Powiat wodzisławski

Powiat wodzisławski – powiat w Polsce, w województwie śląskim, reaktywowany w 1999 r. w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą i największym miastem jest Wodzisław Śląski.

Według danych z 31 grudnia 2025 roku powiat zamieszkiwało 148 409 osób.

Podział administracyjny W skład powiatu wchodzą: gminy miejskie (miasta): Wodzisław Śląski, Rydułtowy, Radlin, Pszów gminy wiejskie: Godów, Gorzyce, Lubomia, Marklowice, Mszana

Geografia

Powiat wodzisławski leży w województwie śląskim, w jego południowej części, od północy graniczy z miastem Rybnik, od wschodu z powiatem rybnickim i miastem Jastrzębie-Zdrój należącym do 1975 r. do powiatu wodzisławskiego. Od południa granica powiatu stanowi również granicę państwa z Czechami. Od zachodu powiat graniczy z powiatem raciborskim. Na terenie powiatu wodzisławskiego leżą 4 miasta i 5 gmin. Stolicą powiatu jest położone w środku powiatu miasto Wodzisław Śląski. Przez powiat przepływają rzeki Odra, Olza, Lesznica, Nacyna i Szotkówka. W zachodniej części powiatu swoje źródło ma rzeka Sumina, a na wschodnich jego krańcach swe źródła ma rzeka Pszczynka. W powiecie wodzisławskim występują bardzo duże różnice w wysokościach względnych sięgające ponad 100 metrów. W okolicach Rogowa i Bełsznicy roztacza się malowniczy krajobraz na dolinę Odry. Stawy Wielikątu tworzą ponadto doskonały teren dla dzikiego ptactwa. Północna część regionu (od Wodzisławia na północ) to krajobraz górnośląski z kominami zakładów przemysłowych i hałdami.

Demografia

Ludność w latach:

ㅤ centruj|mały|600x600px|Piramida wieku mieszkańców powiatu wodzisławskiego.

Historia Wchodzący w skład powiatu wodzisławskiego obszar bywa często określany terminem ziemia wodzisławskaMirosław Furmanek, Sławomir Kulpa, Zamek wodzisławski i jego właściciele, Wodzisław Śląski 2003.Piotr Hojka, Wodzisław Śląski i ziemia wodzisławska w czasie II wojny światowej, Wodzisław Śląski 2011.. Jest to termin umowny, choć granice powiatu pokrywają się mniej więcej z historycznie ukształtowanym obszarem, zwanym ziemią wodzisławską (poza Rydułtowami, które w latach 1945-1975 należały do powiatu rybnickiego) jednak z Jastrzębiem będącym dziś miastem na prawach powiatu. Rodowód ziemi wodzisławskiej sięga czasów późnego średniowiecza, kiedy to powstało Wodzisławskie Państwo Stanowe. Wzmianka o jego istnieniu pochodzi dopiero z końca XV wieku. W związku z reformą administracyjną Prus w 1742 r. państwo to zostało zlikwidowane i ziemia wodzisławska włączona została do powiatu pszczyńskiego, z zachowaniem pewnej autonomii, a po 1816 r. do powiatu rybnickiego. W latach 1922–1939 południowa granica ziemi wodzisławskiej stanowiła granicę z Czechosłowacją do Olzy i od Olzy w stronę Raciborza z Niemcami. Historycznie teren powiatu leży na Górnym ŚląskuHistoryczna mapa Górnego Śląska.

Dnia 1 października 1954 w województwie stalinogrodzkim (katowickim) reaktywowano powiat wodzisławski o granicach zbliżonych do historycznych granic państwa wodzisławskiego. Był to jeden z pierwszych powiatów utworzonych po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat wodzisławski złożyły się 1 miasto i 21 gromad, które wyłączono z powiatu rybnickiego w tymże województwie (w praktyce gromady te należały do powiatu rybnickiego przez zaledwie dwa dni).:

miasto: Wodzisław Śląski gromady: Czyżowice, Godów, Gołkowice, Gorzyce, Jastrzębie GórneJastrzębie Górne jest obecnie dzielnicą Jastrzębia-Zdroju., Jastrzębie ZdrójOryginalna pisownia bez łącznika, obowiązująca w latach 1950., KokoszyceKokoszyce są obecnie dzielnicą Wodzisławia Śląskiego., Lubomia, Marklowice, MoszczenicaMoszczenica jest obecnie częścią Jastrzębia-Zdroju., Mszana, Olza, Połomia, Pszów, Radlin, Rogów, RuptawaRuptawa jest obecnie dzielnicą Jastrzębia-Zdroju., Skrzyszów, Syrynia, TurzaObecnie pod nazwą Turza Śląska. i WilchwyWilchwy są obecnie dzielnicą Wodzisławia Śląskiego.

