedniu. Wykładał geometrię, astronomię i optykę. W tym czasie powstały jego najważniejsze dzieła literackie, choć były one drukowane w części dopiero znacznie później. Podczas pobytu w Innsbrucku poznał biskupa wrocławskiego Karola arcyksięcia Habsburga, który zafascynowany jego rozległą wiedzą zaprosił go do Nysy, powierzając mu utworzenie gimnazjum. Według ambitnych i dalekosiężnych planów biskupa miało ono stanowić zaczątek uniwersytetu w Nysie.
Scheiner przybył do Nysy w 1622 r. i 23 kwietnia 1623 r., w miejscu, gdzie dzisiaj znajduje się Szkoła Muzyczna (dawne seminarium św. Anny), powstało pierwsze, prowadzone przez jezuitów na Śląsku gimnazjum katolickie. Po pobycie w Rzymie (do 1633 r. wykładał w Collegium Romanum) i Wiedniu w latach 1624–1637 Scheiner powrócił do Nysy, gdzie spędził ostatnie 13 lat życia. Zmarł w dniu 18 lipca 1650 na apopleksję (wylew krwi do mózgu) i został pochowany w Nysie. Nie udało się ustalić miejsca jego pochówku. Być może został pochowany w kościele, na miejscu którego stoi obecnie kościół pw. Wniebowzięcia NMP, wybudowany w latach 1688–1692.
Skonstruował w 1603 pantograf, dzięki któremu można kopiować linie lub obrazy w powiększeniu lub zmniejszonej skali. W pokoju na wieży kościoła Świętego Krzyża w Ingolstadt, który służył jako obserwatorium, zauważył w 1611 po raz pierwszy plamy na Słońcu oraz określił okres rotacji Słońca. Swoich odkryć dokonał niezależnie od Galileusza. Opisał je w dziele Rosa Ursina sive sol wydanym w Rzymie w latach 1626–1630. W Ingolstadt w 1614 roku stworzył pierwszą mapę księżyca. Odkrył powstawanie na siatkówce oka obrazu widzianego przez człowieka, opisał też reakcję źrenicy oka na światło oraz akomodację oka. Jako pierwszy opisał kataraktę. Zbudował również model oka, który wykonał ze szkła. „Testu Scheinera” do wykrywania zaburzeń widzenia wciąż uczy się w okulistyceRita Haub. Texttafel in der Ausstellung „Christoph Scheiner” za: http://www.ingolstadt.de/stadtmuseum. Jest uważany za autora koncepcji helioskopu.
Jezuita Scheiner, który całe życie zajmował się astronomią i geocentrycznym światopoglądem był jednym z najbardziej znanych naukowców Ingolstadt. Jako teolog od początku starał się łączyć nową naukę ze światopoglądem chrześcijańskim.
Kalendarium
25 lipca 1575 – urodził się w Markt Wald koło Mindelheim 1591 – o maja w szkole jezuickiej w Augsburgu 26 października 1595 – wstąpienie do Towarzystwa Jezusowego (Jezuici) 1595–1597 – nowicjat w Landsbergu 26 października 1597 – pierwsze śluby zakonne w Augsburgu 1597–1598 – nowicjat w Augsburgu, studiował retorykę 1598–1601 – studium metafizyki i matematyki (wraz z Peterem Frank i Ferdinand Melchiorius) w Ingolstadt 1602–1605 – nauczyciel łaciny w Dillingen; ukończenie studium filozofii 1603 – skonstruowanie pantografu jesień 1605–1609 – studiował teologię w Ingolstadt (doktor teologii) 4 kwietnia 1609 – diakonat w Eichstätt 18 kwietnia 1609 – święcenia w Eichstätt 15 października 1610 – profesor matematyki (astronomia) i hebrajskiego na Uniwersytecie w Ingolstadt 1611 – budowa teleskopu według projektu Keplera; w marcu odkrycie plam na Słońcu 1612 – drukował pod pseudonimem Apelles 1613 – budowa pierwszego teleskopu na statywie. 1614 – powstała mapa Księżyca oraz opis teleskopu. 31 lipca 1617 – śluby wieczyste w Ingolstadt 1619–1620 – profesor w Innsbrucku; budowa kościoła Jezuitów, badania oka. 1620 – jesienią 1620 do wiosny 1621 profesor matematyki we Freiburgu. jesień 1621 – przybycie do Wiednia 1622 – przyjazd do Nysy 1623 – pobyt w nowo założonym kolegium jezuickim w Nysie (otwarcie 23 kwietnia 1623 r.) 1624 – w Rzymie (gdzie przebywał do 1633 roku). 1630 – obserwacja i opis zjawiska halo w Rzymie. Powstało Rosa Ursina sive sol 1633 – powrót do Wiednia 1635–1636 – w Wiedniu jako spowiednik 1636 – powrót do Nysy 18 lipca 1650 – umarł w Nysie
Przypisy
Bibliografia
Franz Daxecker; The Physicist and Astronomer Christoph Scheiner: Biography, Letters, Works, Veröffentlichungen der Universität Innsbruck 246 (2004).
Kategoria:Niemieccy astronomowie XVI wieku Kategoria:Niemieccy astronomowie XVII wieku Kategoria:Niemieccy jezuici Kategoria:Ludzie związani z Nysą Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Zmarli w 1650