Agapornis – rodzaj niewielkich, wielobarwnie upierzonych ptaków z podrodziny dam (Loriinae) w obrębie rodziny papug wschodnich (Psittaculidae), w języku polskim określanych nazwą zwyczajową nierozłączki lub papużki nierozłączki. Nazwę naukową i zwyczajową zawdzięczają wykazywaniu silnej więzi pomiędzy samcem i samicą – nierozłączki tworzą trwałe związki monogamiczne, samiec i samica przebywają zawsze razem. Nierozłączki czerwonoczelne, czarnogłowe i rudogłowe są często spotykane w hodowli jako zwierzęta domowe. Wyhodowano wiele odmian barwnych.

Zasięg występowania Zamieszkują Afrykę Subsaharyjską, z wyjątkiem nierozłączki siwogłowej, której miejscem występowania jest Madagaskar.

Biologia i ekologia Długość ciała 13–18 cm; masa ciała 25–66 g. Mają krępą budowę ciała, krótki ogon, krótkie skrzydła, stosunkowo dużą głowę i haczykowato zagięty dziób. W ubarwieniu gatunków żyjących w warunkach naturalnych dominuje kolor zielony. U niektórych występuje biała obwódka wokół oczu. W hodowli uzyskano odmiany o niespotykanym w naturze ubarwieniuAlessandro D´Angieri, The Encyclopedia of Agapornis Prezentacja elektroniczna książki (en)..

U nierozłączki czarnoskrzydłej, siwogłowej i czerwonogłowej jest wyraźnie zaznaczony dymorfizm płciowy, w przeciwieństwie do pozostałych gatunków.

Wszystkie gatunki z tego rodzaju są ptakami towarzyskimi, żyjącymi w stadach. Raz dobrana para tworzy trwały związek monogamiczny. Samce wykazują zachowania terytorialne, szczególnie obserwowane w hodowli samce A. cana i A. taranta. Gatunki A. personata, A. fischeri, A. lilianae i A. nigrigenis są jednymi z nielicznych papug, które budują gniazda. Zakładają je zwykle w dziuplach drzew, które wykładają gałązkami, korą, trawą i liśćmi, A. pullaria wykorzystuje termitiery. Samica składa 4–6 jaj, które wysiaduje 21–24 dni. Samiec pomaga w wysiadywaniu, ale jego głównym zadaniem jest obrona terytorium.

Papużki nierozłączki są ptakami aktywnymi i głośnymi, wydają donośne, piskliwe głosy. Żywią się głównie owocami, warzywami i nasionami. Niektóre zjadają również owady. W hodowli wymagają urozmaiconego pokarmu. Nierozłączki różnych gatunków mogą się ze sobą krzyżowaćLista krzyżowanych gatunków z odnośnikami do źródeł. bird-hybrids.com (fr) [dostęp 2 listopada 2008].. Powstałe hybrydy są niepłodne .

Systematyka Etymologia Psittacula: nowołac. psittacula „papużka”, od łac. psittacus „papuga”, od gr. ψιττακος psittakos „papuga”; łac. przyrostek zdrabniający -ula. Gatunek typowy: Psittacus canus ; młodszy homonim Psittacula (Psittaculidae). Agapornis: agapē, αγαπης agapēs „miłóść”; ορνις ornis, ορνιθος ornithos „ptak”. Poliopsitta: gr. πολιος polios „szary”; nowołac. psitta „papuga”, od gr. ψιττακη psittakē „papuga”. Gatunek typowy: Psittacus canus . Amoravis: , amoris „miłość”, od amare „kochać z czułością”; avis „ptak”. Gatunek typowy: Psittacus roseicollis Vieillot, 1818. Donkorella: amharska nazwa Donkaro dla nierozłączki czarnoskrzydłej; łac. przyrostek zdrabniający -ella. Gatunek typowy: Psittacus taranta .

Podział systematyczny Do rodzaju Agapornis zaliczono 9 żyjących gatunków, a także dwa wymarłe: A. atlanticus żyjący w późnym pliocenie na terenach dzisiejszego Maroka oraz A. attenboroughi żyjący we wczesnym pliocenie na terenie dzisiejszej Republiki Południowej Afryki. W czterech gatunkach (A. canus, A. pullarius, A. roseicollis i A. swindernianus) wyróżniono podgatunki, pozostałe są monotypowe. Gatunki Nazwa naukowa Autor Nazwa zwyczajowa Grafika Zasięg KategoriazagrożeniaAgapornis canus(J.F. Gmelin, 1788)nierozłączka siwogłowa120pxMadagaskarLCAgapornis swindernianus(Kuhl, 1820)nierozłączka obrożna120pxAfrykaLCAgapornis pullarius(Linnaeus, 1758)nierozłączka czerwonogłowa120pxAfrykaLCAgapornis taranta(Stanley, 1814)nierozłączka czarnoskrzydła120pxAfrykaLCAgapornis roseicollis(Vieillot, 1818)nierozłączka czerwonoczelna120pxAfrykaLCAgapornis fischeriReichenow, 1887nierozłączka rudogłowa120pxAfrykaNTAgapornis personatusReichenow, 1887nierozłączka czarnogłowa120pxAfrykaLCAgapornis lilianaeShelley, 1894nierozłączka krasnogłowa120pxAfrykaNTAgapornis nigrigenisW.L. Sclater, 1906nierozłączka czarnolica120pxAfrykaVU

Nierozłączki i ludzie Od nazwy tych papug (papużki nierozłączki) pochodzi popularny związek frazeologiczny odnoszący się do osób bardzo mocno związanych ze sobą.

Zagrożenia i ochrona Popyt na te ptaki spowodował masowe poławianie ich w warunkach naturalnych. Wszystkie gatunki umieszczono w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN, a wiele populacji objęto ochroną w rezerwatach i parkach narodowych. Wszystkie gatunki z wyjątkiem Agapornis roseicollis chronione są konwencją waszyngtońską (CITES – załącznik II).

Przypisy

Etymologia za: Systematyka i nazewnictwo polskie za:

Bibliografia

Kategoria:Papugi wschodnie Kategoria:Taksony opisane przez Johna Selby’ego