1939

II wojna światowa Wojna w Azji i na Pacyfiku Wojna w Europie Wojna w Polsce

Pozostałe wydarzenia w Polsce 5 stycznia: początek wizyty ministra spraw zagranicznych Józefa Becka w Niemczech. w kościele Kapucynów w Krakowie odprawiono mszę w intencji zmarłego 2 stycznia Romana Dmowskiego. W mszy uczestniczył bp Adam Sapieha. Na krakowskich budynkach Stronnictwa Narodowego wywieszono czarne flagi. Studenckie organizacje narodowe opublikowały odezwę, wzywającą do wzięcia udziału w pogrzebie Dmowskiego. 6 stycznia – po kurtuazyjnym spotkaniu z Hitlerem minister Józef Beck odbył spotkanie z szefem niemieckiej dyplomacji Joachimem von Ribbentropem. Ten wysunął konkretne żądania: włączenie Gdańska do Rzeszy, wydzielenie eksterytorialnej autostrady i linii kolejowej. W zamian za to Niemcy obiecali ostatecznie uznać polskie granice. 7 stycznia – w Warszawie odbyła się ostatnia część uroczystości pogrzebowych Romana Dmowskiego. Trumnę złożono na cmentarzu bródnowskim, do grobu włożono urnę z ziemią nadmorską i wodą z Bałtyku. 8 stycznia: na naradzie u prezydenta Mościckiego z udziałem Józefa Becka i Edwarda Rydza-Śmigłego zadecydowano nie ustępować wobec niemieckich żądań terytorialnych wobec Polski. Polska Agencja Telegraficzna podała komunikat, że Międzynarodowy Związek Lotniczy przyznał medal im. Lilienthala 20-letniemu Polakowi Tadeuszowi Górze za jego rekordowy przelot szybowcem z Bezmiechowej do Solecznik Małych koło Wilna. 9 stycznia – opracowany przez rząd 3-letni plan inwestycyjny został ujęty w projekcie specjalnej ustawy. Na realizację planu przewidziano 3,5 mld złotych. 13 stycznia – „Ilustrowany Kurier Codzienny” pisał: „We Lwowie buduje się jednocześnie 7 pomników: Józefa Piłsudskiego, Juliusza Słowackiego, Tadeusza Kościuszki, biskupa Władysława Bandurskiego, Marii Konopnickiej, gen. Tadeusza Rozwadowskiego i płk. Czesława Mączyńskiego”. 19 stycznia: prasa podała, że od pierwszego marca Polskie Linie Lotnicze uruchomią nową linię Warszawa – Rzym. Za lot pasażerowie mieli zapłacić 300 złotych. „Kurier Poranny” pisał: „Z bibliotek oświatowych korzysta w Polsce 3 proc. ludności. W mieście jedna książka przypada na 2 mieszkańców, na wsi na 22. Nic zatem dziwnego, że mamy w Polsce ponad 6 mln analfabetów”. 10 lutego – okręt podwodny ORP Orzeł rozpoczął służbę. 11 lutego – w Zakopanem rozpoczęły się Mistrzostwa Świata w Narciarstwie Klasycznym. Marzec – Stanisław Cat-Mackiewicz zesłany do Berezy Kartuskiej. 4 marca – w sztabie głównym zaczęto pracę nad planem wojny obronnej z Niemcami (Plan Zachód). 7 marca – odbyło się posiedzenie prezydium Reprezentacji Zjednoczonego Żydostwa Miasta Krakowa. Udział wzięli przedstawiciele rabinatu i cechu rzeźników żydowskich. Dyskutowano o ustawie o uboju rytualnym. 8 marca – w Gdyni otwarto Kinoteatr „Gwiazda”. 17 marca – premiera filmu Trzy serca. 