Lipsko – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1934–1954Od 1 sierpnia 1934 do 28 września 1954 w woj. lwowskim i rzeszowskim (dzisiejsze woj. podkarpackie). Siedzibą władz gminy było Lipsko.

Historia 1934–1939 Gmina zbiorowa Lipsko została utworzona 1 sierpnia 1934 roku w powiecie lubaczowskim w woj. lwowskim z dotychczasowych jednostkowych gmin wiejskich: Brusno Stare, Chlewiska, Huta Stara, Kadłubiska, Lipsko, Łówcza, Łukawica, Narol Wieś i Wola Wielka. Gminy te przekształcono 17 września 1934 w dziewięć gromad (sołectw) gminy LipskoLwowski Dziennik Wojewódzki. 1934, nr 19, poz. 101.

1939–1945 Podczas wojny przedzielona granicą niemiecko-sowiecką: mniejsza część znalazła się pod okupacją niemiecką, gdzie została włączona do powiatu zamojskiego w dystrykcie lubelskim Generalnego Gubernatorstwa. Część ta objęła gromady Lipsko, Kadłubiska i Narol Wieś oraz część Łówczy o nazwie Wola, zachowując na tym obszarze szczątkową gminę Lipsko. Gminę, liczącą w 1943 roku 3619 mieszkańców, podzielono na pięć gromad: wspomniane już Lipsko (1074 mieszkańców), Kadłubiska (779 mieszkańców) i Narol Wieś (1055 mieszkańców), ponadto Łówcza (de facto samo Wola) (294 mieszkańców) oraz nowa gromada Lipie (417 mieszkańców), wydzielona z gromady LipskoAmtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis für das GG. większa część, aczkolwiek bez siedziby, została włączona do ZSRR i utworzonego tam rejonu horynieckiego w Ukraińskiej SRR. Część ta objęła gromady Brusno Stare, Chlewiska, Huta Stara, Łukawica i Wola Wielka oraz wschodnią część gromady Łówcza (Łówczę właściwą); gromady przekształcono w sielsowiety, jako że w ZSRR gminy zbiorowe nie funkcjonowałyГоловне Управління Геодезії і Kартографії при НКР СРСР (1941). Cписок адміністративних районів Львівської област. Харків.. Wraz z wybuchem wojny niemiecko-radzieckiej 22 czerwca 1941, część ta weszła także w skład Generalnego Gubernatorstwa, natomiast nie połączono jej z gminą Lipsko, lecz włączono do reaktywowanej gminy Horyniec w powiat rawskim w dystrykcie Galicja. W skład gminy Horyniec weszły zatemAmtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GGAmtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG: należące przed wojną do gminy Lipsko gromady: Brusno Stare (764 mieszkańców), Huta Stara (379 mieszkańców), Łówcza (de facto tylko część wschodnia) (1153 mieszkańców), Łukawica (939 mieszkańców) i Wola Wielka (702 mieszkańców); gromadę Chlewiska zniesiono; należące przed wojną do gminy Horyniec gromady: Brusno Nowe (1384 mieszkańców), Horyniec (1900 mieszkańców), Krzywe (307 mieszkańców), Nowiny Horynieckie (565 mieszkańców), Podemszczyzna (870 mieszkańców), Rudka (422 mieszkańców) i Wulka Horyniecka (564 mieszkańców); należący przed wojną do gminy Cieszanów gromadę Chotylub (1372 mieszkańców).

Latem 1944, po zajęciu terenów na wschód od Sanu przez Armię Czerwoną, podział przedwojennej gminy Lipsko zamanifestował się identycznie co w latach 1940–41 (wschodnia część weszła w skład reaktywowanego w ZSRR rejonu horynieckiego)NBUV.

1945–1954 W marcu 1945, w wyniku wytyczenia granicy między ZSRR a Polską, cały rejon horyniecki wszedł w skład Polski, po czym reaktywowano powiat lubaczowski w szczątkowym „województwie lwowskim”. Szczątkową gminę Lipsko wyłączono z powiatu zamojskiego i włączono ponownie do powiatu lubaczowskiego, gdzie została połączona z jej przedwojenną wschodnią częścią; jedynie południowa gromada Brusno Stare nie powróciła do gminy Lipsko, lecz włączono ją do dogodniej z nią skomunikowanej gminy Horyniec (do której należała już w latach 1941–1944). Przywrócono też zniesioną podczas okupacji gromadę Chlewiska1944 рік в історії (history.org.ua)Informator adresowy miast i gmin wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej – 1948 r..

18 sierpnia 1945 gmina Lipsko wraz z powiatem lubaczowskim weszła w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego.

Według stanu z dnia 1 lipca 1952 roku gmina składała się z 8 gromad: Chlewiska, Huta Stara, Kadłubiska, Lipsko, Łówcza, Łukawica, Narol Wieś i Wola WielkaWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.

Gmina została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin. Tego samego dnia część gromady Kadłubiska (przysiółek Chyże) włączono do powiatu tomaszowskiego w województwie lubelskimDziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 15, Poz. 64.

Jednostki nie przywrócono 1 stycznia 1973 roku po reaktywowaniu gmin, a jej dawny obszar wszedł głównie w skład nowo utworzonej gminy Narol w powiecie lubaczowskim województwa rzeszowskiegoUchwała Nr XVIII/56/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie rzeszowskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 1972, Nr 16, Poz. 193). oraz fragmentarnie gminy Tomaszów Lubelski (Chyże) w powiecie tomaszowskim województwa lubelskiegoUchwała Nr XXI/92/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 5 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie lubelskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 20 grudnia 1972, Nr 12, Poz. 239).. Od 1992 Chyże przynależy do gminy Bełżec.

Przypisy

Kategoria:Dawne gminy w województwie lwowskim Kategoria:Dawne gminy w województwie rzeszowskim