13 listopada 1954 roku Pszów i Radlin otrzymały prawa miejskie.. 1 stycznia 1956 roku Jastrzębie Zdrój zostało osiedlem., którym pozostało do 1 lipca 1963 roku, kiedy to nadano mu prawa miejskie.. 20 grudnia 1956 roku przywrócono województwu stalinogrodzkiemu jego pierwotną nazwę województwo katowickie.. 1 stycznia 1957 roku do powiatu wodzisławskiego dołączono gromadę Bzie Zameckie z powiatu pszczyńskiego..

Po zniesieniu gromad i osiedli oraz reaktywacji gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku powiat wodzisławski podzielono na 4 miasta i 6 gminPolska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.: miasta: Jastrzębie-Zdrój, Pszów, Radlin i Wodzisław Śląski gminy: Godów, Gorzyce, Lubomia, Marklowice, Mszana i Ruptawa

27 maja 1975 roku, pięć dni przed reformą likwidującą powiaty, miało miejsce przyłączenie jednostek administracyjnych do większych sąsiednich ośrodków miejskich. Spośród 10 jednostek powiatu wodzisławskiego 4 utraciły suwerenność: do Wodzisławia włączono miasta Pszów i Radlin oraz gminę Marklowice (a także miasto Rydułtowy z powiatu rybnickiego), a do Jastrzębia-Zdroju gminę Ruptawa. (ponadto gminę Szeroka z powiatu rybnickiego.).

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku zredukowane administracyjnie terytorium zniesionego powiatu wodzisławskiego włączono do nowego województwa katowickiego..

Jako pierwsze status miasta odzyskały Rydułtowy: odłączyły się od Wodzisławia 1 stycznia 1992.. 30 grudnia 1994 roku status miasta odzyskał Pszów, odtworzono także gminę Marklowice.. Nieco później, 1 stycznia 1997 roku, prawa miejskie odzyskał również Radlin.. Gminy Ruptawa już nie reaktywowano.

Wraz z kolejną reformą administracyjną przywrócono 1 stycznia 1999 roku w województwie śląskim powiat wodzisławski o obszarze nieco zmodyfikowanym w porównaniu z tym z początku 1975 roku.. Do powiatu przybyło miasto Rydułtowy (wcześniej związane z powiatem rybnickim, a w latach 1975-1991 jako dzielnica Wodzisławia) a ubyło miasto Jastrzębie-Zdrój, z którego utworzono miasto na prawach powiatu. Obecnie powiat wodzisławski obejmuje gminy związane przez wieki z miastem Wodzisław Śląski.

Kultura i turystyka Życie kulturalne mieszkańców powiatu skupia się głównie w Wodzisławiu Śląskim w którym mają swe siedziby min. Wodzisławskie Centrum Kultury, Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna, Muzeum Miejskie czy Towarzystwo Miłośników Ziemi Wodzisławskiej. W Wodzisławiu działa również klub piłkarski Odra Wodzisław Śląski, przez wiele lat występujący w Ekstraklasie. Rozpoznawalnym miejscem jest również bazylika w Pszowie oraz Sanktuarium MB Fatimskiej w Turzy Śląskiej, które są jednym z istotniejszych miejsc pątniczych na Śląsku. W powiecie istnieją ścieżki rowerowe, które przebiegają wzdłuż interesujących miejsc w regionie. Obiekty, które można zobaczyć po drodze to m.in. kościoły WNMP w Wodzisławiu, Radlinie, dawny klasztor franciszkanów wraz z gotyckim kościołem Świętej Trójcy, pałace w Wodzisławiu, zabytkowy XV w. drewniany kościół w Łaziskach. Część zabytków ziemi wodzisławskiej została nakazem ówczesnych władz przeniesiona do innych miejscowości (drewniane kościoły w Syryni i Wodzisławiu Śląskim - Jedłowniku). Latem wypocząć można w nadodrzańskich miejscowościach takich jak np. Olza, Odra, Buków czy Nieboczowy lub skorzystać z leśnego kąpieliska Balaton.

