thumb|rogatywka mł. chorążego artylerii, z zielonym otokiem Otok – dolna, zewnętrzna, część czapki, z baraniego futra, czarnej, lakierowanej skóry, sukna, aksamitu lub bawełnianej taśmy.

Otoki Wojska Polskiego II RP Od 1919 roku na otokach polskich czapek wojskowych (czapek garnizonowych lub rogatywek) umieszczane są oznaki stopni, a u marynarzy, na dodatkowo zakładanych wstążkach – nazwy okrętów lub nazwa Marynarka Wojenna. Kolory otoków na polskich czapkach wojskowych odpowiadają barwom broni i służb.

24 marca 1927 roku Minister Spraw Wojskowych wprowadził w pułkach strzelców konnych barwne otoki na czapkach oficerów i szeregowych: pułki strzelców konnych 1, 2, 3 i 4 otrzymały otoki amarantowe, pułki strzelców konnych 5, 6, 7 i 8 otrzymały otoki białe, pułki strzelców konnych 9 i 10 otrzymały otoki żółteDziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 10 z 24 marca 1927 r., poz. 86..

Otoki jednostek kawalerii Wojska Polskiego II RP

100px otok amarantowy posiadał: 1 p.szw., 1 p.uł., 7 p.uł., 9 p.uł., 10 p.uł., 12 p.uł., 20 p.uł., 1 psk, 2 psk, 3 psk, 4 psk. 100px otok biały posiadał: 2 p.szw., 2 p.uł., 11 p.uł., 16 p.uł, 22 p.uł., 24 p.uł., 5 psk, 6 psk, 7 psk, 8 psk. 100px otok żółty posiadał: 3 p.uł., 14 p.uł, 17 p.uł, 27 p.uł, 9 psk, 10 psk 100px otok ciemnożółty posiadał: 3 p.szw. 100px otok o barwie stare złoto posiadał: 8 p.uł. 100px otok o barwie turkusowej posiadał: 21 p.uł. 100px otok o barwie różowej posiadał: 13 p.uł., 26 p.ł. 100px otok o barwie szkarłatnej posiadał: 15 p.uł., 25 p.uł. i dppanc 10 BK 100px otok o barwie pomarańczowej posiadał: 23 p.uł. 100px otok o barwie chabrowej posiadał: 4 p.uł., 18 p.ł. 100px otok o barwie błękitnej posiadał: 6 p.uł. 100px otok o barwie granatowej posiadał: 19 p.uł. 100px otok o barwie wiśniowej posiadał: 5 p.uł.

Otoki w ludowym Wojsku Polskim thumb|wstążka otoku oficera (podpułkownika lub podporucznika) lub st. chorążego wojsk lądowych LWP W okresie powojennym w ubiorze garnizonowym tradycyjne podstawowe barwy pułków i szwadronów kawalerii noszono na otokach czapek.

Przepisy ubiorcze z roku 1952 wprowadzały dla żołnierzy ludowego Wojska Polskiego czapki garnizonowe koloru khaki (z wyjątkiem Marynarki Wojennej) z kolorowymi otokami i wypustkami: dla Marszałka Polski i generałów Wojsk Lądowych – koloru jasnokarminowego, w Wojskach Lądowych – koloru ciemnokarminowego, w 1 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki – koloru żółtego z wypustką ciemnokarminową, w Wojskach Pancernych i Zmechanizowanych – koloru czarnego z wypustką ciemnokarminową, w Wojskach Lotniczych – koloru chabrowego, w Wojskowej Służbie Wewnętrznej – koloru białego (od roku 1957), w Wojskach Ochrony Pogranicza – koloru zielonego, w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego – koloru granatowego. Marynarka Wojenna i od roku 1958 Wojska Lotnicze nosiły otoki koloru czarnego.

W latach 1961–1990 żołnierze ludowego Wojska Polskiego nosili czapki garnizonowe w kolorze khaki. Daszki i paski przy tych czapkach były koloru brązowego. Otoki na czapkach garnizonowych występowały w kolorze oliwkowym, z tym, że: w 1 Warszawskiej Dywizji Zmechanizowanej im. T. Kościuszki – w kolorze żółtym, w pionie prewencji Wojskowej Służby Wewnętrznej – w kolorze białymŻołnierze „wiodącego” pionu kontrwywiadu Wojskowej Służby Wewnętrznej nosili na czapkach garnizonowych otoki identyczne z tymi, które nosili żołnierze jednostek ochranianych., w Wojskach Obrony Wewnętrznej i Nadwiślańskich Jednostkach Wojskowych MSW – w kolorze granatowym, w Wojskach Ochrony Pogranicza – w kolorze ciemnozielonym.

Marynarze i żołnierze sił powietrznych nosili otoki czarne, żołnierze Kompanii Reprezentacyjnej WP i Orkiestry Reprezentacyjnej WP w 1982 roku uzyskali prawo noszenia czapek rogatywek z otokiem granatowym (wcześniej KRWP nosiła czapki ogólnowojskowe), a milicjanci mieli, tak jak dzisiejsi policjanci, otoki niebieskie. Funkcjonariusze PRL-owskiej Straży Przemysłowej nosili mundury, których czapki miały otok beżowo-zielony (jak u żołnierzy wojsk lądowych).

