Książek – dawna wieś, a obecnie historyczna dzielnica Kłodzka, położona w południowej części miasta, na lewym brzegu Nysy Kłodzkiej, w centrum Kotliny KłodzkiejSłownik geografii turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffy, t. 15, Wrocław 1994, s. 254.. Jako część miasta funkcjonowała do 2023 r.Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 grudnia 2023 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw i rodzajów niektórych miejscowości oraz obiektów fizjograficznych ().

Geografia Położenie geograficzne Książek leży w południowej części Kłodzka. Graniczy z: Zagórzem na południu, Przedmieściem Zielonym na północy, Leszczynami na zachodzie, a poprzez Nysę Kłodzką z Krzyżną Górą na wschodzie. Od centrum miasta jest oddalony o 1,5 kmKłodzko. Plan miasta, 1:10 000, wyd. 3, PPWK, Wrocław-Warszawa 1999..

Warunki naturalne Książek jest niewielką osadą, stanowiącą część ZagórzaCzęść źródeł uważa Książek za część Zagórza -Słownik geografii turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffy, t. 15, Wrocław 1994, s. 254. Mimo że jeszcze po przejęciu ziemi kłodzkiej przez polską administrację został on uznany za osobą wieś – na podst. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości.. Jest położony przy ujściu Bystrzycy Dusznickiej do Nysy Kłodzkiej, na wysokości ok. 300 m n.p.m. Pierwsza rzeka dzieli się tu na kilka ramion, tworząc młynówkę i upust. Otoczenie stanowią głównie użytki rolne oraz łąki nadrzeczne. W okolicy występują piaskowce górnokredowe i amfibolity. W kamieniołomie hornfelsów na Krzyżniku (327 m n.p.m.) występuje wollastonit.

Nazewnictwo Książkiem współcześnie określana jest część Kłodzka położona na południe od stadionu miejskiego. Mimo to na obszar ten składają się dwie jednostki osadnicze, które w ciągu dziejów wielokrotnie zmieniały swoje nazwy. Są to: położony na południu, w miejscu, w którym Bystrzyca Dusznicka dzieli się na kilka ramion tworząc młynówkę – Książek właściwy oraz znajdujące się na północ od niego Pawłowo (zwane inaczej jako Pawłowa)Kłodzko. Plan miasta, 1:10 000, wyd. 2, PPWK, Wrocław-Warszawa 1992.. Nazwy tych osad zmieniały się następująco: Książek – po raz pierwszy w 1345 roku nazywany jest Pfaffenbergische Mühle, następnie w 1460 roku już tylko jako Pfaffenmühle, a od 1490 roku jako Pfaffenmole. W 1910 roku wrócono do poprzedniej nazwy używając jej zamiennie od lat 30. XX wieku z nazwą PfaffendorfMarek Šebela, Jiří Fišer, České Názvy hraničních Vrchů, Sídel a vodních toků v Kladsku, [w:] „Kladský Sborník”, t. 5 2003, s. 392.. Po 1945 roku przemianowany na KsiążekNazwa „Książek” została ostatecznie ustalona Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. [on-line] [dostęp 2020-10-22].. Pawłowo – od końca XIV wieku figuruje pod nazwą Quergasse jako najdalej na południe wysunięte przedmieście Kłodzka. Po 1945 roku przemianowane na Pawłowo lub Pawłową od nazwy położonego w tym rejonie PGR-u.

Historia thumb|left|240px|Przykładowe wnętrze chaty kultury łużyckiej + Daty wzmianeko miejscowości ijej oficjalnenazwy według źródełF. Volkmer, W. Hohaus, Geschichtsquellen der Grafschaft Glatz, t. I-V. Habelschwerdt 1883-1928; mapa hrabstwa kłodzkiego z XVIII w.; Regesty śląskie, opr. K. Bobowski, J. Gilewska-Dubis, W. Korta, B. Turoń, M. Cetwiński, A. Skowrońska, wyd. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1975-1990, t. 1,2,3.Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 254. 1345 Pfaffenbergische Mühle 1460 Pfaffenmühle 1490 Pfaffenmole 1910 Pfaffenmühle 1945 Książek

Książek jest terenem najstarszego osadnictwa na terenie Kłodzka, który zachował ciągłość osadniczą. W latach 1957–1969 odkryto i przebadano 2 osady z okresu kultury łużyckiej i z okresu wpływów rzymskich z początków naszej ery. Obie leżały na krawędzi terasy doliny Bystrzycy Dusznickiej na jej lewym brzegu: pierwsza znajdowała się w rejonie kamieniołomu za Krzyżnikiem, druga dalej na zachód, już w zasadzie na terenie Zagórza.

