Jadwiga Szeptycka (ur. 16 marca 1883 w Siemianicach, zm. 27 września 1939 w Przyłbicach) – polska pionierka archeologii i etnografii, działaczka społeczna i pisarka.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość Była córką ziemianina Piotra Szembeka (wnuka generała Piotra Szembeka) i Marii Szembekowej z Fredrów (córki Jana Aleksandra i wnuczki Aleksandra Fredry). Dzieciństwo i młodość spędziła w majątku rodziny Szembeków w Siemianicach. Odebrała staranne wykształcenie domowe w duchu patriotycznym. Jako nastolatka aktywnie angażowała się w działania tajnej szkoły, która w latach 1894-1904 funkcjonowała w Siemianicach z inicjatywy jej matki, Marii Szembekowej. Razem z siostrą Zofią, Jadwiga uczyła miejscowe dzieci wiejskie języka polskiego i historii narodowej.

W 1897 czternastoletnia Jadwiga wraz z Zofią przystąpiła do badań archeologicznych cmentarzyska z okresu rzymskiego w rodzinnej wsi. Opiekę naukową nad pracą sióstr sprawował kustosz Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Bolesław Erzepki. Pierwszy etap badań trwał z przerwami od 1897 do 1901. Opisy 14 grobów zamieściła Szeptycka w Sprawozdaniu z poszukiwań archeologicznych odbytych ostatniemi latami w Siemianicach (powiat kępiński) opublikowanym w „Rocznikach Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego” w 1902. Po zamążpójściu Jadwigi i jej wyjazdu do Galicji, prace na siemianickim stanowisku kontynuowała Zofia.

Poza archeologią Jadwiga interesowała się również kulturą ludową Wielkopolski, później Galicji Wschodniej, i wreszcie Małopolski Wschodniej. Zbierała pieśni ludowe (zapisy nutowe i teksty), rejestrowała obrzędy, zwyczaje, informacje o zdobnictwie, architekturze itp. Utrzymywała kontakt z Sewerynem Udzielą i dzięki jego pomocy wydała pod kryptonimem Przyczynki do etnografii Wielkopolski (MAAE 8, 1906). Praca ta, wraz z publikacją siostry Dalsze przyczynki do etnografii Wielkopolski (MAAE 12, 1912) uchodzi za największy po Kolbergu zbiór materiałów o kulturze ludowej tego regionu.

Okres małżeństwa (1902-1939) W 1902 wyszła za mąż za Leona Szeptyckiego, brata metropolity lwowskiego Andrzeja, ziemianina oraz wnuka Aleksandra Fredry i przeniosła się do majątku męża, Przyłbic k. Jaworowa.

Po zamążpójściu Szeptycka nie porzuciła swoich dotychczasowych zainteresowań. W 1924 oraz 1927 prowadziła prace archeologiczne na stanowisku w Tarnowicy (powiat jaworowski), gdzie odkryła m.in. cztery jamy z okresu neolitu. Stanowisko to zostało odkryte pod koniec XIX wieku przez teścia Jadwigi, Jana Szeptyckiego oraz dr Aleksandra Czołowskiego. Znalezione artefakty przekazano do Muzeum im. Dzieduszyckich we Lwowie, a wyniki badań Szeptyckiej opublikowano na łamach „Przeglądu Archeologicznego” w 1928 w artykule Sprawozdanie z poszukiwań w Tarnowicy w pow. jaworowskim (woj. lwowskie) w gminie Bruchnal (wlas. hr. Leona Szeptyckiego).

Również w Galicji Szeptycka prowadziła badania etnograficzne. Wyniki badań opracowała w pracy pt. Przyczynki do etnografii powiatu jaworowskiego, którą w 1934 r. złożyła do oceny Polskiej Akademii Nauk w Krakowie na ręce sekretarza prof. Kazimierza Moszczyńskiego. Chociaż Moszczyński zwrócił uwagę na pewną staroświeckość pracy, uznał ją za wartościową. Po wprowadzeniu niezbędnym poprawek Polska Akademia Nauk planowała opublikować Przyczynki w połowie 1939 r., czemu przeszkodziła wojna. Cześć ilustracyjna rękopisu z opisami zachowała się w Archiwum Muzeum Etnograficznego w Krakowie.