W Siłach Zbrojnych RP thumb|czapka marynarza, z czarnym otokiem i napisem

Żołnierze Sił Zbrojnych RP noszą otoki na rogatywkachNa podstawie rozkazu Nr 1/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 stycznia 1991 roku. Rogatywki polowe i inne polowe nakrycia głowy nie mają kolorowych otoków. lub czapkach garnizonowych w kolorach

100px granatowym – generałowie, w jednostkach zmechanizowanych, zabezpieczenia materiałowego, Pułku Reprezentacyjnym Wojska Polskiego, żołnierze korpusu osobowego sprawiedliwości i obsługi prawnej (kolor ten nawiązuje do barwy granatowego munduru piechoty od XVIII wieku).

100px pomarańczowym – w jednostkach pancernych, rozpoznawczych, 10 Warszawskim Pułku Samochodowym (kolor ten nawiązuje do barwy korpusów tych wojsk obowiązujących do roku 1951).

100px ciemnozielonym– w jednostkach rakietowych i artylerii, obrony przeciwlotniczej (kolor ten nawiązuje do barwy mundurów artylerii od XVII wieku i otoków artylerzystów do roku 1951).

100px czarnym – w jednostkach inżynieryjnych, chemicznych, zabezpieczenia technicznego, służby kartograficznej i topogeodezyjnej, a także słuchaczy Wojskowej Akademii Technicznej (kolor ten nawiązuje do barw wyłogów i wypustek na mundurach wojsk inżynieryjnych od XVIII wieku).

100px chabrowym – w jednostkach łączności i informatyki, rozpoznania i walki radioelektronicznej, dowodzenia, radiotechnicznych (kolor ten nawiązuje do barw wypustek na mundurach noszonych przez żołnierzy łączności po roku 1919).

100px wiśniowym – w jednostkach medycznych oraz wszyscy oficerowie korpusu osobowego medycznego, słuchacze Wojskowej Akademii Medycznej (kolor ten nawiązuje do barwy otoków służby medycznej do roku 1951).

100px fioletowym – żołnierze korpusu osobowego duszpasterstwa (kolor ten nawiązuje do barwy wypustek służby duszpasterskiej do roku 1951).

100px żółtym – żołnierze 1 Warszawskiej Brygady Pancernej im. Tadeusza Kościuszki.

100px czarnym – w Marynarce Wojennej i Siłach Powietrznych.

100px czarnym ze złotym napisem „MARYNARKA WOJENNA” lub z napisem wskazującym nazwę okrętu, np. „ORP SĘP” (na czapce marynarza).

W poprzednich latach nosili również otoki w kolorach

100px amarantowym – żołnierze Szwadronu Kawalerii Wojska Polskiego (wszedł w skład Pułku Reprezentacyjnego Wojska PolskiegoDecyzją Nr 30/MON z dnia 29 marca 2018), żołnierze noszą otoki w kolorze amarantowym podczas pokazów i uroczystości w formie rekonstrukcji, inscenizacji.

100px szkarłatnym – żołnierze Żandarmerii Wojskowej (kolor otoku nawiązywał do barwy otoków żandarmerii II RP) od 6 lutego 2009 roku dla żołnierzy Żandarmerii Wojskowej podstawowym przedmiotem umundurowania stanowiącym zestaw ubioru galowego jest beret w kolorze szkarłatnym; od tego czasu czapki rogatywki z otokiem koloru szkarłatnego przestały być użytkowane przez żołnierzy ŻWRozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 grudnia 2008 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie wzorów oraz noszenia umundurowania i oznak wojskowych przez żołnierzy zawodowych i kandydatów na żołnierzy zawodowych ()..

Inne służby thumb|czapka garnizonowa oficera policji, z niebieskim otokiem 100px zielony – Straż Graniczna.

100px ciemnozielony – Służba Celna, Inspekcja Transportu Drogowego.

100px granatowy – Biuro Ochrony Rządu, Urząd Ochrony Państwa, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służba Więzienna, Straż Ochrony Kolei (do 2014), Służba Wywiadu Wojskowego, Służba Kontrwywiadu Wojskowego, Agencja Wywiadu (ciemnogranatowy).

100px czarny – Straż Marszałkowska (od 2018 czerwone), Straż Graniczna (do munduru lotniczego i marynarskiego).

100px niebieski – Policja, Państwowa Straż Pożarna, Straż Przemysłowa.

100px amarantowy – Straż Ochrony Kolei (od 2014).

Na otoku czapki garnizonowej lub rogatywki, z przodu pośrodku, w polskich formacjach zmilitaryzowanych (oprócz marynarki) zazwyczaj umieszcza się oznaczenie stopnia wojskowego (policyjnego).

Otoki na czapkach funkcjonariuszy Straży gminnych w całym kraju mają wzór złoto-granatowej szachownicy.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Dzienniki Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych, 1927. Dziennik Ustaw z 2005, 2009 i 2010. Henryk Wielecki i Zdzisław Żygulski jun., Polski mundur wojskowy, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1988, .

Kategoria:Oznaki Wojska Polskiego Kategoria:Polski mundur wojskowy