Wielopole – część miasta Zagórza oraz osiedle (jednostka pomocnicza gminy), w woj. podkarpackim, położone w jego południowej części.
Od co najmniej 1412 do 1959 samodzielna wieś. Jesienią 1954 Wielopole weszło w skład gromady ZagórzDziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 30 listopada 1954 r., Nr. 11, Poz. 41., której 31 grudnia 1959 nadano status osiedla, przez co Wielopole stało się integralną częścią Zagórza. 1 listopada 1972 osiedle Zagórz włączono do Sanoka, przez co Wielopole stało się integralną częścią Sanoka, a zarazem jego najdalej na południe wysuniętym obszarem.. 1 lutego 1977 Wielopole wyłączono z Sanoka jako składową nowo utworzonego miasta Zagórz..
Położenie mały|240px|Panorama Wielopola od strony linii kolejowej w Zagórzu mały|240px|Osława na Wielopolu, w oddali ruiny XVIII-wiecznego klasztoru oo. Karmelitów Bosych na wzgórzu Mariemont (345 m n.p.m.) Wielopole położone jest w dolinie po obu brzegach rzeki Osławy w mezoregionie fizycznogeograficznym Pogórza Bukowskiego wchodzącym w skład Pogórza Środkowobeskidzkiego, które jest częścią Zewnętrznych Karpat Zachodnich.
Wielopole sąsiaduje z miejscowościami; od północy: Zagórz, od zachodu: Poraż, od południa: Tarnawa Dolna, Tarnawa Górna, od wschodu: Postołów, Wola Postołowa, Huzele, Lesko.
Od zachodu granicę Wielopola wyznaczają: pasmo góry Dział wraz z lasem pomiędzy Suszkowem a Porażem oraz część masywu Skowronówki, od południa: od góry Dział poprzez Osławę do północnych zboczy góry Oszczacz (439 m n.p.m.)Nazwa góry pojawia się wielokrotnie na starych mapach austriackich, a jej istnienie potwierdza Słownik geograficzny Królestwa Polskiego we wzmiance o wsi Tarnawa Dolna: (). Od czasów powojennych polscy kartografowie przestali umieszczać nazwę góry na mapach i odtąd góra Oszczacz, choć wyższa od sąsiedniej Łysej Góry, oznaczana jest jako bezimienne wzgórze 439., dalej drogą leśną stanowiącą wododział rzek Osławy i Sanu aż do Łysej Góry (420 m n.p.m.), od wschodu: od Łysej Góry leśną drogą wododziałową do lasu Garb i w dół drogą stanowiącą granicę z Postołowem do rozstaju dróg przy dębie, od północy: polną, a następnie leśną drogą w lesie Długie (powyżej linii wysokiego napięcia) do rzeki Osławy powyżej Bednarki, i stąd nurtem rzeki poniżej mostu, i dalej na przełaj do zachodnich stoków Skowronówki, a stamtąd do północno-wschodniego stoku góry Dział.
Najniżej położony punkt to lustro Osławy powyżej Bednarki 330 m n.p.m., najwyżej: góra Dział (496 m n.p.m.), wzgórze Oszczacz (444 m n.p.m.), Łysa Góra (420 m n.p.m.), Prowały (395 m n.p.m.).
Osiedle Wielopole tworzy układ dziesięciu ulic: Batorego, Dolna, Kasarnia, Kopalniana, Łamana, Miarki, Miodowa, Rzemieślnicza, Słowicza oraz Urocza charakterystyczny dla zabudowy wsi typu łańcuchówka.
Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju TERYT na obszarze Wielopola wyszczególniono mniejsze jednostki terytorialne tj. Wielopole (właściwe), Łysą Górę, Zagronie oraz Dział.
Tradycyjny podział Wielopola: Dolne Wielopole Górne Wielopole Miarki Suszków Zagronie
Warunki naturalne Hydrografia mały|240px|Rzeka Osława na Dolnym Wielopolu. Na pierwszym planie nieistniejąca już wyspa. Zdjęcie wykonane ze wzgórza Skowronówka (zoom) latem 2009 roku. Głównym ciekiem wodnym przepływającym przez Wielopole jest rzeka Osława stanowiąca lewy dopływ Sanu. Osława początkowo płynie w kierunku północnym by poniżej mostu skręcić w kierunku wschodnim, a na końcu wsi ponownie na północ. Na terenie Wielopole do Osławy uchodzi pięć potoków; lewe dopływy: dwa bezimienne potoki na Suszkowie mające swe źródła na wschodnich zboczach góry Dział; prawe dopływy: największy z nich potok Smolnik wypływający z masywu góry Gruszka i uchodzący do Osławy na Górnym Wielopolu, potok Orniszkowy mający swe źródła na Łysej Górze zasilający stawy w Dolnym Wielopolu oraz bezimienny potok wypływający również z Łysej Góry, przepływający koło leśniczówki i uchodzący do Osławy na samym końcu wsi.