W obu odkryto ślady dużych półziemianek oraz liczne pozostałości ceramiki, wyrobów z kości i brązu. Później odkryto jeszcze osadę wczesnośredniowieczną datowaną na VIII–IX wiekuKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 33..

Nie wiemy, kiedy powstała obecna osada, ale już w 1345 roku pojawia się pierwsza wzmianka o istnieniu tu młyna wodnego – Pfaffenbergische Mūhle. Informacja ta pada przy okazji, gdy grunt w sąsiedztwie nabyli bracia Jekil i Wolueram Czeterwangowie (von Tschetterwang). Jak można wnioskować z nazwy, młyn należał do komandorii joannitów z Kłodzka, którzy posiadali obok rozległa łąkę, zwaną Comthur Wiese. W 1490 roku w związku z młynem wymieniano w dokumentach niejakiego Breita Mertina. Później młyn stanowił własność miasta, a sam Książek stał się osadą podmiejską, z czasem włączoną w obszar Kłodzka. Kilkakrotnie młyn przewijał się w dokumentach miejskich.

thumb|220px|W skład zespołu dawnego młyna, będącego zalążkiem Książka wchodzą zabudowania położone przy ul. Korczaka 47-49 Książek związany był z dawnym przedmieściem Quergasse (północna część ul. dr. J. Korczaka, w pobliżu byłego PGR Pawłowo), z którym tworzył w późniejszym okresie jedną całość. Z czasem powstała tam mała osada, której zabudowania skupiały się wokół młyna. Na terenie Pawłowej zabudowa liczyła kilka domów i kaplicę. Sytuacja na terenie Książka nie zmieniała się nawet po przeprowadzeniu tędy linii kolejowej do Dusznik Zdroju w 1888 roku i zbudowaniu tu stacji kolejowej kilka lat później. Liczba ludności w 1910 roku wynosiła 50 mieszkańców. Wraz z likwidacją twierdzy i zezwoleniem władz państwowych na swobodną rozbudowę Kłodzka, co miało miejsce w 1877 rokuSłownik geografii turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffa, t. 15, Wrocław 1994, s. 203., obszar przedmieścia Quergasse został włączony administracyjnie w granice miasta. Pewnym jest, że musiało to nastąpić przed 1886 roku, skoro w tym roku, na tym obszarze władze miejskie przystąpiły do budowy nowoczesnego zakładu wodociągówKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 114.T. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, wyd. 2, Wrocław 1970, s. 29.Glatz und nächster Umgebung, plan miasta z początku XX wieku stanowiący wkładkę do opracowania „Die Stadt Glatz in Worth und Bild” [on-line] [dostęp 2020-10-23].. Podobny los spotkał Książek właściwy w 1928 rokuMiasto Kłodzko i zmiany administracyjne w przedwojennym powiecie kłodzkim w portalu „teritorial.de” [on-line] [dostęp 2020-10-23].. Ważnym wydarzeniem na terenie tej części miasta była budowa w latach 30. XX wieku na terenie Pawłowej na obszarze dawnego starorzecza Nysy Kłodzkiej stadionu miejskiego i basenów tuż przy samej rzeceK.Marcinek, W. Prorok, Ziemia Kłodzka. Informator turystyczny, s. 40..

Po przejęciu Kłodzka przez Polskę w 1945 roku Książek nie rozwijał sięSłownik geografii turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffy, t. 15, Wrocław 1994, s. 255.. Włączona w 1928 roku do miasta osada ponownie uzyskała niezależność, co potwierdza wykaz Ministerstwa Ziem Odzyskanych, gdzie widnieje jako osobna wieś. Sytuacja ta zmieniła się wraz z kolejną reformą administracyjną, kiedy to osadę tę ponownie włączono do Kłodzka w 1950 rokuHistoria Książka na stronie „polska-org” [on-line] [dostęp 2020-10-24].. Po zakończeniu II wojny światowej w miejscowym młynie ulokowano Dolnośląskie zakłady Artykułów Technicznych (obecnie Zakłady Drzewne Przem. Terenowego). Zlokalizowano na jego terenie dwa PGR-y: PGR Książek oraz PGR Pawłowa. Od 2 połowy lat 90. XX wieku nastąpił nieznaczny rozwój Książka, głównie jeśli chodzi o prywatne budownictwo jednorodzinne w rejonie głównej ulicy. W pierwszych dwóch dekadach XXI wieku trwa dalsza rozbudowa budownictwa jednorodzinnego w rejonie położonym naprzeciwko zabudowań dawnego „PGR Pawłowa”Interaktywny plan Kłodzka na oficjalnym serwisie miejskim [on-line] [dostęp 2020-10-23].. Jako część miasta funkcjonowała do 2023 r.

