Oblężenie Naksos – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 499 p.n.e. Miasto Naksos, znajdujące się na wyspie o tej samej nazwie, oblegały wojska perskie pod dowództwem Megabatesa, wspomagane przez greckich Jonów prowadzonych przez Arystagorasa i wygnanych z Naksos arystokratów. Było to pierwsze starcie, które zapoczątkowało mające trwać pół wieku wojny perskie.

Przyczyny konfliktu W roku 500 p.n.e. na wyspie Naksos na Cykladach doszło do obalenia rządów oligarchicznych przez demokratów. Wypędzeni oligarchowie udali się z prośbą o pomoc w odzyskaniu władzy do Miletu. Miastem tym pod nieobecność przebywającego na dworze perskim w Suzie Histiajosa zarządzał jego zięć Arystagoras. Tyran Miletu udał się do swojego bezpośredniego zwierzchnika – satrapy Lidii Artafernesa – który z kolei przekazał pomysł wyprawy na Naksos królowi Dariuszowi I Wielkiemu (swojemu bratu). Uzyskawszy zgodę władcy imperium Achemenidów Artafernes przystąpił do zbierania sił zbrojnych, oddelegowując jako ich wodza swojego kuzyna Megabatesa, naczelne dowództwo nad wyprawą sprawował wszakże ArystagorasA. Keaveney, The Attack on Naxos: A ‘Forgotten Cause’ of the Ionian Revolt, “The Classical Quarterly” 38.1, 1988, s. 80.. Alojzy Gembala zauważył, że Dariusz I z pewnością był zainteresowany planami wyprawy na Naksos ze względu na to, że ta największa wyspa leżącego w środkowej części Morza Egejskiego archipelagu Cyklady mogła stanowić doskonały przyczółek do podboju Grecji kontynentalnejA. Gembala, op. cit., s. 19.. Tymczasem tyrani miast jońskich mogli być zainteresowani zahamowaniem rozprzestrzeniania się ustroju demokratycznego w basenie Morza Egejskiego.

Siły stron konfliktu Jakkolwiek Arystagoras prosił Artafernesa o przeznaczenie do wyprawy na Naksos 100 trier (trójrzędowców), perski satrapa wyraził zgodę na zgromadzenie aż 200 okrętów, które miały zostać dostarczone przez miasta greckie w JoniiA. Krawczuk, Maraton, Warszawa 1995, s. 196.. Koszty kampanii miał pokryć Arystagoras. Zgromadzona flota miała przewieźć wojska lądowe złożone zarówno z Persów, jak i JonówA. Gembala, op. cit., s. 18–19.. Towarzyszyły im oddziały wystawione przez naksyjskich oligarchów. Liczebność sił inwazyjnych można oszacować na podstawie wzmianek Herodota z Halikarnasu, dotyczących liczby zbrojnych przewożonych na trierach – w księdze VII swoich Dziejów pisał on, że każdy perski okręt biorący udział w wyprawie Kserksesa na Grecję w 480 r. p.n.e. przewoził 30 wojowników, natomiast z księgi VI jego dzieła dowiadujemy się, że w trakcie bitwy pod Lade w 494 p.n.e. na każdej trierze wystawionej przez Chios przebywało 40 zbrojnych. Przyjmując te wartości można wyliczyć, że persko–jońska armia lądowa składała się z 6–8 tys. wojowników.

Według Herodota Naksyjczycy mieli być w stanie wystawić 8 tysięcy tarczowników oraz wiele okrętów wojennych. Karl Julius Beloch zwrócił uwagę na to, że w owym okresie taką liczbę zbrojnych mogły być w stanie wystawić jedynie najsilniejsze państwa greckie, takie jak Ateny czy Argos, a nie górzyste Naksos o powierzchni ok. 500 km² (wliczając w to sąsiednie mniejsze wyspy). Ten wybitny niemiecki historyk przyznał wszelako, że podana przez Herodota liczba mogła odnosić się do potencjału militarnego wszystkich poleis greckich leżących w archipelagu Cyklady, który na początku V w. p.n.e. znajdował się pod hegemonią NaksosK.J. Beloch, Die bevölkerung der griechisch-römischen welt, Leipzig 1886, s. 181..

Przebieg działań Flota jońska zebrała się w Milecie wiosną 499 r. p.n.e. Dowództwo nad poszczególnymi eskadrami okrętów sprawowali tyrani miast, które je wystawiły. Celem zaskoczenia Naksyjczyków Persowie mieli rozpowszechniać informacje o tym, że rzekomym celem zebranej floty wojennej są ziemie nad Hellespontem. Aby uwiarygodnić swój podstęp Persowie i Jonowie popłynęli na północ, zatrzymując się na Chios. Według Herodota na wyspie tej doszło do sporu między Arystagorasem, a Megabatesem. Perski wódz rozkazał skrępować przyjaciela Arystagorasa – Skylaksa – i wystawić jego głowę za burtę przez otwór na wiosło za to, że nie wystawił on straży nad dowodzonym przez siebie okrętem. Tyran Miletu miał nakazać uwolnienie Skylaksa, jak również wyrazić swoją wyższość nad Megabatesem. Urażony Pers rzekomo wysłał na Naksos poselstwo z ostrzeżeniem o nadciagającej wyprawie. W świetle narracji Herodota przesądziło to o niepowodzeniu persko–jońskiej wyprawy, gdyż Naksyjczycy przygotowali się na oblężenie poprzez zgromadzenie zapasów żywności i umocnienie murów miejskich. Większości historyków informacja o zdradzie Megabatesa wydaje się mało wiarygodna, przede wszystkim ze względu na pozycję perskiego wodza i jego koligacje z DariuszemA. Krawczuk, op. cit., s. 197.. Ponadto tabliczki z Persepolis poświadczają, że w latach 492–486 p.n.e. nadal był on dowódcą flotyO. Murray, The Ionian Revolt, [w:] The Cambridge Ancient History, vol. IV, Persia, Greece and the Western Mediterranean, c.525 to 479 BC, eds. J. Boardman et al., Cambridge 1988, s. 473., choć zdaniem wspomnianych badaczy wysłanie ostrzeżenia Naksyjczykom spotkałoby się z niechybną karą ze strony władcy imperium perskiego. Odmiennego zdania jest Arthur Keaveney, który uznaje doniesienie Herodota o zdradzie Megabatesa za wiarygodne, twierdząc, że zdrada Megabatesa nie spotkałaby się z karą, gdyż z pewnością Dariusz przyjąłby jego wersję wydarzeńA. Keaveney, op. cit., s. 77–78.. Natomiast Uwe Walter zwraca uwagę na to, że zważywszy na odległość Chios od Naksos (tj. ok. 170 km), nawet przy ostrożnych szacunkach należy przyjąć, że szybki statek mógłby przypłynąć do będącej celem wyprawy wyspy najwyżej dwa dni przed flotą inwazyjną, co nie dałoby Naksyjczykom wystarczającej ilości czasu na przygotowanie się do nadchodzącego oblężenia. Zdaniem niemieckiego historyka mieszkańcy Naksos już znacznie wcześniej wiedzieli o grożącym im niebezpieczeństwie, przygotowując się do odparcia atakuU. Walter, Herodot und die Ursachen des Ionischen Aufstandes, „Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte” 42.3, 1993, s. 262–263.. mały|Krajobraz Naksos Niewiele można powiedzieć na temat przebiegu samego oblężenia Naksos. Herodot pozostawił w Dziejach lakoniczny opis wydarzeń mających miejsce na wyspie:

A wrogowie (tj. Persowie i Jonowie), przeprawiwszy się na okrętach z Chios na Naksos, uderzyli na dobrze obwarowanych i oblegali ich przez cztery miesiące. Gdy zaś Persowie wydali wszystkie przywiezione pieniądze i samego Aristagorasa wiele to kosztowało, a oblężenie jeszcze więcej wymagało wydatków – zbudowali tam dla wygnanych Naksyjczyków warownię, a sami w opłakanym stanie wrócili na kontynent.

Opis ten nie wzbudza zastrzeżeń historyków. Według Aleksandra Krawczuka bezskuteczne obleganie Naksos mogło prowadzić do narastania konfliktów między Persami a sprzymierzonymi z nimi Jonami. Zdaniem polskiego historyka największym błędem Dariusza I, który przyczynił się do niepowodzenia ekspedycji, był niejasny podział kompetencji dowódczych między Megabatesem a Arystagorasem.

Skutki wyprawy Niepowodzenie wyprawy na Naksos zagroziło pozycji Arystagorasa, który był przecież inicjatorem tego przedsięwzięcia. Skonfliktował się on z krewnym Dariusza, stracił zaufanie Artafernesa, a na domiar złego nie był w stanie pokryć kosztów ekspedycji. Zdaniem większości historyków zaniepokojony o swoją przyszłość tyran wszczął powstanie przeciwko PersomO. Murray, op. cit., s. 474.A. Krawczuk, op. cit., s. 198..

Inaczej konsekwencje cykladzkiej ekspedycji wyjaśnił A. Gembala. Według polskiego historyka sukces Naksyjczyków zachęcił stronnictwo demokratyczne w Milecie do przygotowania wystąpienia przeciwko tyranii. Widząc nagłą zmianę nastrojów Arystagoras zrzekł się władzy i opowiedział po stronie demokratów, wspierając także wystąpienia przeciwko tyranom w innych miastach jońskich. Obaleni władcy schronili się na dworze Artafernesa w Sardes. Poparcie udzielone im przez satrapę Lidii doprowadziło do wybuchu powstania jońskiego.

Przypisy

Bibliografia

Beloch K.J., Die bevölkerung der griechisch-römischen welt, Leipzig 1886. Gembala A., Powstanie jońskie i jego polityczne aspekty, „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny” 14, 1962, s. 13–28. Keaveney A., The Attack on Naxos: A ‘Forgotten Cause’ of the Ionian Revolt, “The Classical Quarterly” 38.1, 1988, s. 76–81. Krawczuk A., Maraton, Warszawa 1995. Murray O., The Ionian Revolt, [w:] The Cambridge Ancient History, vol. IV, Persia, Greece and the Western Mediterranean, c.525 to 479 BC, eds. J. Boardman et al., Cambridge 1988, s. 461–490. Walter U., Herodot und die Ursachen des Ionischen Aufstandes, „Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte” 42.3, 1993, s. 257–278.

Kategoria:Bitwy Achemenidów Kategoria:Bitwy starożytnej Grecji Kategoria:Oblężenia w Europie Kategoria:Bitwy w V wieku p.n.e.