Powiat prudnicki – powiat w Polsce, w południowej części województwa opolskiego, utworzony ponownie w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Prudnik.
W skład powiatu wchodzą: gminy miejsko-wiejskie: Biała, Głogówek, Prudnik gminy wiejskie: Lubrza miasta: Biała, Głogówek, Prudnik Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwało 55 237 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 55 091 osób.
Podział administracyjny Gmina Powierzchnia gminy Ludność gminy Gęstość zaludnienia Siedziba gminy Ludność siedziby Gminy miejsko-wiejskie 20px Biała 196,1 km² 11,001 56,1 os./km² Biała 2,528 20px Głogówek 169,9 km² 13,809 81,3 os./km² Głogówek 5,774 20px Prudnik 122,3 km² 28,381 232 os./km² Prudnik 22,164 Gmina wiejska 20px Lubrza 83,1 km² 4,392 52,9 os./km² Lubrza 985
Główne miejscowości Na terenie powiatu znajdują się trzy miasta: Prudnik (22164 mieszk. • 20,5 km²) Głogówek (5774 mieszk. • 22,1 km²) Biała (2528 mieszk. • 14,7 km²)
oraz dwie wsie będące dawniej miastami: Trzebina (792 mieszk.) Kazimierz (349 mieszk.)
Inne większe wsie (powyżej 1000 mieszkańców) to: Racławice Śląskie (1458), Łąka Prudnicka (1269), Łącznik (1174), Moszczanka (1114) i Szybowice (1041).
(Liczba mieszkańców GUS, stan na 2011)
Geografia Powiat prudnicki położony jest w południowej części województwa opolskiego, w południowo-zachodniej Polsce, tuż przy granicy z Czechami. Historycznie teren powiatu leży na Górnym Śląsku, w regionie zwanym ziemią prudnicką.
Ukształtowanie powierzchni zróżnicowane. Powiat prudnicki leży na pograniczu Sudetów i Niziny Śląskiej, w dorzeczu Osobłogi. Południowa część powiatu, okolice Prudnika i Lubrzy, obejmuje obszar Gór Opawskich. Znaczną część powiatu stanowią wysoko położone i słabo zalesione tereny równinne.
Historia mały|Animacja zmian granic powiatu prudnickiego
Powiat prudnicki w średniowieczu W okresie średniowiecza, na terytorium późniejszej ziemi prudnickiej uformowały się trzy okręgi, określane jako powiaty sądowe (weichbild): powiat prudnicki leżący pierwotnie w granicach Moraw, a także powiaty bialski i głogówecki, które od początku znajdowały się na Górnym Śląsku.
Początki powiatu prudnickiego (circulus Neostadiensis) datowane są na drugą połowę XIII wieku, kiedy okolice Prudnika były częścią Królestwa Czech. Powiat powstał równolegle z działaniami osadniczymi biskupa ołomunieckiego Brunona z Schauenburga, który w latach 50. i 60. XIII wieku założył szereg miejscowości w pobliżu Biskupiej Kopy w celu przeciwdziałania wkroczeniu biskupa wrocławskiego do lasu granicznego. Prudnik, założony w 1255 przez Woka z Rożemberka, stanowił twierdzę na morawsko-śląskim pograniczu, przez co powiat odgrywał znaczącą rolę w obronności państwa czeskiego. Założenie powiatu prudnickiego przez władców Czech miało miejsce po 1259 i było próbą wzmocnienia granicy z księstwem opolskim i biskupstwem wrocławskim. Powiat był położony „obok” księstwa opawskiego i nie wchodził w jego skład.
Pierwotne terytorium powiatu prudnickiego obejmowało miasto Prudnik i osiem wsi: Chocim, Dytmarów, Jasiona, Krzyżkowice, Łąka Prudnicka, Moszczanka, Skrzypiec, Trzebina.
W 1337 miasto Prudnik wraz z podlegającym mu powiatem zostały wykupione przez króla Jana Luksemburskiego, oddzielone od Królestwa Czeskiego i sprzedane księciu Bolesławowi Pierworodnemu. Tym samym powiat prudnicki został przyłączony do księstwa niemodlińskiego (pozostał jednak w diecezji ołomunieckiej do 1629), a granice między powiatami prudnickim, bialskim i głogóweckim stały się granicami wewnętrznymi. W kolejnych latach terytorium powiatu prudnickiego zostało powiększone o miejscowości Lubrza, Szybowice, Rudziczka i Mieszkowice.
Pierwsza znana mapa powiatu prudnickiego pochodzi z połowy XV wieku. W okresie istnienia księstwa głogówecko-prudnickiego, powiat prudnicki graniczył od północy z powiatami bialskim i niemodlińskim (po stronie prudnickiej granice wyznaczały Rudziczka, Czyżowice i Lubrza). Od północnego wschodu graniczył z powiatem głogóweckim (linia graniczna biegła na południe od Laskowic i Olszynki po stronie głogóweckiej), a od południowego wschodu z okręgiem Osobłogi (po stronie prudnickiej były Krzyżkowice, Dytmarów, Trzebina i Dębowiec). Od zachodu powiat prudnicki graniczył z okręgiem Głuchołaz (po prudnickiej stronie były Moszczanka, Włóczno, Szybowice i Mieszkowice).