18 marca: Szef Sztabu Wojska Polskiego wydał zarządzenia stawiające w stan gotowości bojowej część sił zbrojnych, w szczególności marynarkę wojenną i lotnictwo. po zajęciu przez armię węgierską Karpato-Ukrainy została utworzona granica polsko-węgierska. 21 marca – „Kurier Poranny” przytoczył wypowiedź Joachima von Ribbentropa, który w Berlinie spotkał się z Józefem Lipskim: „Tylko Hitler może zagwarantować granicę polsko-niemiecką i uznać przynależność Pomorza Gdańskiego do Polski. Warunkiem jest jednak powrót czysto niemieckiego Gdańska do Rzeszy oraz utworzenie eksterytorialnego połączenia kolejowego i szosowego między Polską a Niemcami”. 23 marca – po zajęciu Kłajpedy przez Niemców przeprowadzono tzw. mobilizację alarmową. 30 marca: Sejm RP przyjął „Ustawę o komunikacjach w służbie obrony Państwa” (weszła w życie już 1 kwietnia 1939). uruchomiono produkcję w firmie oponiarskiej „Dębica”. 31 marca: Wielka Brytania złożyła oświadczenie o gwarancjach dla niepodległości Polski. Wincenty Witos powrócił do kraju z emigracji politycznej w Czechosłowacji. 2 kwietnia – samobójstwo Walerego Sławka. 10 kwietnia – założono klub sportowy Stal Mielec. 15 kwietnia – założono partię Stronnictwo Demokratyczne. 16 kwietnia – wszedł do służby okręt podwodny ORP Sęp. 21 kwietnia – Bolesław Czuchajowski został prezydentem Krakowa. 28 kwietnia – Niemcy wypowiedziały deklarację polsko-niemiecką o niestosowaniu przemocy z 26 stycznia 1934. 3 maja – została uruchomiona Elektrownia Stalowa Wola. 5 maja – minister Józef Beck wygłosił w Sejmie przemówienie, w którym odrzucił żądania Niemiec włączenia Gdańska do III Rzeszy i wyznaczenia eksterytorialnych linii komunikacyjnych. 16 maja – szef Sztabu Generalnego WP, gen. Wacław Stachiewicz, polecił, by opracować plan fortyfikacji na polskiej granicy zachodniej. 17 maja – Wincenty Witos ponownie stanął na czele Stronnictwa Ludowego. 18 maja: otwarto Stadion Miejski w Kielcach. dokonano oblotu szybowca PWS-102 Rekin. 19 maja – w Paryżu podpisano protokół o natychmiastowej pomocy francuskich sił zbrojnych w wypadku niemieckiej agresji na Polskę. 20 maja – niemieccy bojówkarze napadli na polski posterunek celny w Kałdowie koło Malborka. 21 maja – Ernest Wilimowski ustanowił niepobity do dziś rekord polskiej ligi piłkarskiej, zdobywając 10 goli w meczu Ruch Chorzów-Union-Touring Łódź (12:1). 23–30 maja – polsko-brytyjska konferencja sztabowa w Warszawie. 30 maja – na lotnisku w Międzyrzecu Podlaskim doszło do katastrofy samolotu, w której zginęły dwie osoby. 2 czerwca: na Bałtyku w pobliżu ujścia Piaśnicy zatonęło czterech polskich rybaków z Dębek. Nikołaj Szaronow został ambasadorem ZSRR w Polsce. Związek Kynologiczny w Polsce został przyjęty do Międzynarodowej Federacji Kynologicznej. 3 czerwca – otwarto nowy, nowoczesny Tor wyścigów konnych Służewiec w Warszawie. 6 czerwca – wybuchł pożar niedokończonego Dworca Głównego w Warszawie. 8 czerwca – uroczyste procesje Bożego Ciała. W większych miastach, m.in.: Warszawie, Krakowie i Lwowie, przeszły głównymi ulicami. W procesji w Spale wziął udział prezydent Mościcki, przebywający tam na wypoczynku. 11 czerwca – w Lublinie odbyły się pierwsze Dni Lublina. 17 czerwca – oficer wywiadu Jerzy Sosnowski został skazany na karę 15 lat pozbawienia wolności i 200 tys. zł grzywny za zdradę i współpracę z Niemcami. 26 czerwca – minister rolnictwa i reform rolnych Juliusz Poniatowski wydał zarządzenie „O uznaniu nadleśnictwa Jaworzyna i Zakopane w krakowsko-śląskim okręgu lasów państwowych za lasy ochronne i o utworzeniu jednostki organizacyjnej szczególnej pod nazwą Park Przyrody w Tatrach”. 29 czerwca – przysięga pierwszych żołnierzy żywych torped. Lipiec: pierwsza polska wyprawa himalaistyczna. pokaz próbnej transmisji telewizyjnej 26 sierpnia 1939 w Warszawie z udziałem Mieczysława Fogga. 25 lipca – polscy kryptolodzy przekazali aliantom klucz do rozszyfrowania sekretów Enigmy – niemieckiej kryptograficznej maszyny cyfrowej. 26 lipca – marsz. Edward Rydz-Śmigły wydał rozkaz ws. obrony polskiego wybrzeża. 27 lipca – w Gdyni uroczyście poświęcono pasażerski motorowiec MS Chrobry. 29 lipca – transatlantyk MS Chrobry wypłynął z Gdyni w dziewiczy rejs do Ameryki Południowej. Wśród pasażerów był Witold Gombrowicz, który na zawsze opuszczał Polskę. 17 sierpnia – rząd polski zablokował graniczną wymianę handlową pomiędzy Niemcami a Polską. 22/23 sierpnia – naczelne władze wojskowe podjęły decyzję o mobilizacji alarmowej 2/3 stanu sił zbrojnych. 23 sierpnia – w Moskwie podpisanie paktu o nieagresji między ZSRR i III Rzeszą (Pakt Ribbentrop – Mołotow). 24 sierpnia: grupa kilkunastu Niemców przekroczyła granicę i ostrzelała stację kolejową i urząd celny w miejscowości Makoszowy, nad ranem ostrzelana została polska strażnica w Gierałtowicach. częściowa mobilizacja. 25 sierpnia: podpisanie angielsko-polskiego układu o wzajemnej pomocy militarnej w razie ataku niemieckiego. do Gdańska pod pretekstem kurtuazyjnej wizyty wszedł niemiecki szkolny okręt liniowy „Schleswig-Holstein”. 26 sierpnia – incydent jabłonkowski: niepoinformowani o zmianie daty ataku na Polskę niemieccy dywersanci napadli na stację kolejową w Mostach koło Jabłonkowa i próbowali przejąć tunel kolejowy pod Przełęczą Jabłonkowską na Śląsku Cieszyńskim. 27 sierpnia – w towarzyskim meczu piłkarskim rozegranym w Warszawie Polska pokonała Węgry 4:2. 28 sierpnia – Antoni Guzy, Polak zwerbowany przez Niemców, dokonał zamachu na dworcu kolejowym w Tarnowie. Zginęło 20 osób. 30 sierpnia: dekretem Prezydenta RP Ignacego Mościckiego zarządzono powszechną mobilizację. niszczyciele ORP „Błyskawica”, ORP „Grom” i ORP „Burza”, ok. godz.14 otrzymały rozkaz „Peking” natychmiastowego przejścia z Gdyni do Anglii, dla ocalenia ich przed wpadnięciem w ręce niemieckie. 31 sierpnia: ultimatum niemieckie wobec Polski. prowokacja gliwicka: Niemcy sfingowali napad na radiostację gliwicką dając sobie pretekst do wojny. 