mały|Okładka książki Marii Gerson-Dąbrowskiej Polscy artyści i ich dzieła Maria Józefa Gerson-Dąbrowska (ur. w 24 sierpnia 1869 w Warszawie, zm. 21 stycznia 1942 tamże) – polska malarka, rzeźbiarka, pisarka, historyczka i krytyczka sztuki, publicystka oraz pedagożka.
Działalność zawodowa Wykształcenie Ukończyła gimnazjum K.Czarneckiej w Warszawie (1887) oraz kurs wychowania przedszkolnego. Kształciła się pod kierunkiem ojca (malarstwo i rysunek), a także Hipolita Marczewskiego i Jana Wojdygi (rzeźba). Następnie w 1895 roku podjęła studia w Paryżu: w zakresie rzeźby u Denysa Puecha oraz malarstwa w Académie Julian u Williama-Adolphe'a Bouguereau i Gabriela Ferriera w latach 1896–1898.
Twórczość artystyczna i pedagogiczna Wystawiała od 1891 roku w salonach warszawskich, takich jak Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych oraz Salonie Krywulta. Ponadto, jej prace były pokazywane także w Paryżu, Lwowie i Krakowie. Wykonała m.in. tablicę pamiątkową ustanowioną dla uczczenia Fryderyka Chopina w setną rocznicę urodzin kompozytora (1910), która znajduje się w Parku miejskim im. Adama Mickiewicza w Sanoku przy tzw. Źródełku Chopina na północnym stoku parkuStefan Stefański, Sanok i okolice. Przewodnik turystyczny, Sanok 1991, s. 48.. Na Wystawie Powszechnej w Paryżu w 1900 roku otrzymała brązowy medal. Większość jej prac jest jednak obecnie zaginionych – są znane tylko z reprodukcji w ówczesnej prasie ilustrowanej lub jedynie z tytułów. Jej twórczość rzeźbiarską Ewa Micke-Broniarek określa w następujący sposób: prace rzeźbiarskie Gersonówny cechuje dążenie do uchwycenia naturalnego ruchu postaci, w niektórych pobrzmiewa echa secesji: miękki, płynny modelunek, skłonność do dekoracyjnych układów fałd tkaniny lub bujnych kobiecych włosów, wreszcie liryczny, wyciszony nastrój całej kompozycji.
Od 1904 roku pracowała w szkole artystycznej A. Conti w Warszawie (dział rzeźby), była także nauczycielką rysunku w warszawskich szkołach średnich.
Działalność społeczna W latach 1888–1914 pracowała w tajnym kole oświaty ludowej, zaś w latach 1901–1939 działała w Związku Teatrów Ludowych – publikowała wówczas prace z zakresu sztuki i literatury scenicznej. Członkini Stowarzyszenia Artystek Polskich od momentu jego powstania w 1889 roku.
Twórczość literacka, krytyczna i dziennikarska Autorka cenionych utworów dla dzieci i młodzieży, zwłaszcza utworów dramatycznych, przez nią również inscenizowanych w teatrach szkolnych. Wydała m.in.: Historię prawdziwą o Grzesiu z Sanoka (z powieści J.I. Kraszewskiego) (1899), Obrazki historyczne uscenizowane (1911), Baśń o królowej Róży. Fantazja w 3 odsłonach (1924), Obrazy żywe (1920), Ubiory teatralne (1922), Wielcy artyści. Ich życie i dzieła (1924), Polscy artyści. Ich życie i dzieła (1927), Burek i jego przyjaciele (1908), Nasi przyjaciele (1936).
W latach 1918–1938 współpracowała również z prasą, publikując swoje teksty (z reguły artykuły i drobne utwory literackie) m.in. w „Kobiecie Współczesnej”, „Tygodniku Mód i Powieści”, „Echu Muzycznym” czy „Teatrze Ludowym”. Zamieszczała również utwory w prasie dla dzieci i młodzieży.
Życie prywatne thumb|Grobowiec Ignacego Dąbrowskiego i Marii Gerson-Dąbrowskiej Była córką malarza Wojciecha Gersona i Natalii z Frydrychów. Siostra Jadwigi Gerson-Bobińskiej. Od 9 czerwca 1903 roku była żoną pisarza i nauczyciela Ignacego Dąbrowskiego (1869–1932). Wykonała jego rzeźbę portretową na pomniku nagrobnym na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, gdzie także została pochowana (kwatera 39-4-17,18).