Osława jako typowa rzeka górska ma wyjątkowo zmienny stan wód; podczas suchego lata rzeka niemal zamiera, zaś podczas dużych opadów atmosferycznych wody Osławy występują z koryta zalewając nadrzeczne łąki. W zimie rzekę często pokrywa kra, a gwałtowne topnienie lodu powoduje zatory lodowe. Ostatni groźny zator miał miejsce w 2002 roku, w wyniku którego nastąpiły lokalne podtopienia, a wojsko wysadzało w powietrze blokującą rzekę krę.
Przed II wojną światową powyżej brodu na Dolnym Wielopolu istniała drewniana tama, która kierowała wody rzeki do położonego przy lewym brzegu sztucznie wykopanego kanału o nazwie Młynówka, przy którym znajdował się młyn.
Gleby Na terenie Wielopola występują ubogie gleby górskie o dużym stopniu kwasowości. W dolinie rzeki Osławy, tam gdzie znajdują się zagrody gospodarskie występują gleby klasy czwartej. Powyżej miejscowości na okolicznych wzgórzach to gleby klasy piątej, a niekiedy i szóstej, ostatniej.
Flora Nad brzegami rzeki Osławy występują zalążki lasów łęgowych, które jednak wskutek regularnej wycinki przybrały postać krzaków. Dominującymi gatunkami są w nich wierzba i olcha, z domieszką jesionu, czeremchy, lipy, czereśni i trzmieliny zwyczajnej. Pod drzewami rośnie m.in. knieć błotna, czosnek niedźwiedzi, zawilec i łopian. W Dolnym Wielopolu i w Suszkowie ciągną się nadrzeczne łąki nazywane przez miejscowych rynią (ryń). Na skutek zaprzestania letniego wypasu bydła zarastają one jednak chwastami i krzakami. W ostatnich trzech dekadach pojawił się tam inwazyjny Barszcz Sosnowskiego, który niekoszony niebezpiecznie rozprzestrzenia się.
Powyżej terenu zalewowego rzeki ciągną się zabudowania miejscowości, a nad nimi pola uprawne. Uprawia się warzywa, ziemniaki, zboża, a mniej urodzajne stanowiska zajmują pastwiska.
Zachodnie, nasłonecznione zbocza wzgórz nad Górnym Wielopolem – ciągnące się południkowo, równolegle do Osławy – porastają ciepłolubne gatunki liściaste: grab, paklon, lipa, dąb szypułkowy, brzost oraz leszczyna tworząc zadrzewienie zwane lokalnie debrzą chociaż sam szczyt – Prowały pozostaje bezleśny.
Najwyżej położone partie miejscowości porasta las. Dominującym w nim gatunkiem jest jodła, z dodatkiem sztucznie tu wprowadzonej sosny, świerka oraz modrzewia. Brzoza i osika rosną na obrzeżach. Na zarastających polach oraz nasłonecznionych polanach spotyka się jałowiec pospolity; całkowity natomiast brak cisa niegdyś powszechnie występującego w całych Karpatach. W wyższych partiach miejscowości (powyżej 400 m n.p.m.) las mieszany przechodzi w typowy dla Bieszczadów górski las bukowy, z dodatkiem jaworu. Buczyny występują głównie na zboczach góry Oszczacz i Dział. Resztę powierzchni leśnej zajmują lasy mieszane oraz liściaste, na ogół jednak młode, małowartościowe i przetrzebione wskutek rabunkowej gospodarki leśnej.
Zdecydowaną większość lasów stanowią Lasy Państwowe wchodzące w skład leśnictwa Wielopole z siedzibą w Tarnawie GórnejInternetowa Książka Telefoniczna. podlegające Nadleśnictwu Lesko. Pomiędzy Dolnym Wielopolem a Zagroniami znajduje się las gromadzki będący de facto serwitutem dla mieszkańców Wielopola. Pozostały obszar powierzchni leśnej stanowi własność prywatną.
Główną metodą hodowli lasu stosowaną w Nadleśnictwie Lesko jest system przerębowo – zrębowy i przerębowy sposób zagospodarowania z rębniami stopniowymi i długim okresem odnowienia 20–30 latOp cit. ibidem..
Od lat 90. XX stulecia wskutek kryzysu ekonomicznego oraz populacyjnego porzucono uprawę roli w wielu miejscach; opuszczone pola i pastwiska w bardzo szybkim tempie porasta las. Byłe użytki rolne na początku opanowują gatunki pionierskie: sosna i brzoza, dopiero po jakimś czasie pojawiają się tam właściwe gatunki leśne. Proces ten szczególnie jest widoczny na Garbie, Zagroniach oraz w okolicach Łysej Góry.