31 sierpnia/1 września – w rejonie Chorzowa i Michałkowic na Śląsku oddziały Wojska Polskiego, wspomagane przez ochotników rekrutujących się spośród byłych powstańców śląskich oraz harcerzy, rozbiły ponad 200-osobową grupę dywersantów niemieckich. 1 września: hitlerowskie Niemcy napadły na Polskę; rozpoczęła się kampania wrześniowa. godz. 4–5: atak bombowców na Wieluń. atak bombowców Ju 87 na linię kolejową koło Tczewa. atak bombowców He-111 na Morski Dywizjon Lotniczy w Pucku. godz. 4:48 szkolny pancernik „Schleswig-Holstein” ostrzelał Wojskową Składnicę Tranzytową Westerplatte (ostrzał trwał ok. 7 minut). godz. 5:55 niemieckie samoloty dokonały przelotu rozpoznawczego nad portem wojennym w Gdyni. godz. 6:55 drugi tego ranka atak oddziałów niemieckich na Westerplatte. godz. 7:00-7:40 pierwsza bitwa powietrzna podczas II WŚ (54 samoloty Brygady Pościgowej przeciwko 80 bombowcom i 20 myśliwcom niemieckim). godz. 13:50 pierwsze silne uderzenie lotnictwa niemieckiego (60 bombowców nurkujących i 60 ciężkich myśliwców) na Gdynię (okręty i baterię Canet). godz. 16:30 drugi nalot na Warszawę (40 bombowców przeciwko samolotom Brygady Pościgowej i 152. eskadry myśliwskiej). godz. 17:45 pierwsza podczas II WŚ bitwa powietrzno-morska koło Helu. ORP Wicher, ORP Gryf, 6 trałowców i 2 kanonierki zaatakowane zostały przez 33 bombowce nurkujące (18-minutowa walka była nierozstrzygnięta). wieczorem niszczyciele ORP „Błyskawica”, ORP „Grom” i ORP „Burza” w towarzystwie okrętów Royal Navy weszły do szkockiego portu Leith koło Edynburga. prezydent Ignacy Mościcki wprowadził na obszarze całego państwa stan wojenny. 2 września: ok. 50 bombowców nurkujących atakowało Westerplatte (zrzucono co najmniej 200 bomb, zniszczono wartownię nr 5 i wszystkie 4 moździerze). Luftwaffe ponownie zaatakowało następujące bazy lotnicze: Warszawa, Dęblin, Rakowice, Ławica, Bydgoszcz, Toruń, Małaszewicze, Lwów, Radom i Grudziądz. Kriegsmarine i Luftwaffe 7-krotnie bombardowały okręt podwodny ORP Ryś (zrzucono 26 bomb). godz. 12:38 ORP Sęp z odległości 4000 m nieskutecznie atakował jedną torpedą niemiecki niszczyciel „Friedrich Ihn” (pierwszy atak torpedowy okrętu podwodnego podczas II WŚ). samolot typu PZL.23 Karaś zbombardował fabrykę w Oławie (pierwsze bombardowanie Niemiec w czasie II wojny światowej). ostatnie posiedzenie Sejmu i Senatu II RP. samoloty Luftwaffe ostrzeliwują w Kole pociąg ewakuacyjny z Krotoszyna. Ginie ok. 250 osób 3 września: godz. 6:50 pierwsza podczas II WŚ bitwa artyleryjska okrętów nawodnych. Dwa niemieckie niszczyciele: „Leberecht Maass” i Wolfgang Zenker przeciwko ORP Wicher, ORP Gryf i baterii cyplowej 152,4 mm. po godz. 9:30 w Bydgoszczy padają pierwsze strzały do wycofujących się oddziałów polskich (początek bydgoskiej „krwawej niedzieli”). godz. 16:30 ORP Wilk postawił pierwszą zagrodę minową (środkowa część Zatoki Gdańskiej, 20 min). 4 ataki lotnicze (ostatni o godz.17:25) spowodowały zniszczenie okrętów: ORP Wicher, ORP Gryf, trałowca Mewa i kanonierki Generał Haller.