mały|Dokument Dowództwa Okręgu Korpusu Nr V w Krakowie z 1928 podpisany przez Zygmunta Berlinga mały|W rozmowie z Władysławem Forbertem, 1947 thumb|Mundur generała Zygmunta Berlinga w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie Zygmunt Henryk Berling (ur. 27 kwietnia 1896 w Limanowej, zm. 11 lipca 1980 w Konstancinie-Jeziornie lub w Warszawie) – polski wojskowy i polityk, z wykształcenia prawnik. Podpułkownik piechoty Wojska Polskiego (II RP), generał broni Wojska Polskiego (ludowego), dowódca 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki i 1 Armii WP, zastępca Naczelnego Dowódcy WP. Komendant Akademii Sztabu Generalnego (1947, 1948–1953). Wiceminister leśnictwa (1957–1970), prezes Naczelnej Rady Łowieckiej Polskiego Związku Łowieckiego (1957–1959). Poseł do Krajowej Rady Narodowej (1943–1947). Kawaler Orderu Virtuti Militari za wojnę polsko-bolszewicką. Budowniczy Polski Ludowej.
Życiorys Młodość Syn Michała (kancelista kolejowy) i Aurelii z domu Russek. W literaturze i dokumentach istnieją rozbieżności co do daty, miejsca jego urodzenia, pochodzenia oraz wyznania. W części opracowań jako miejsce urodzenia podawana jest Limanowa, według innych wieś Dąbrówka Niemiecka. Część badaczy wskazuje na niemieckie lub szwedzkie korzenie rodziny Berlingów oraz jej przynależność do kościoła kalwińskiego. Sam podawał w młodości w ankietach szkolnych jako swoją przynależność wyznaniową judaizm oraz wyznanie rzymskokatolickie podczas nauki na UJ. W „Roczniku Oficerskim 1928” podano datę urodzenia 29 kwietnia 1896, a w „Roczniku Oficerskim 1932” i w dokumentach UJ podano datę urodzenia 27 kwietnia 1896.
Miał piątkę rodzeństwa: braci Henryka, Mariana i Adama oraz siostry Wandę i Emilię. Henryk, wówczas 4 p.p. Legionów, 29 sierpnia 1927 będąc na przepustce popełnił samobójstwo w rodzinnym domu.
Od 1904 uczęszczał do szkoły powszechnej, a później do II Gimnazjum w Nowym Sączu, w którym 2 lipca 1915 zdał maturę. W okresie nauki w szkole wstąpił do organizacji „Filarecja”. Od 1913 był członkiem Związku Strzeleckiego, gdzie odbył pierwsze przeszkolenie wojskowe.
I wojna światowa Po wybuchu I wojny światowej, we wrześniu 1914 zaciągnął się jako ochotnik do Legionów Polskich, ps. „Żuk”. Początkowo służył w szeregach 13 kompanii 2 pp w składzie II Brygady Legionów. Pełnił funkcję zastępcy dowódcy plutonu, brał udział w kampanii karpackiej. 29 października 1914 został rany w bitwach pod Mołotkowem oraz 24 stycznia następnego roku pod Rafajłową. Po odbyciu leczenia szpitalnego w stopniu sierżanta pełnił stanowisko szefa kompanii etapowej. Następnie od kwietnia 1915 został przydzielony do 9 kompanii formującego się 4 pp w składzie III Brygady. 20 sierpnia tego roku ukończył szkołę oficerską i został mianowany chorążym. Dowodził plutonem, pełnił obowiązki dowódcy 9 kompanii. 3 sierpnia 1916 został ciężko ranny w pierś pod Rudką Miryńską. W czasie leczenia szpitalnego, 24 listopada 1916 został awansowany na stopień podporucznika. 18 grudnia 1916 opuści szpital w Nowym Sączu i udał si do Modlina. W 1917, podczas tzw. kryzysu przysięgowego nie został internowany, przydzielony został natomiast 21 października do Sądu polowego Polskiego Korpusu Posiłkowego – jako sędzia dla spraw żołnierskich, a 31 października został dowódcą plutonu w 2 kompanii baonu uzupełnień. Po bitwie pod Rarańczą i rozformowaniu PKP, 16 lutego 1918 został internowany m.in. w obozie w () na Węgrzech. Zwolniono go 20 kwietnia 1918 i wywieziono do Faedis koło Udine na front włoski, gdzie został wcielony do 32 pułku strzelców armii austro-węgierskiej, a następnie w lipcu tego roku odesłano go do Bochni. Tam też otrzymał urlop i wyjechał na studia do Nowego Sącza, gdzie przebywał do 1 listopada 1918.
