Wykorzystywanie seksualne dzieci, wykorzystywanie seksualne małoletnich – krzywdzenie małoletnich na tle seksualnym przez osoby dorosłe lub starszą młodzież. Oprócz bezpośredniego kontaktu seksualnego wykorzystywaniem seksualnym dzieci jest również każda sytuacja, w której dorosły nieprzyzwoicie obnaża swoje genitalia wobec dziecka, namawia (prosi lub naciska na dziecko) do brania udziału w czynnościach o charakterze seksualnym, prezentuje dziecku pornografię lub wykorzystuje dzieci do produkcji pornografii dziecięcejChild sexual abuse definition from the NSPCC.
Światowa Organizacja Zdrowia określa wykorzystywanie seksualne dzieci jako:
zaangażowanie dziecka w aktywność seksualną, której nie jest on lub ona w stanie w pełni zrozumieć i udzielić na nią świadomej zgody, naruszająca prawo i obyczaje danego społeczeństwa. Z wykorzystywaniem seksualnym mamy do czynienia wtedy, gdy występuje ono pomiędzy dzieckiem a dorosłym lub dzieckiem i innym dzieckiem, w sytuacji zależności, jeśli te osoby ze względu na wiek bądź stopień rozwoju pozostają w stosunku opieki, zależności, władzy. Celem takiej aktywności jest zaspokojenie potrzeb innej osoby. Aktywność taka może obejmować:
nakłanianie lub zmuszanie dziecka do udziału w jakichkolwiek prawnie zabronionych czynnościach seksualnych wykorzystywanie dziecka do prostytucji lub innych nielegalnych praktyk seksualnych wykorzystywanie dziecka do produkcji przedstawień i materiałów pornograficznychProstytucja i pornografia dziecięca, s. 309..
Skutki wykorzystywania seksualnego dziecka obejmują: depresję, zespół stresu pourazowego, zaburzenia lękoweLevitan, R. D., N. A. Rector, Sheldon, T., & Goering, P. (2003). "Childhood adversities associated with major depression and/or anxiety disorders in a community sample of Ontario: Issues of co-morbidity and specificity," Depression & Anxiety; 17, 34–42., skłonność do wykorzystywania dzieci w wieku dorosłym, naruszenie prawidłowego rozwoju seksualnego, a także fizyczne uszkodzenia ciała dziecka. Molestowanie seksualne przez członka rodziny jest formą kazirodztwa, które może spowodować poważniejsze i długoterminowe urazy psychiczne, szczególnie w przypadku kazirodztwa rodzicielskiego. W części przypadków wykorzystanie seksualne może bezpośrednio skutkować poważnymi obrażeniami cielesnymi, a nawet śmiercią dziecka. Wiąże się to z faktem, iż wśród niekazirodczych pedofilów (w 81% wybierających za cel chłopców) zdiagnozowano także inne parafilie, w tym sadyzm.
Poza najbliższą rodziną, wśród środowisk, w których może występować wykorzystywanie seksualnie dzieci, wskazuje się m.in. szkołę i kościół. W pierwszych dekadach XXI wieku w debacie publicznej szczególnie dużo miejsca poświęcono nadużyciom seksualnym w Kościele katolickim, o których tuszowanie obarczono winą hierarchów Kościoła katolickiego, w tym niektórych biskupów, kardynałów i papieży.
Około 20% do 25% kobiet i 5% do 15% mężczyzn było wykorzystywanych seksualnie w dzieciństwieCrimes against Children Research CenterFamily Research Laboratory. Większość sprawców wykorzystania seksualnego zna się ze swoimi ofiarami. Około 30% to krewni dziecka, najczęściej ojcowie, ojczymowie, wujowie bądź stryjowie lub kuzyni. Około 60% to inni znajomi, tacy jak przyjaciele rodziny, osoby pilnujące dzieci lub sąsiedzi. Obcy są sprawcami około 10% przypadków wykorzystywania seksualnego dzieci. Większość tego typu przypadków jest popełnianych przez mężczyzn, kobiety są zaangażowane w około 14% zgłoszonych przestępstw przeciwko chłopcom i 6% zgłoszonych przestępstw przeciwko dziewczynkom. Za większość przypadków wykorzystania dzieci przed okresem dojrzewania odpowiadają pedofile, jednakże w niewielkim zakresie występki te popełniają osoby, które nie spełniają kryteriów diagnostycznych pedofilii.
Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne wydało rezolucję, w której sprzeciwia się wykorzystywaniu seksualnemu dzieci. Seks dorosłych z dziećmi został w niej określony jako krzywdzący, naganny, oparty na wyzysku i przykładnie karany przez prawo. Wśród skutków seksualnego wykorzystania zostały wymienione takie problemy zdrowotne jak zaburzenia odżywiania, myśli samobójcze, trudności w uczeniu się, depresja, niepokój, strach, wycofanie społeczne i problemy behawioralne. Ponadto Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne dystansuje się od wszelkich publikacji i organizacji, które popierają stosunki seksualne między dziećmi a dorosłymi.
Aspekty prawne W prawie wykorzystywanie seksualne dzieci to ogólne pojęcie opisujące przestępstwa karne i cywilne, w których dorosły angażuje się w aktywność seksualną z osobą małoletnią lub wykorzystuje małoletniego w celu pobudzenia lub zaspokojenia seksualnego, Chart 1: Definitions of Terms Associated With the Sexual Exploitation (SEC) and Commercial Sexual Exploitation of Children (CSEC) (p. 4), University of Pennsylvania Center for Youth Policy Studies, U.S. National Institute of Justice, sierpień 2001..
Polski kodeks karny w celu ochrony dzieci przed wykorzystywaniem seksualnym ustanawia odpowiedzialność karną osób, które dopuszczają się czynności seksualnych z osobami poniżej 15 roku życia, a także dopuszczają się innych form wykorzystywania seksualnego małoletnich. Przestępstwa te są przestępstwami powszechnymi, a ich sprawcą może być każdy człowiek. Przestępstwo z art. 200 (obcowanie płciowe) może być popełnione umyślnie, w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym. 8 czerwca 2010 weszła w życie nowelizacja kodeksu karnego, zgodnie z którą karane jest publiczne propagowanie lub pochwalanie zachowań o charakterze pedofilskim.
W prawie międzynarodowym: Konwencja MOP Nr 182 dotycząca zakazu i natychmiastowych działań na rzecz eliminowania najgorszych form pracy dzieci z 17 czerwca 1999 r. w art. 3b) zakazuje wykorzystania dzieci do prostytucji lub pornografiiDz.U. z 2004 r. nr 139, poz. 1474, lista stron II Protokół dodatkowy do Konwencji ONZ o prawach dziecka w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii z 25 maja 2000 r., lista stron Protokół z Palermo o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi z 15 listopada 2000 r.Dz.U. z 2005 r. nr 18 poz. 160, lista stron. Art. 3 zabrania wykorzystywania prostytucji dzieci. Konwencja Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi sporządzona w Warszawie 16 maja 2005 r., lista stron w art. 4 powtarza definicje art. 3 Protokołu z Palermo. Konwencja Rady Europy o ochronie dzieci przed seksualnym wykorzystywaniem i niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych, sporządzona w Lanzarote 25 października 2007 r., lista stron
Aspekty psychologiczne Już samo odbycie stosunku seksualnego z dzieckiem jest nieadekwatne do fazy rozwoju psychoseksualnego, w jakiej się ono znajduje. Nie każde wykorzystanie seksualne musi się zakończyć traumą dziecka. Ma na to wpływ szereg czynników, a szczególnie wiek dziecka, jego płeć i kontekst, w jakim doszło do wykorzystania.
W 1985 roku Finkelhor i Browne wyróżnili 4 typy mediatorów decydujących o tym, czy wykorzystanie seksualne w okresie dzieciństwa lub adolescencji pociągnie za sobą traumę. traumatyczna seksualizacja – związanie sfery seksualności z nadużyciem, dziecko odgrywa wykorzystanie w zabawach, oddaje się kompulsywnej masturbacji, nie uczy się, że zaangażowaniu seksualnemu powinno towarzyszyć także pozytywne zaangażowanie uczuciowe (zamiast tego utrwala sobie, że seks może być przedmiotem wymiany), oraz że seksualność i cielesność nie muszą wiązać się z negatywnymi postawami zdrada – zawód emocjonalny związany z tym, że nadużycia dopuściła się osoba, która powinna się dzieckiem opiekować lub z tym, że opiekunowie nie reagują, kiedy dziecko zgłasza im fakt wykorzystania przez innego dorosłego bezsilność – grozi rozwinięciem się depresji związana jest z postrzeganiem przez dziecko braku zależności między własnymi wysiłkami w celu zmiany sytuacji a realnymi zmianami, utrata poczucia bezpieczeństwa stygmatyzacja – ogólne poczucie bycia odmiennym w negatywny sposób i wyjątkowości wykorzystania
Konfiguracje tych czynników przyczyniają się u dzieci do rozwinięcia negatywnych przekonań na własny temat, objawów psychopatologicznych oraz specyficznego sposobu zachowania lub reagowania.
Dokonana w 2003 roku przez prof. Beisert analiza piśmiennictwa wykazała, że to, czy negatywne doświadczenie wykorzystania przekształci się w traumę, zależy od pewnych grup czynników.
Cechy wykorzystania: nasycenie agresją wielopostaciowość większe naruszenie intymności (penetracja) długi czas trwania wykorzystywania
Cechy sprawcy: płeć męska wiek 26-50 lat bliska więź z ofiarą
Reakcja osób bliskich: ryzyko traumy zwiększa wcześniejszy wpływ rodziny, który zaburzał rozwój seksualny dziecka oraz odmowa interwencji, kiedy dziecko zwraca się po pomoc po wykorzystaniu.
Czynniki ochronne: zdrowie psychiczne ofiary przed wykorzystaniem wsparcie otoczenia lub instytucji
Ofiary wykorzystania seksualnego albo w dorosłym życiu unikają współżycia i tłumią swoje potrzeby seksualne lub angażują się w ryzykowne lub przypadkowe kontakty seksualne.
Konsekwencje dla zdrowia dzieci U dzieci, które doświadczyły wykorzystania seksualnego, obserwuje się szereg różnych zaburzeń psychicznych: zaburzenia lękowe: uogólniona lękliwość, fobie, bezsenność, koszmary senne zawierające sceny nadużycia oraz inne objawy zespołu stresu pourazowego zaburzenia dysocjacyjne oraz histeryczne: amnezja dysocjacyjna, stany zbliżone do transu, napady rzekomopadaczkowe, dysocjacyjne zaburzenia tożsamości depresję: przejawiającą się w szczególności zaniżonym poczuciem własnej wartości, myślami i zachowaniami samobójczymi oraz samookaleczeniami zaburzenia jedzenia: anoreksja, bulimia uzależnienia od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych skargi na objawy somatyczne: moczenie się, zanieczyszczanie się kałem, swędzenie w okolicy pochwy, bóle głowy i brzucha, objawy somatyzacyjne.
Zaburzenia zachowania związane z doświadczeniem wykorzystania seksualnego mogą mieć postać masturbacji pochwowej lub analnej prowadzonej przy pomocy różnych przedmiotów lub naśladowania współżycia. Dzieci, które padły ofiarą wykorzystania seksualnego, mogą wykazywać agresywne lub nacechowane seksualnie zachowania w stosunku do innych. Mniej specyficzne dla wykorzystania seksualnego są zachowania takie, jak obnażanie genitaliów przed innymi lub dotykanie genitaliów innych osób. Młode dzieci wykorzystane seksualnie mogą wykazywać się nadzwyczajnie bogatą wiedzą dotyczącą zagadnień seksualnych. Jednak, w kontraście do tego rodzaju nacechowanych seksualnie zachowań i zainteresowań, niektóre małoletnie ofiary wykorzystywania seksualnego mogą unikać bodźców seksualnych za pośrednictwem fobii lub zahamowań.
Przyjmuje się, że poważne lub powtarzające się doświadczenia wykorzystania seksualnego mogą spowodować zmiany w rozwoju ośrodkowego układu nerwowego dziecka, które utrzymują się przez okres dorosłości. Badania z zastosowaniem rezonansu magnetycznego wykazały, że objętość hipokampa jest istotnie mniejsza u dorosłych z historią wykorzystywania seksualnego w dzieciństwie niż u osób bez takich doświadczeń (różnice były mocniej zaznaczone w lewych półkulach mózgu). Zaobserwowano także słabszą integrację funkcji półkul mózgu wyrażającą się mniejszymi rozmiarami ciał modzelowatych. U ofiar wykorzystywania seksualnego w okresie dzieciństwa obserwuje się także podwyższone poziomy markerów stanu zapalnego takich, jak białko C-reaktywne, fibrynogen i cytokiny prozapalne. U ofiar nadużyć seksualnych częstsza jest także choroba niedokrwienna serca, przewlekła obturacyjna choroba płuc, choroby wątroby oraz ciąże w okresie dojrzewania.
Kontrowersje Publikacje naukowe