Ordery i odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi (9 listopada 1931) „za zasługi na polu pracy pedagogicznej”. Medal 3 Maja
Dzieła – malarstwo i rzeźba thumb|Maria Gerson-Dąbrowska, Madonna, reprodukcja rzeźby opublikowana w „Wędrowcu”, 1900 thumb|Maria Gerson-Dąbrowska, Medal z okazji 50-lecia śmierci Fryderyka Chopina, 1899, awers, Muzeum Narodowe w Warszawie thumb|Maria Gerson-Dąbrowska, Medal z okazji 50-lecia śmierci Fryderyka Chopina, 1899, rewers, Muzeum Narodowe w Warszawie thumb|Maria Gerson-Dąbrowska, Melancholia, 1899, reprodukcja rzeźby opublikowana w „Tygodniku Ilustrowanym”, 1900 Zachowane: Medal z okazji 50-lecia śmierci Fryderyka Chopina, 1899, Muzeum Narodowe w Warszawie Portret Juliusza Słowackiego, 1894, popiersie, terakota, Muzeum Narodowe w Warszawie
Znane z reprodukcji lub fotografii w czasopismach lub innych wydawnictwach: W ucieczce do Egiptu (lub Ucieczka do Egiptu, gips, TZSP w Warszawie, 1898 i 1907) – praca nagrodzona listem pochwalnym na konkursie TZSP w 1898 oraz honorową wzmianką na wystawie Société des artistes français w tym samym roku Portret (pastel przedstawiający kobietę w fotelu, Salon Krywulta, 1899) Melancholia (rzeźba, Salon Krywulta – Wystawa Artystek, 1900) Epitafium Jana Pankiewicza (kościół popijarski w Warszawie, 1901) Madonna (Salon Krywulta - Wystawa Inaugurująca, 1900, pokazana także w TZSP w 1900 oraz 1907)
Prace pokazywane w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie lub Salonie Krywulta i obecnie znane tylko z tytułów: Biust prof. Siwińskiego (rzeźba, Salon Krywulta, 1892) Biust Czesława Makowskiego (płaskorzeźba, Salon Krywulta, 1892) Biust Czesława Makowskiego (rzeźba, Salon Krywulta, 1892) Głowa mężczyzny (terakota, TZSP w Warszawie, 1892, pracę wylosował Edward Chrzanowski) Merkury (Salon Krywulta, 1892) Portret chłopca (popiersie, TZSP w Warszawie, 1893), Ranny (popiersie, TZSP w Warszawie, 1893), Popiersie starca (popiersie, TZSP w Warszawie, 1893), Strzelec (popiersie, TZSP w Warszawie, 1893), Głowa Etiopki (TZSP w Warszawie, 1893), Góralka (TZSP w Warszawie, 1893), Baba Jędza (głowa kobiety, terakota, TZSP w Warszawie, 1894) Ammeris (głowa kobiety, terakota, TZSP w Warszawie, 1894) Uśpiona (gips, TZSP w Warszawie, 1894) Prorok (popiersie, terakota, TZSP w Warszawie, 1895) Fantazja (głowa kobiety, terakota, TZSP w Warszawie, 1895) Głowa kobiety (studium, terakota, TZSP w Warszawie, 1895) Pocałunek (terakota, TZSP w Warszawie, 1896) Mefistofeles (terakota, TZSP w Warszawie, 1896) Popiersie (terakota, TZSP w Warszawie, 1896) Projekt na nagrobek (gips, TZSP w Warszawie, 1896) Statua kobiety (gips, TZSP w Warszawie, 1896) Dziewczyna z kwiatkiem (gips, TZSP w Warszawie, 1896) Biust Adama Mickiewicza (TZSP w Warszawie, 1897) Portret Siwińskiego (medal, gips, TZSP w Warszawie, 1897) Cztery rzeźby pod kloszem (gips, TZSP w Warszawie, 1898) Św. Salomea (gips, TZSP w Warszawie, 1898) Portret Mickiewicza (gips, TZSP w Warszawie, 1898) Studium (gips, TZSP w Warszawie, 1898) Królewna (terakota, TZSP w Warszawie, 1899) Medale Chopina (Salon Krywulta, 1899) Głowa męska (rzeźba, Salon Krywulta), Portret Zygmunta Dąbrowskiego (TZSP w Warszawie, 1901) Medalion (TZSP w Warszawie, 1901) Dzieci (TZSP w Warszawie, 1903) Studium (TZSP w Warszawie, 1903) Średniowieczna (TZSP w Warszawie, 1904) Portret p. M. D. (TZSP w Warszawie, 1904) Mieszczka krakowska (TZSP w Warszawie, 1904) Portret p. J. K. (TZSP w Warszawie, 1907) Portret p. J. D. (TZSP w Warszawie, 1907) Studium (TZSP w Warszawie, 1907) Pieczątka (TZSP w Warszawie, 1907) Popielniczka (TZSP w Warszawie, 1907) Marleau [?] (TZSP w Warszawie, 1907)
Przypisy
Bibliografia
Ludwik Grajewski, Bibliografia ilustracji w czasopismach polskich XIX i pocz. XX w. (do 1918 r.), Warszawa 1972, s. 79. Ewa Micke-Broniarek, Maria Gerson-Dąbrowska [nota katalogowa w:] Artystki polskie. Katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, red. Agnieszka Morawińska, Warszawa 1991, s. 162. Magdalena Płażewska, Warszawski Salon Aleksandra Krywulta (1880–1906), „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie” 1966, t. 10, s. 374. E. Szańkowska, Gerson-Dąbrowska Maria Józefa, [w:] Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze – rzeźbiarze – graficy, t. 2 [D-G], Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1975, s. 316. Janina Wiercińska, Katalog prac wystawionych w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie w latach 1860–1914, Wrocław – Warszawa – Kraków 1969 (Źródła do dziejów sztuki polskiej, red. A. Ryszkiewicz, t. 14), s. 91.
Linki zewnętrzne Utwory Marii Gerson-Dąbrowskiej w serwisie Polona.pl
Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni Medalem 3 Maja Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy dramaturdzy Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Polscy rzeźbiarze Kategoria:Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Urodzeni w 1869 Kategoria:Zmarli w 1942