Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego na ziemiach polskich w latach 1795–1918

Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w momencie pierwszego rozbioru Polski (1772) metropolia gnieźnieńska archidiecezja gnieźnieńska diecezja poznańska diecezja chełmińska diecezja płocka diecezja kujawska diecezja łucka diecezja wileńska diecezja inflancka diecezja krakowska diecezja żmudzka diecezja smoleńska diecezja wrocławska metropolia lwowska archidiecezja lwowska diecezja przemyska diecezja kamieniecka diecezja chełmska diecezja kijowska z siedzibą w Żytomierzu diecezja bakowska Diecezje podległe bezpośrednio Stolicy Apostolskiej: diecezja warmińska

Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego na ziemiach polskich w latach 1772–1815 Zmiany granic państw dokonane w wyniku trzech rozbiorów Polski wymusiły również zmiany granic jednostek administracji kościoła rzymskokatolickiego. Na terenach zaboru rosyjskiego już w 1783 powołana została archidiecezja mohylewska. W 1798 utworzona została diecezja mińska. W tym samym roku z połączenia diecezji łuckiej i kijowskiej powołano diecezję łucko-żytomierską. Zniesione zostały diecezje: smoleńska (1798), inflancka i bakowska (1818). Na ziemiach zaboru austriackiego powołano następujące diecezje: tarnowską (istniała w latach 1783–1805), lubelską (1805), kielecką (1805). W 1805 zniesiona została diecezja chełmska. W zaborze pruskim powołano diecezje: warszawską (1797) i wigierską (1799).

Podział administracyjny w roku 1815 przedstawiał się następująco:

Prusy

metropolia gnieźnieńska archidiecezja gnieźnieńska diecezja poznańska diecezja chełmińska diecezja płocka diecezja kujawska diecezja wrocławska

Diecezje podległe bezpośrednio Stolicy Apostolskiej: diecezja warszawska diecezja warmińska diecezja wigierska

Austria

metropolia lwowska archidiecezja lwowska diecezja kielecka diecezja krakowska diecezja lubelska diecezja przemyska diecezja bakowska

Rosja

metropolia mohylewska archidiecezja mohylewska diecezja mińska diecezja wileńska diecezja kamieniecka diecezja łucko-żytomierska diecezja żmudzka

Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego na ziemiach polskich w latach 1815–1918 W wyniku zmian granic dokonanych podczas kongresu wiedeńskiego (1815) zmienił się również podział administracyjny Kościoła katolickiego. W 1818 powołana została metropolia warszawska obejmująca teren Królestwa Polskiego. W ramach metropolii powołano nowe diecezje: kujawsko-kaliską (w miejsce kujawskiej), augustowską (w miejsce wigierskiej), sandomierską i podlaską. Zlikwidowana została diecezja kielecka (jej tereny przyłączono do diecezji krakowskiej, zarządzali nimi administratorzy apostolscy). W zaborze austriackim w 1821 przywrócona została diecezja tarnowska (w latach 1821–1826 pod nazwą diecezja tyniecka). W zaborze pruskim w 1821 archidiecezja gnieźnieńska i diecezja poznańska zostały połączone unią personalną. W tym samym roku diecezja wrocławska została podporządkowana Stolicy Apostolskiej.

Po upadku powstania styczniowego rząd Imperium Rosyjskiego zlikwidował diecezję mińską, a obszar, nad którym sprawowała kuratelę, został włączony do diecezji wileńskiej, kamieniecką (w 1866, administrację przejęli biskupi łucko-żytomierscy) i podlaską (administrację przejęli biskupi lubelscy). Wszystkie trzy diecezje zostały przywrócone w 1918. Ponadto w 1848 powołana została diecezja tyraspolska (leżąca poza granicami przedrozbiorowymi), a w 1882 przywrócona została diecezja kielecka.

W 1918 podział administracyjny Kościoła katolickiego na ziemiach polskich przedstawiał się następująco:

Zabór pruski

metropolia gnieźnieńska i metropolia poznańska (od 1821 w unii personalnej aeque principaliter z archidiecezją gnieźnieńską) archidiecezja gnieźnieńska archidiecezja poznańska diecezja chełmińska

Diecezje podległe bezpośrednio Stolicy Apostolskiej:

diecezja warmińska

Królestwo Polskie

metropolia warszawska archidiecezja warszawska diecezja płocka diecezja kujawsko-kaliska diecezja lubelska diecezja augustowska diecezja sandomierska diecezja kielecka diecezja janowska

Zabór rosyjski

metropolia mohylewska archidiecezja mohylewska diecezja mińska diecezja wileńska diecezja kamieniecka diecezja łucko-żytomierska diecezja żmudzka diecezja tyraspolska

Zabór austriacki

metropolia lwowska archidiecezja lwowska diecezja tarnowska diecezja przemyska

Diecezje podległe bezpośrednio Stolicy Apostolskiej: diecezja krakowska do 1807 podległa metropolii gnieźnieńskiej, w latach 1807–1818 podlegała pod metropolię lwowską, a w latach 1818–1880 pod metropolię warszawską, od 1880 podlegała Stolicy Apostolskiej

Zobacz też Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce (XVI w.) Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce (1772) Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Królestwie Polskim (1815–1918) Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce (1918–1939) Podział administracyjny Kościoła greckokatolickiego w Polsce (1918–1939) Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce (1944–1989)

Uwagi

Bibliografia

Kategoria:Historia Kościoła katolickiego pod zaborami Kategoria:Podziały administracyjne Kościoła katolickiego w Polsce