Szeptycka była członkinią Towarzystwa Muzeum Etnograficznego w Krakowie.

Szeptycka razem z mężem prowadziła liczne działania społecznikowskie. Aby poprawić trudne warunki ekonomiczne miejscowej ludności, założyła na terenie Przyłbic spółdzielnię hafciarską dla kobiet i dziewcząt, której wyroby sprzedawane były w Warszawie i Lwowie. W latach 30.w ramach Akcji Katolickiej powołała w Bruchnalu Katolickie Stowarzyszenie Kobiet, które zajmowało się m.in. organizacją kursów gotowania i gospodarstwa domowego. W Przyłbicach założyła Stowarzyszenie św. Wincentego à Paulo, którego zadaniem było wspieranie najuboższych. Małżonkowie utrzymywali także dwie ochronki (w Przyłbicach i w Bruchnalu) prowadzone przez siostry zakonne oraz wspierali finansowo oba kościoły parafialne: grecko- i rzymskokatolicki.

Urodziła ośmioro dzieci: Zofię Marię Bronisławę (1904-1958), Jana Leona Sylwestra (1905-1980), Marię (1907-1922), Wandę (1910-1999), Andrzeja Stanisława (1912-1940), Annę (1914-2009), Krystynę Brygidę Marię (ur. 1917) oraz Elżbietę (1923-2018).

Po agresji Niemiec i ZSRR na Polskę została wraz z mężem zamordowana przez funkcjonariuszy NKWD, przybyłych do majątku Szeptyckich. Została pochowana na cmentarzu w Przyłbicach.

Twórczość artystyczna Pierwsze próby literackie Szeptycka podejmowała już jako dziecko, redagując pisemko domowe Poniedziałek (później pod tytułem Latawiec), przeznaczone dla kręgu rodzinnego. Na stronach pisma zamieszczała rebusy, powiastki, wiersze, bieżące informacje i inne ozdobione własnymi ilustracjami. Dla szerokiej publiczności zadebiutowała w 1899 r. utworem Rodzinne kąty (poematem opisującym Siemianice) opublikowanym na łamach „Dziennika Poznańskiego”. W 1904 opublikowała powieść historyczną dla młodzieży Kasztelanka, która była zalecana jako lektura szkolna przez Towarzystwo Szkoły Ludowej.

Inne jej utwory literackie to:

Jaś-Ptaś przyjaciel ptaszków; z angielskiego według May Crommelina przerobiła Jadwiga Szeptycka (1918) Anioł Pański (1927) Palec Boży (1927)

Ponadto, opracowała przewodnik W Kościele i Cerkwi (1926), w którym objaśniała katolikom obrządku rzymskiego liturgię greckokatolicką.

Szeptycka interesowała się malarstwem. Pobierała lekcje malarstwa u Tomasza Lisiewicza, ucznia Jana Matejki. Malowała głównie akwarele, które nie zostały jednak zachowane. Stworzyła malowaną dekorację do Grobu Pańskiego w kościele w Bruchnalu oraz haftowany ornat ze sceną ukrzyżowania Chrystusa przechowywany obecnie w klasztorze Franciszkanek w Klemensowie.

Przypisy

Linki zewnętrzne Wspomnienie o matce autorstwa córki Elżbiety z Szeptyckich Weymanowej Dzieła Jadwigi Szeptyckiej w bibliotece Polona

Kategoria:Polscy etnografowie Kategoria:Polscy archeolodzy Kategoria:Polacy i obywatele polscy straceni przez Armię Czerwoną w 1939 Kategoria:Urodzeni w 1883 Kategoria:Zmarli w 1939 Jadwiga