Choroba De Vivo, zespół niedoboru transportera glukozy typu 1 (GLUT1DS) (ang. De Vivo disease) – choroba genetyczna o dziedziczeniu autosomalnym dominującym, spowodowana mutacją w genie kodującym białko transportera glukozy GLUT1. Na obraz choroby składają się napady padaczkowe, ataksja, mikrocefalia, opóźnienie umysłowe. Glikemia w osoczu jest prawidłowa, ale nieprawidłowo niski jest poziom glukozy w płynie mózgowo-rdzeniowym (hypoglycorrhachia). Zespół opisany został w 1991 przez Darryla De Vivo i współpracowników, na łamach „New England Journal of Medicine”.
Etiologia i patogeneza 180px|mały|lewo|Funkcja transportera GLUT1 to transport glukozy z krwi do tkanki nerwowej Choroba wynika najczęściej z mutacji w genie SLC2A1, kodującym białko transportowe GLUT1, które odpowiada za transport glukozy przez barierę krew-mózg. Ponieważ glukoza jest podstawowym źródłem energii dla ośrodkowego układu nerwowego, jej niedobór prowadzi do zaburzeń rozwoju i funkcjonowania mózgu. Choroba ma zwykle charakter autosomalny dominujący, często z mutacjami de novo, rzadziej występują postacie dziedziczne lub autosomalne recesywne. W 90% przypadków mutacje w genie są stwierdzane de novo, bez dodatniego wywiadu choroby w rodzinie.
Objawy Spektrum kliniczne Glut1DS jest szerokie i zmienne. Klasycznie obejmuje triadę objawów: padaczkę, zwykle lekooporną, zaburzenia ruchowe (m.in. ataksję, dystonię, dyskinezy), opóźnienie rozwoju psychoruchowego.
Czasami rozróżnia się dwie postaci choroby – klasyczną (ok. 85%) i atypową (ok. 15%). Klasyczna postać objawia się wczesnymi i opornymi na leczenie napadami padaczkowymi, małogłowiem, opóźnieniem rozwoju, niepełnosprawnością intelektualną, zaburzeniami mowy oraz zaburzeniami ruchowymi. W postaci atypowej napady padaczkowe są rzadsze lub mogą wcale nie występować, dominuje deficyt intelektualny oraz zaburzenia ruchowe pod postacią dystonii lub ataksji. Obraz kliniczny różni się także w zależności od wieku. U niemowląt najczęstszym objawem są napadowe ruchy gałek ocznych i głowy, w dzieciństwie dominuje padaczka, natomiast u młodzieży i dorosłych najczęściej przeważają zaburzenia ruchowe oraz dyzartria. Nasilenie choroby może wahać się od ciężkich postaci do bardzo łagodnych, a nawet bezobjawowych.
Napady padaczkowe najczęściej są uogólnione, chociaż mogą być też wyłącznie częściowe. Słabo reagują na leki przeciwpadaczkowe, charakterystyczna jest natomiast bardzo szybka poprawa na diecie ketogenicznej. Zaburzenia ruchowe mogą mieć charakter stały lub napadowy. Najczęściej obserwuje się spastyczność, ataksję i dystonię, rzadziej obecne są inne objawy, takie jak pląsawica, drżenia, mioklonie. Napadowe zaburzenia ruchu występują u około 75% pacjentów i najczęściej wywołane są czynnikami takimi jak głodzenie, wysiłek, stres, gorączka lub brak snu.
Diagnostyka Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym i stwierdzeniu obniżonego stężenia glukozy w płynie mózgowo-rdzeniowym przy prawidłowej glikemii. Badaniem potwierdzającym rozpoznanie jest wykazanie mutacji w genie SLC2A1. Analizy sekwencyjne wykrywają heterozygotyczne mutacje w tym genie u około 81–89% pacjentów z rozpoznaniem Glut1DS, a kolejne 11–14% przypadków potwierdza się dzięki analizie delecji lub duplikacji. Brak mutacji w SLC2A1 nie wyklucza choroby, ponieważ u części pacjentów patomechanizmy dotyczą niekodujących regionów genów lub zaburzeń ekspresji i funkcjonowania GLUT1, a rozpoznanie opiera się wtedy wyłącznie na badaniach biochemicznych oraz charakterystycznego obrazu klinicznego.
Leczenie Podstawową i najskuteczniejszą metodą leczenia jest dieta ketogeniczna, która dostarcza mózgowi alternatywne źródło energii w postaci ciał ketonowych. Leczenie to często prowadzi do znacznego zmniejszenia częstości napadów padaczkowych, choć jego skuteczność wobec innych objawów choroby jest ograniczona. Leki przeciwpadaczkowe zazwyczaj są mało skuteczne.
Epidemiologia Zespół niedoboru GLUT1 jest częstszy, niż wcześniej sądzono. Szacuje się, że częstość występowania wynosi około 1:25 000–90 000 osób, co czyni go jedną z najczęstszych jednogenowych encefalopatii padaczkowych wieku dziecięcego, a zarazem jedną z nielicznych, dla których dostępne jest skuteczne leczenie.
Rokowanie Przebieg choroby jest przewlekły, jednak przy wczesnym rozpoznaniu i szybkim wdrożeniu diety ketogenicznej możliwe jest znaczące ograniczenie objawów i poprawa jakości życia.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Choroby dziedziczone autosomalnie dominująco Kategoria:Padaczka Kategoria:Rzadkie choroby