W trakcie wojny studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1915/1916 (II semestr) i 1917/1918, a 8 października 1918 zdał egzamin historyczno-prawniczy.
Dwudziestolecie międzywojenne 1 listopada 1918 wstąpił ochotniczo do tworzącego się Wojska Polskiego i przydzielono go do odtworzonego 4 pułku piechoty Legionów, gdzie został dowódcą 10 kompanii marszowej w stopniu porucznika. Od stycznia 1919 uczestniczył w walkach o Lwów i Gródek Jagielloński przeciw Ukraińcom. W lutym 1920 awansowany do stopnia kapitana. Podczas wojny polsko-bolszewickiej odznaczył się w obronie Lwowa przed Armią Czerwoną.
W listopadzie 1921 na UJ uzyskał absolutorium.
3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 263. lokatą w korpusie oficerów piechoty, a jego oddziałem macierzystym był nadal 4 pułk piechoty Legionów. 17 lipca 1922 odznaczono go orderem wojskowym „Virtuti Militari" V klasy. 22 lipca 1922 został zatwierdzony na stanowisku pełniącego obowiązki dowódcy III batalionu 59 pp w Inowrocławiu. W latach 1923–1925 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie i w tym czasie pozostawał oficerem nadetatowym 59 pp. 31 marca 1924 został mianowany majorem ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 roku i 83. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Z dniem 1 października 1925, po ukończeniu kursu i uzyskaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, został przeniesiony do dowództwa 15 Dywizji Piechoty w Bydgoszczy na stanowisko szefa sztabu. Podczas przewrotu majowego opowiedział się po stronie wojsk Józefa Piłsudskiego. W lutym 1927 został wyznaczony na stanowisko szefa Oddziału Ogólnego Sztabu Dowództwa Okręgu Korpusu Nr V w Krakowie. Z dniem 1 stycznia 1930 został mianowany szefem wydziału w Biurze Ogólno-Organizacyjnym Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. 2 grudnia 1930 został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931 roku i 11. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W styczniu 1931 powrócił do Dowództwa Okręgu Korpusu Nr V w Krakowie na stanowisko szefa sztabu. Jesienią 1932 został zastępcą dowódcy 6 pułku piechoty Legionów w Wilnie. W okresie od 13 listopada 1935 do 2 kwietnia 1937 dowodził tym oddziałem. Wiosną 1937 został przeniesiony na stanowisko dowódcy 4 pułku piechoty Legionów w Kielcach. W marcu 1939 został zwolniony z zajmowanego stanowiska i przeniesiony do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr X z pozostawieniem w garnizonie Kielce i zachowaniem dodatku służbowego. Przed odejściem z pułku, 16 marca, pożegnał żołnierzy wyznaczonych do składu załogi Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte.
W styczniu 1939 płk Stefan Rowecki wystawił Berlingowi pochlebną opinię służbową, przedstawiając do awansu na pułkownikaStefan Rowecki, Wspomnienia i notatki autobiograficzne (1906–1939), Czytelnik, Warszawa 1988.. Jednakże po upływie dwóch miesięcy zmienił diametralnie swoją pozycję. Z dniem 31 lipca 1939 Zygmunt Berling przeniesiony został w stan spoczynku. Nie do końca są jasne okoliczności odejścia Berlinga z wojska. Jedna z nich wskazuje na daleko posunięte zaniedbania służbowe. Stefan Rowecki w swoim pamiętniku pod datą Kwiecień 1939 wymienia bowiem wśród swoich prac: „moje uwagi i nacisk na najbardziej zaniedbany w dywizji 4 pułk piechoty, doprowadzające do zmiany dowódcy pułku podpułkownika Berlinga i zastępcy dowódcy, podpułkownika Ciechanowicza”Stefan Rowecki, Wspomnienia i notatki autobiograficzne (1906–1939), Czytelnik, Warszawa 1988, s. 81.. Inna wersja mówi, że Berling odszedł z wojska na własną prośbę w czerwcu 1939 po wyroku sądu honorowego dotyczącego sprawy jego rozwodu z drugą żoną (oficerski sąd honorowy uznał jego postępowanie za wyłudzenie majątku żony i zachowanie niegodne honoru oficera)Dr Jarosław Pałka: Zygmunta Berlinga do zdrady popchnęła ambicja, [w: dzieje.pl].. Od 1 lipca 1939 odbywał praktykę w Państwowym Instytucie Rozrachunkowym w Warszawie.