Fauna Osława zaliczana do rzek II i III klasy czystości jest siedliskiem wielu gatunków ryb charakterystycznych dla rzek górskich. Żyją tu: pstrąg, lipień, brzana, kleń, sandacz, leszcz, okoń; z gatunków chronionych: strzebla potokowa, śliz, piekielnica oraz głowacz. Każdego roku w drugiej połowie kwietnia odbywa się tarło. Nad brzegami rzeki swoje stanowiska ma wydra, a także bóbr.
Występują liczne gatunki ptaków: bocian biały (gniazdo na słupie energetycznym przy jednych z domostw), czapla siwa oraz ptaki drapieżne z rodziny jastrzębiowatych.
W okolicy żyją liczne gatunki z podtypu kregowców, w tym bardzo tu pospolity zaskroniec oraz żmija zygzakowata (występują trzy jej odmiany).
W pobliskich lasach żyją duże ssaki: jeleń, sarna, dzik, lis, borsuk, pojawia się wilk i bardzo rzadko – w wyższych partiach zimą – ryś.
Latem 2010 roku w okolicznych lasach pojawiły się – niewidziane tu od średniowiecza – niedźwiedzie zaś latem 2014 roku – żubry (dokonało się to w ramach migracji tych ostatnich z Bieszczadów na Pogórze Przemyskie).
W ramach Polskiego Związku Łowieckiego (koło łowieckie „Świstak” w Zagórzu) prowadzona jest gospodarka łowiecka. W lasach położonych na obszarze osiedla Wielopole znajdują się cztery ambony myśliwskie: w lesie Garb, przy drodze wododziałowej na wzgórzu Oszczacz, dwie koło Łysej Góry.
Toponimia Welepole – 1412 (pierwsza zachowana wzmianka) Wyelepole – 1428 Antiqua Velepole, Velepole antiqua villa – 1437 Welepole cum libertate alias z Wolą – 1454 Wyelepole Superior – 1462Adam Fastnach, Słownik historyczno geograficzny Ziemi Sanockiej w średniowieczu, Kraków 2002, s. 223. Wyelopolye – 1483 Vyelyopoyle – 1491 Vyelyepolye – 1515 Wielopole – 1589 Wielepole – 1699 Wielopole – 1785 Wielpole – XVIII/XIX wiek Wielopole – od XIX w.Władysław Makarski, Nazwy miejscowe dawnej Ziemi Sanockiej, Lublin 1986, s. 175.
Adam Fastnacht w książce zatytułowanej Osadnictwo Ziemi Sanockiej w latach 1340–1650 pisze:
Nazwa miejscowości jest bezsprzecznie, rdzennie polska i – w tak zapisanej formie – występuje wyłącznie w polskim obszarze etnograficznym. Nazwa Wielopole wskazuje na bogactwo pół uprawnych w tej miejscowości, a jednocześnie jej znaczy obszar w stosunku do sąsiednich wsi.
W Polsce znajduje się pięć wsi o nazwie Wielopole. Istnieje również wieś Wielopole w Czechach na Śląsku Cieszyńskim, na Słowacji w pobliżu Humennnego oraz co najmniej dwa Wielopola na Ukrainie (jedno z nich w obwodzie lwowskim). Wieś Wielopole (Veliko Polje) znajduje się również w Słowenii niedaleko wybrzeża Adriatyku, w Serbii niedaleko Belgradu, w Chorwacji jak dzielnica Zagrzebia oraz w Bośni i Hercegowinie nieopodal miasta Bjelašnica. Najbardziej znane Wielopole to jednak Wielopole Skrzyńskie rozsławione przez Tadeusza Kantora w sztuce teatralnej Wielopole, Wielopole.
Historia mały|lewo|130px|Herb Sas (Drag) – herb szlachecki wołoskiego rodu panów Tarnawskich wywodzących się z północno-wschodnich obszarów Królestwa Węgier (Komitat Máramaros) – założycieli i pierwszych dziedziców Wielopola od końca XIV do początków XVIII wiekuZob. szerzej: L. Wyrostek, Ród Dragów-Sasów na Węgrzech i Rusi Halickiej, Kraków 1932, passim.. mały|240px|Niemieckie enklawy osadnicze w Małopolsce oraz Rusi Czerwonej w XV wieku z zaznaczonym Wielopolem; fragment niemieckiego atlasu historycznego z roku 1934, wyd. Poznań. Choć pierwsza zachowana wzmianka o Wielopolu pochodzi z 1412 roku, prawdopodobnie lokacja wsi nastąpiła wcześniej. Wiąże się ona z wielką akcją kolonizacyjną Pogórza Karpackiego zapoczątkowaną za panowania Kazimierza III Wielkiego po inkorporacji Rusi Czerwonej, a kontynuowaną przez jego następców: Ludwika Węgierskiego, Jadwigę Andegaweńską i Władysława Jagiełłę.
Wieś Wielopole podobnie jak większość wsi w okolicy lokowana została na prawie niemieckim. Od 1434 roku Wielopole znalazło się w granicach ziemi sanockiej wchodzącej odtąd w skład nowo utworzonego województwa ruskiego ze stolicą we Lwowie.