Powiat prudnicki w Monarchii Habsburgów
mały|Powiaty prudnicki, bialski i głogówecki do 1742 Po śmierci księcia Jana II Dobrego w 1532, powiat sądowy (weichbild) prudnicki wraz z całym księstwem opolsko-raciborskim przypadł królom czeskim z dynastii Habsburgów i stał się częścią ich monarchii. W latach 1542–1631 znajdująca się w granicach powiatu prudnickiego Trzebina posiadała prawa miejskie.
W XVIII-wiecznych dokumentach powiat sądowy określany był jako „kancelaria królewskiego urzędu powiatowego księstwa opolsko-raciborskiego”. Według mapy Johanna Wolfganga Wielanda z 1736, w granicach powiatu prudnickiego w pierwszej połowie XVIII wieku znajdowało się miasto Prudnik i miejscowości wiejskie: Chocim, Czyżowice, Dębowiec, Dytmarów, Jasiona, Krzyżkowice, Lubrza, Łąka Prudnicka, Miejski Chocim, Mieszkowice, Miłowice, Młyn Czyżyka, Moszczanka, Niemysłowice, Piorunkowice, Pokrzywna, Rudziczka, Skrobacz, Skrzypiec, Szybowice, Trzebina, Wieszczyna, Wierzbiec, Włóczno, Włókna, Zimne Kąty. Powierzchnia powiatu wynosiła 178 km². Podzielony był na „wsie dolne” i „wsie górne”.
Powiat prudnicki w Królestwie Prus
mały|Powiat prudnicki w latach 1742–1818 Po I wojnie śląskiej w 1742 teren Śląska został podzielony pomiędzy Królestwo Prus i Monarchię Habsburgów. Do pruskiego państwa Hohenzollernów włączono większą część Śląska, w tym powiat prudnicki. Królestwo Prus zdobyte terytorium nazwało prowincją Śląsk i podzieliło na dwa departamenty kameralne. W departamencie wrocławskim trzy dotychczasowe powiaty: prudnicki, bialski, głogówecki, a także gmina Ścinawa Mała, zostały połączone w jeden wspólny powiat prudnicki (Großkreis Neustadt). Na czele powiatu stał starosta, którego siedzibę początkowo ulokowano w Głogówku. Dotychczasowe miasta Strzeleczki i Ścinawa Mała, które weszły w skład „dużego powiatu prudnickiego”, zostały zdegradowane do miana osad targowych.
Powiat prudnicki sięgał na zachodzie po Pokrzywną, na północy zajmował znaczną część Borów Niemodlińskich wraz z okolicą wsi Przechód, na wschodzie sięgał wsi Steblów i Walce, a granice południowe wyznaczały okolice miejscowości Trzebina i Kazimierz. Ponadto powiat posiadał eksklawy Łężce, Bytków, Pociękarb, Rozwadza i Obrowiec. Jego łączna powierzchnia wynosiła 838 km².
Od 1 maja 1816 powiat prudnicki należał do rejencji opolskiej. W ramach reformy administracyjnej 1 stycznia 1818 siedzibę starosty przeniesiono z Głogówka do Prudnika. Równocześnie od powiatu prudnickiego odłączono wsie Kazimierz, Klisino, Szonów, Biernatów, Tomice i Ściborzyce Małe, włączając je do powiatu głubczyckiego. Zlikwidowano także prudnickie eksklawy: Rozwadza i Obrowiec zostały zintegrowane z powiatem strzeleckim. Do powiatu prudnickiego przyłączono natomiast wsie Dobieszowice i Malkowice, która dotychczas były eksklawą powiatu opolskiego. mały|Powiat prudnicki na mapie z przełomu lat 20. i 30. XIX wieku W połowie XIX wieku większość mieszkańców powiatu stanowiła ludność polskojęzyczna. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku odnotowuje dane statystyczne z roku 1861: „(...) w 1861 roku powiat prudnicki zawierał 80,101 mieszkańców z czego 6304 było wyznania ewangelickiego, 73,073 katolickiego, 723 żydowskiego oraz 1 dysydent, z których 47,764 było polskojęcznymi, 32,316 niemieckojęzycznymi, 15 mowy morawskiej i 6 czeskiej”. Granicę języka polskiego wyznaczały miejscowości Śmicz, Prężyna, Olbrachcice, Browiniec Polski i Dzierżysławice. Język niemiecki dominował w okolicy Prudnika i Ścinawy Małej.