Najważniejsze zabytki i atrakcje turystyczne powiatu Wodzisław Śląski Pałac Dietrichsteinów z lat 1742-1745, obecnie Muzeum Regionalne Zespół klasztorny franciszkanów, kościół pw. Św. Trójcy z XIV wieku i klasztor franciszkański z XVII wieku. kościół WNMP z lat 1909–1911. Na fundamentach kościoła gotyckiego z 1599 Zespół pałacowo-parkowy w Wodzisławiu Śląskim-Kokoszycach (obecnie Dom Rekolekcyjny w Wodzisławiu Śląskim Kokoszycach) z 1822 Baszta Rycerska Zabytkowy układ urbanistyczny Starego Miasta Kąpielisko leśne Balaton Rodzinny Park Rozrywki Trzy Wzgórza Rydułtowy Kościół św. Jerzego Tunel kolejowy w Rydułtowach Hałda w Rydułtowach Radlin Kościół WNMP Zabytkowe osiedla Emma Tężnia w Radlinie Szyb kopalniany "Wiktor" projektu Hansa Poelziga Pszów Bazylika NMP Kalwaria Pszowska Zabudowania byłej KWK Anna projektu Hansa Poelziga Gmina Godów Drewniany Kościół Wszystkich Świętych w Łaziskach z XV w. Drewniany Kościół św. Anny w Gołkowicach z XIX w. Gmina Gorzyce Zespół pałacowo-parkowy w Gorzycach XVIII w. Zabytkowe osiedle Kolonii Fryderyk z pocz. XX w. Sanktuarium Matki Boskiej Fatimskiej w Turzy Śl. Gmina Lubomia Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Wielikąt” Kaplica Matki Boskiej Różańcowej w Bukowie XVIII w. Gmina Marklowice Kościół św. Stanisława Tropikalna wyspa Gmina Mszana Kościół NNMP w Połomi Zabytkowa plebania w Połomi Most autostradowy w Mszanie (najszerszy most w Polsce)

Układ komunikacyjny powiatu Drogi Do najważniejszych dróg na terenie powiatu należą: Autostrada A1 DK78 DW923 DW930 DW932 DW933 DW935 DW936 DW937

Kolej Najważniejsze stacje kolejowe w powiecie wodzisławskim to: Wodzisław Śl. Rydułtowy Olza

Planowana obwodnica powiatu Droga Główna Południowa (Pawłowice – Jastrzębie-Zdrój – Mszana – Skrzyszów – Krostoszowice – Wodzisław Śląski – Pszów – Rydułtowy)

Rada Powiatu Komitet wyborczy2002−20062006−20102010–20142014–20182018–20242024–2029Sojusz Lewicy Demokratycznej7 (SLD-UP) - - - - -Ruch Demokracji Lokalnej5 - - - - -Razem Polsce1 - - - - -Niezależna Inicjatywa Powiatowa78 - - - -Forum Samorządowe562 - - -Inicjatywa Społeczna Wspólnota Samorządowa2 - - - - -Prawo i Sprawiedliwość -551088Demokracja i Samorządność -1 - - - -Powiatowy Ruch Demokracji Lokalnej -63 - - -Wspólnota Samorządowa w Powiecie -155 - -Platforma Obywatelska - -1096 (KO)9 (KO)Ruch Autonomii Śląska - -11 - -Ruch Demokracji Samorządowej - -1 - - -Zgoda i Rozwój - - -23 -Wspólnota Samorządowa - - - -87Głos Pokoleń - - - -2 -Trzecia Droga PSL-PL2050 - - - - -3

Samorządy partnerskie Samorządy partnerskie powiatu: Powiat Jełgawa Powiat tczewski Powiat Recklinghausen

Przypisy

* wodzisławski

Powiat wodzisławski

Czytaj w krótszych częściach

Źródło i licencja