II wojna światowa Kampanię wrześniową 1939 spędził bez przydziału, pomimo kilkakrotnych próśb skierowanych do władz wojskowych nie został zmobilizowany. Wyjechał do Brześcia, a następnie przyjechał do Wilna. Po agresji ZSRR na Polskę, jeszcze przed przekazaniem miasta przez Armię Czerwoną Litwie, 4 października 1939 został aresztowany przez funkcjonariuszy NKWD. Do 1940 więziony był w obozie w Starobielsku. Przebywając tam zdecydował się na współpracę z NKWD. Wskutek tej decyzji udało mu się uniknąć egzekucji z rąk NKWD w czasie zbrodni katyńskiej. W trakcie likwidacji obozu starobielskiego został wywieziony do obozu Pawliszczew Bor. Następnie był przetrzymywany w obozie jenieckim NKWD w Griazowcu. Następnie po przyjęciu obywatelstwa ZSRR w listopadzie 1940 został skierowany wraz z grupą oficerów Wojska Polskiego deklarujących chęć wspierania ZSRR do willi NKWD w Małachowce pod Moskwą, gdzie pomagał w ich weryfikacji, badaniu prawdziwego stosunku do ZSRR, a następnie selekcji pod kątem przydatności do służby w Armii Czerwonej, w której planowano utworzyć polską dywizję. Był współautorem deklaracji lojalności przesłanej na ręce Józefa Stalina w marcu 1941.
Po ataku Niemiec na ZSRR, Zygmunt Berling wraz z grupą 12 oficerów Wojska Polskiego, jeńców polskich w niewoli sowieckiej, skierował sześciopunktowy manifest do szefa NKWD Ławrientija Berii, w którym zadeklarował chęć walki z III Rzeszą u boku ZSRR dla odbudowy Polski jako republiki sowieckiej w ramach ZSRRJako członkowie jednego z narodów uciśnionych przez faszystowskiego agresora, jedyną drogę do wyzwolenia narodu polskiego widzimy we współpracy ze Związkiem Socjalistycznych Republik Rad, w ramach którego [podkreślenie – S.C.] ojczyzna nasza będzie się mogła w sposób pełnowartościowy rozwijać. Sławomir Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943–1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 43.. Po układzie Sikorski-Majski wstąpił do formowanej Armii Polskiej w ZSRR, pod dowództwem gen. Władysława Andersa. Jednocześnie został oddelegowany przez NKWD do tej armii, w celu agenturalnego rozpoznania „roboty antysowieckiej”Sławomir Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943–1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 43.. Przez gen. Andersa został mianowany szefem sztabu 5 Dywizji Piechoty w stopniu podpułkownika, a następnie szefem bazy ewakuacyjno-zaopatrzeniowej w Krasnowodzku. Był zwolennikiem pozostania oddziałów Wojska Polskiego w ZSRR i udziału w walkach na froncie wschodnim.
Po ewakuacji Armii Polskiej na Wschodzie do Iranu pozostał w ZSRR, co uznane zostało za dezercję, za którą został zdegradowany i wydalony z WP rozkazem gen. Władysława Andersa nr 36 z 20 kwietnia 1943. Wojskowy Sąd Polowy skazał go 26 lipca 1943 zaocznie na karę śmierci jako dezertera. W orzeczeniu sąd uznał, że oskarżeni zbiegli z szeregów Armii Polskiej zdaniem sądu po to, by wstąpić do Armii Sowieckiej, a więc do służby państwa, którego jednym z celów politycznych jest pozbawienie bytu niepodległego Państwa Polskiego przez wcielenie jego ziem do ZSRR i dlatego skazał oskarżonych na karę śmierci. Wyrok ten nie był jednak prawomocny, ponieważ nie zatwierdził go Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych, gen. Kazimierz Sosnkowski.
Od maja 1943 był organizatorem 1 Polskiej Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Awansowany został przez Józefa Stalina do stopnia generała brygady i wyznaczony na jej dowódcę. Dowodził dywizją w bitwie pod Lenino. W marcu 1944 został mianowany dowódcą 1 Armii Polskiej w ZSRR.