Powiat prudnicki w Rzeszy Niemieckiej mały|Powiat prudnicki w latach 1818–1954 Istnienie powiatu prudnickiego zostało zagrożone po I wojnie światowej, kiedy plebiscyt na Górnym Śląsku objął swoim zasięgiem jedynie wschodnią część powiatu. Granicę plebiscytową przeprowadzono na zachód od Nowego Browińca, Olbrachcic, Solca, Ligoty Bialskiej, Górki Prudnickiej, Brzeźnicy, Pogórza, Rzymkowic i Przechodu. Podział ten wzbudził kontrowersje, ponieważ poza obszarem plebiscytu znalazły się zamieszkane przez ludność polską wsie Grabina, Otoki, Prężyna, Śmicz i Piechocice. Na terenie powiatu prudnickiego wyznaczono dziewięć obwodów głosowania. 88,1% mieszkańców opowiedziało się za przynależnością do Niemiec, 11,9% za przyłączeniem do Polski. Ostatecznie cały powiat prudnicki pozostał w granicach Niemiec.
Od 8 listopada 1919 powiat prudnicki był częścią prowincji Górny Śląsk. 14 kwietnia 1938 prowincję zlikwidowano, włączając jej obszar w granice prowincji Śląsk, a 18 stycznia 1941 utworzono ją ponownie.
Od 1936 nazistowska administracja III Rzeszy prowadziła akcję germanizacji nazw miejscowości pochodzenia polskiego w powiecie prudnickim. Nowe, całkowicie niemieckie nazwy otrzymały przykładowo miejscowości: Brożec (Broschütz → Schobersfelde), Czartowice (Schartowitz → Fichtenwalde), Dobra (Dobrau → Burgwasser), Grocholub (Grocholub → Erbersdorf), Łącznik (Lonschnik → Wiesengrund), Otoki (Ottok → Auenwalde), Pietna (Pietna → Teichgrund), Rozkochów (Rosnochau → Rossweide), Śmicz (Schmitsch → Lößtal), Twardawa (Twardawa → Hartenau), Żabnik (Ziabnik → Froschweiler). mały|Niemieckojęzyczna tablica: Wieś Rozkochów, Gmina Walce, Powiat Prudnik, Rejencja Opole 1 stycznia 1945 w granicach powiatu prudnickiego znajdowały się trzy gminy miejskie: Prudnik, Głogówek i Biała, a także 27 zbiorowych gmin wiejskich: Biedrzychowice, Brożec, Dobra, Dytmarów, Gostomia, Łącznik, Łąka Prudnicka, Mieszkowice, Mochów, Moszczanka, Niemysłowice, Prężynka, Przechód, Racławice Śląskie, Radostynia, Rudziczka, Słoków, Strzeleczki, Szybowice, Ściborowice, Ścinawa Mała, Śmicz, Trzebina, Twardawa, Walce, Wierzch, Zielina.
Powiat prudnicki w Polsce Ludowej mały|lewo|Powiat prudnicki na mapie z 1951 Od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim. Powiat znalazł się na terenie Ziem Odzyskanych (I okręg administracyjny – Śląsk Opolski). Obszar ten zintegrowano z województwem śląskim z dniem 28 czerwca 1946., natomiast od 6 lipca 1950 powiat prudnicki wchodził w skład województwa opolskiego.. mały|Powiat prudnicki w latach 1945–1954 Doszło do wysiedlenia większości ludności niemieckiej z zachodniej części powiatu prudnickiego. Na jej miejsce sprowadzono Polaków wysiedlonych z Kresów Wschodnich oraz osadników m.in. z Małopolski. W miejscowościach we wschodniej części powiatu prudnickiego pozostała ludność autochtoniczna: Niemcy oraz Ślązacy.
W latach 1945–1954 powiat prudnicki dzielił się na gminy wiejskie: Biedrzychowice, Gostomia, Kórnica, Lubrza, Łącznik, Moszczanka, Racławice Śląskie, Rudziczka, Strzeleczki, Śmicz i Walce. mały|lewo|Powiat prudnicki w latach 1954–1956 W ramach reformy reorganizującej administrację wiejską, jesienią 1954 w miejsce gmin wprowadzono gromady. 4 października 1954 w powiecie prudnickim utworzono gromady: Biedrzychowice, Błażejowice, Brożec, Dobra, Dytmarów, Gostomia, Kierpień, Kolnowice, Komorniki, Kórnica, Ligota Bialska, Lubrza, Łącznik, Moszczanka, Olszynka, Pogórze, Prężynka, Racławice Śląskie, Racławiczki, Rozkochów, Rudziczka, Strzeleczki, Szybowice, Twardawa, Walce, Wierzch, Trzebina, Zielina. Miejscowości Przechód, Borek i Rzymkowice, które utworzyły gromadę Przechód, zostały odłączone od powiatu prudnickiego i przyłączone do niemodlińskiego, natomiast Ścinawa Mała weszła w skład gromady Ścinawa Nyska w powiecie nyskim. mały|Powiat prudnicki w latach 1956–1957