Administracja thumb|220px|Ulica Korczaka Pawłowo jako najdalej wysunięte na południe przedmieście Kłodzka (niem. Quergasse) oraz właściwy Książek, z racji faktu, iż lokalny młyn stanowił własność miejską, dzielił losy polityczno-administracyjne z tym miastem stopniowo od końca okresu późnego średniowiecza. W nim też w wyniku decyzji mocarstw po zakończeniu II wojny światowej w 1945 roku znalazł się w granicach Polski. Wszedł w skład województwa wrocławskiego, powiatu kłodzkiegoA. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, DOBU/Oficyna Wydawnicza Atut, Hamburg-Wrocław 2006, s. 385.. Po zmianach w administracji terenowej w latach 70. XX wieku Książek jako część Kłodzka wszedł w skład województwa wałbrzyskiegoA. i A. Galasowie, Dzieje Śląska w datach, Rzeka, Wrocław 2001, s. 285.. W 1999 roku ponownie reaktywowano powiat kłodzki, który wszedł w skład nowo powstałego województwa dolnośląskiegoUstawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603). [on-line] [dostęp 2020-10-23]..

Na terenie Kłodzka nie występują pomocnicze jednostki administracyjne, takie jak: osiedla, czy dzielnice, dlatego też o większości spraw decyduje samorząd miejski, którego siedziba znajduje się na pl. Bolesława Chrobrego, na Starym Mieście. Mieszkańcy Książka wybierają do Rady Miasta pięciu radnych co 5 lat (do 2018 roku kadencja trwała 4 lata), tworząc okręg wyborczy nr 3, wraz z całą południowo-zachodnią częścią miasta, położoną na lewym brzegu Nysy KłodzkiejGranice okręgów wyborczych do Rady Miasta Kłodzka na stronie PKW dotycząca wyborów samorządowych z 2018 roku [on-line] [dostęp 2020-10-25]..

Edukacja i kultura thumb|220px|Dom Dziecka im. S. Starzyńskiego przy ul. Korczaka Książek pozbawiony jest placówek edukacyjnych. Tutejsze dzieci w wielu 7–15 lat uczęszczają na zajęcia do Szkoły Podstawowej nr 6 im. Unii Europejskiej, mieszczącej się przy ul. Bohaterów Getta 22 [on-line] [dostęp 2020-10-23].. Po jej ukończeniu młodzież kontynuuje w zdecydowanej większości naukę w szkołach średnich położonych w centrum miastaDane Wydziału Edukacji i Spraw Społecznych UM w Kłodzku na rok szkolny 2019/2020..

Przy ul. Korczaka 1 zlokalizowane jest funkcjonujące od 2014 roku Centrum Administracyjne Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych, koordynujące działalność domów dziecka położonych na terenie Kłodzka. Jego dyrektorem jest mgr Monika ŚlakInformacja na temat CAPOW w Kłodzku na portalu „razemmozemywiecej” [on-line] [dostęp 2020-10-23].. W skład tego kompleksu wchodzą następujące placówkiInformacje dotyczące CAPOW w Kłodzku na stronie PCPR w Kłodzku [on-line] [dostęp 2020-10-23].: Dom Dziecka im. Stefana Starzyńskiego w Kłodzku przy ul. Korczaka 1 – przeznaczony jest dla 30 podopiecznych, Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza Nr 1 przy ul. Korczaka 1a – przeznaczona jest dla 14 podopiecznych, Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza Nr 2 przy ul. Korczaka 1b – przeznaczona jest dla 6 podopiecznych.

Religia

thumb|220px|Kaplica pw. św. Ignacego Loyoli – najstarszy obiekt na Książku Większość mieszkańców Książka należy do Kościoła katolickiego. Od średniowiecza osada ta podlegała pod parafię Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W 1982 roku z jej terenów została wydzielona nowa parafia – Podwyższenia Krzyża Świętego, w której składzie znalazł się także KsiążekSchematyzm Diecezji Świdnickiej, pod red. A. Bałabucha, Świdnica 2010.. Parafia ta wchodzi w skład diecezji świdnickiej i dekanatu kłodzkiego [on-line] [dostęp 2020-10-23]..

Architektura i urbanistyka Na terenie dzielnicy dominuje zabudowa z XIX wieku oraz nowoczesne domy jednorodzinne. W skład Książka wchodzi 7 ulic: ul. dr. Janusza Korczaka ul. Janusza Kusocińskiego (część) ul. Łąkowa (część) ul. Piękna ul. Różana ul. Sportowa ul. Wielisławska (część)

Do najcenniejszych obiektów na terenie Książka należą: