Józef Teodor Stanisław Kościelski herbu Ogończyk (ur. 9 listopada 1845Lühr, Georg (1855-1939) Die Abiturienten des Braunsberger Gymnasiums von 1860 bis 1916 : mit Unterstützung des Historischen Vereins für Ermland w Służewie, powiat Inowrocław, zm. 22 lipca 1911 w Poznaniu) – poeta, dramaturg, wielkopolski działacz polityczny, mecenas sztuki i filantrop.
Życiorys thumb|left|80px|Herb Ogończyk Był synem hrabiego Augusta Kościelskiego (1818–1879) i Józefy z Wodzińskich (zm. 26 grudnia 1905) oraz bratankiem Władysława (Sefera Paşy). Uczęszczał do poznańskiego Gimnazjum św. Marii Magdaleny. Maturę zdał w 1868 roku w gimnazjum w Braniewie. Następnie studiował prawo w Berlinie i Heidelbergu. W czasie studiów był przewodniczącym Towarzystwa Akademików Polskich w Berlinie. W latach 1871–1872 podróżował po Francji, Afryce i Bliskim Wschodzie. Po powrocie do kraju gospodarował w dobrach rodzinnych nad Gopłem oraz zajmował się polityką i literaturą.
Kościelski utrzymywał przyjacielskie stosunki z ks. Wilhelmem, pruskim następcą tronu (późniejszym cesarzem Wilhelmem II). W 1881 otrzymał fotel w Izbie Panów Sejmu pruskiego, a od 1884 był posłem do Sejmu Rzeszy. Reprezentował linię polityczną ugody z rządem pruskim, co spotkało się z krytyką innych członków parlamentarnego Koła Polskiego oraz opinii publicznejWiadomości Wrzesińskie – Admirał znad Gopła [dostęp 2011-04-14].. Grono sojuszników, skupionych głównie w środowisku „Kuriera Poznańskiego”, pozyskał dopiero po ustąpieniu Bismarcka i objęciu funkcji kanclerza przez Capriviego (1890). Kiedy w 1894 Caprivi złożył urząd, Kościelski zdecydował się zakończyć karierę parlamentarną.
W 1896 zaczął gospodarować w majątku Miłosław, który zakupił za pieniądze otrzymane w spadku po stryju, Władysławie Kościelskim. Podjął także działalność społeczną i kulturalną, prezentując jednak nową, antypruską postawę. Był mecenasem młodzieży polskiej studiującej w Niemczech (m.in. Jana Kasprowicza). W Miłosławiu, gdzie gościł m.in. Juliana FałataUrząd Gminy Miłosław – Historia [dostęp 2011-04-14]. i Leona Wyczółkowskiego, założył galerię obrazów malarzy polskich, a w 1899 ufundował pierwszy na ziemiach polskich pomnik Juliusza Słowackiego. Jego odsłonięcia, w którym uczestniczyło wielu znanych Polaków ze wszystkich zaborów, dokonał Henryk Sienkiewicz. Ponadto w 1899 uruchomił w Miłosławiu fabrykę cygar. Opiekował się robotnikami i dziećmi z ubogich rodzin, dla których wydawał darmowe posiłki oraz pobudował i utrzymywał przedszkoleUrząd Gminy Miłosław – Józef Kościelski [dostęp 2011-04-14]..
Kościelski powołał także Towarzystwo Dziennikarzy i Literatów Polskich, któremu przez szereg lat prezesował. Był członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Wspierał wiele instytucji przemysłowych, handlowych i rzemieślniczych, pełnił m.in. funkcję Prezesa Rady Nadzorczej spółki H. Cegielski Towarzystwo Akcyjne. W 1904 przeniósł się na stałe do Poznania. Rok później założył stowarzyszenie „Straż”, którym kierował do 1909.
Od 1881 był żonaty z Marią Bloch (1855–1926), córką bogatego finansisty warszawskiego, Jana Gotliba Blocha. Miał z nią troje dzieci: dwie córki i syna, Władysława Augusta. Zmarł w Poznaniu, ale został pochowany w Miłosławiu, w podziemiach kaplicy kościoła św. Jakuba. Jego imię nosi jedna z ulic w InowrocławiuInowrocław, ul. Józefa Kościelskiego [dostęp 2011-04-14]..
Publikacje Kościelski był autorem poezjiJózef Kościelski – „Wschód słońca” [dostęp 2011-04-14]., dramatów i reportaży. Jego twórczość nie zyskała jednak większego uznania zarówno wśród czytelników, jak krytyki. Choć jest ich najmniej, reportaże stanowią najbardziej wartościowy literacko fragment jego dorobku pisarskiego.
Dramaty (dramolety) Władysław Biały, książę gniewkowski (1874) Arria (1874) W imię krzyża (1882) Dwie miłości (1884) Tragedia jakich wiele (1908) Poznańczanie we Włoszech (1873) Prelegent (1882) Dzienniczek Justysi (1889)
Poezje Sonety nadgoplańskie (1868) Poezje (1883) Preludia zakopiańskie (1903) Co mi Tatry dały (1905)
Reportaże Szkice egipskie. Wrażenia z podróży. Studia i materiały (wstęp H. Kaczmarek, Poznań 2007)
Zobacz też Nagroda Fundacji im. Kościelskich Utwory Józefa Kościelskiego w serwisie Polona.pl
Przypisy
Bibliografia
Edward Pieścikowski, Józef Kościelski, w: Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa-Poznań 1981, . Witold Jakóbczyk, Przetrwać nad Wartą 1815-1914, 55. część cyklu „Dzieje narodu i państwa polskiego”, Warszawa 1989
Linki zewnętrzne Dzieła Józefa Kościelskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Ludzie związani z Miłosławiem Kategoria:Polscy członkowie pruskiej Izby Panów Kategoria:Polscy politycy konserwatywni Kategoria:Polscy posłowie do Reichstagu w Berlinie Kategoria:Deputowani do Reichstagu VI kadencji (1884–1887) Kategoria:Deputowani do Reichstagu VII kadencji (1887–1890) Kategoria:Deputowani do Reichstagu VIII kadencji (1890–1893) Józef Kategoria:Polscy dramaturdzy Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Urodzeni w 1845 Kategoria:Zmarli w 1911 Kategoria:Ludzie urodzeni w Służewie (województwo kujawsko-pomorskie) Kategoria:Absolwenci gimnazjum w Braniewie