Izabela Maria Wasiak z domu Przanowska (ur. 15 września 1927 w Warszawie, zm. 11 grudnia 1990 w Łodzi) – polska nauczycielka, polonistka, działaczka oświatowa, wydawca publikacji „drugiego obiegu”.

Życiorys Wywodziła się z Przanowskich – rodziny zasłużonej w dziejach Polski. Była córką Stefana Przanowskiego, inżyniera, przemysłowca, ministra aprowizacji i ministra przemysłu i handlu, bratanicą Władysława Przanowskiego – pedagoga, bratanicą Jana Przanowskiego – prawnika i posła, a wnuczką Edwarda Przanowskiego – inżyniera, uczestnika powstania styczniowego.

Przed II wojną światową i podczas okupacji hitlerowskiej (na tajnych kompletach) uczyła się w warszawskiej szkole im. Cecylii Plater-Zyberkówny. Walczyła w powstaniu warszawskim w rejonie Śródmieście-Południe jako sanitariuszka, pseudonim Iza IIzabela Przanowska na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego"Encyklopedia powstania warszawskiego". Suplement. Warszawa 2009, s. 83 (hasło: „Iza”, bez podania nazwiska).. Już po wojnie napisała kilka opowiadań, anonimowo opublikowanych w piśmie drugiego obiegu „Oświata Niezależna”„Oświata Niezależna” (1989 nr 5)., a następnie pt: Cztery obrazki z powstańczej Warszawy w tygodniku „Verte” (dodatku do „Gazety Łódzkiej”)„Verte” dodatek do „Gazety Łódzkiej”. R. 5: 1994 nr 175.

Po II wojnie światowej ukończyła studia polonistyczne na Uniwersytecie Łódzkim, pod kierunkiem prof. Stanisława AdamczewskiegoI. Wasiak, Wspomnienie o Stanisławie Adamczewskim: w pięćdziesiątą rocznicę śmierci Profesora. „Kronika: Pismo Uniwersytetu Łódzkiego” R. 12: 2002 nr 1 (72), s. 16–18.. W latach 1946–1982 pracowała jako nauczycielka w łódzkich szkołach, ucząc języka polskiego i angielskiego, m.in. kierowała Miejską Szkołą Powszechną dla Dorosłych nr 5 w Łodzi, przy ul. Wierzbowej 37/39, po zdymisjonowaniu przez władze komunistyczne dotychczasowej kierowniczki – Alicji Napiórkowskiej), a następnie w Technikum Włókienniczym nr 2 i nr 3 w Łodzi.

Była autorką kilkudziesięciu opracowań dydaktycznych, opublikowanych w czasopismach: „Dydaktyka Literatury”, „Polonistyka”, „Oświata Dorosłych”zob. Wujek T., Polska bibliografia oświaty dorosłych 1971–1995. Warszawa, Radom 2004, s. 143, poz. 2353, s. 207, poz. 3639, s. 226, poz. 4088., „Język Polski w Szkole Średniej”, „Języki Obce w Szkole”L. Grobelak, Tematyczna bibliografia glottodydaktyczna 1978–1982. Warszawa 1986, s. 30, 36, 91., „Przegląd Oświatowy”, „Edukacja i Dialog”. W swych pracach szczególną wagę poświęciła miejscu twórczości Norwida w polskiej szkole, prezentując m.in. szkolną recepcję dzieł poety oraz przykłady analizy i interpretacji jego utworówB. Ch. [Chrząstowska B.], Od redakcji. „Polonistyka” 1992 nr 5 (295), s. 294.zob. W. Żórawska, Początki szkolnego czytania Norwida do roku 1918. „Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego” 2014, nr 6, s. 226, 233; W. Żórawska, Szkolne modele recepcji twórczości Cypriana Norwida do 2010 roku. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 2016.. Należała do Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza, w 1986 wybrana delegatem na Jubileuszowy Zjazd Towarzystwa"Rocznik Towarzystwa imienia Adama Mickiewicza”. R. 22: 1987, s. 142.. W latach 1981–1990 brała udział w pracach Okręgowego Komitetu Olimpiady Literatury i Języka Polskiego w Łodzi.

Od października 1980 była członkiem NSZZ „Solidarność” – zorganizowała jedną z pierwszych w Polsce szkolnych komisji zakładowych Związku. W okresie stanu wojennego m.in. kolportowała prasę i książki „drugiego obiegu”, przygotowywała projekcje video. Współpracowała z największym łódzkim wydawnictwem podziemnym „Solidarność Walcząca”, przekształconym w 1988 w Wydawnictwo Społeczne „Fakt”. W latach 1986–1989 przewodniczyła działalności tajnego Łódzkiego Zespołu Oświaty Niezależnej, który wydawał m.in. serie broszur dla uczniów: „Biblioteczka Lektur Szkolnych”, „Biblioteczka Wiedzy Historycznej” z utworami literackimi i historycznymi nieobecnymi w obiegu oficjalnym, pióra m.in. E. Brylla, J. Czapskiego, Cz. Miłosza, J. Brodskiego, M. Edelmana, J. Mackiewicza, E.V. d’Abernona, A. Schroedera. W ramach Łódzkiego Zespołu Oświaty Niezależnej opracowała i wydała w „drugim obiegu” dwa wybory tekstów z komentarzamiKto był kim w drugim obiegu? Słownik pseudonimów pisarzy i dziennikarzy 1976–1989, pod red. D. Świerczyńskiej. Warszawa 1995, s. 175, 243.: Lektury naszych dziadków (Łódź 1987), prezentujący patriotyczne utwory literackie dla młodzieży z okresu dwudziestolecia międzywojennego; Lektury naszych rodziców (Łódź 1989) – zawierał teksty socrealistyczne z lat 50. XX w. (pod pseudonimem „Irena Wolska”Polskie wydawnictwa niezależne 1976–1989).

W latach 1986–1989 redagowała biuletyn „Oświata Niezależna” – pismo Łódzkiego Zespołu Oświaty Niezależnej, współpracowała z łódzką prasą „drugiego obiegu” („Solidarność Walcząca”, „Nike”, „Głos Solidarności”zob. Encyklopedia Solidarności, „Legionista”). Od października 1988 tworzyła jawny, choć nielegalny, Komitet Organizacyjny Pracowników Oświaty i Wychowania „Solidarność” w Łodzi; działała w Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”zob. "Wybór źródeł do historii „Solidarności” Oświaty i Wychowania 1980–1989, zebrał i oprac. J. Żurek. Warszawa 2000, s. 421, 444, 470.. W kwietniu 1989 była członkiem założycielem Wojewódzkiego Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” w Łodzi (kierowanego przez dra Marka Edelmana), przygotowującego w regionie łódzkim wybory parlamentarne 4 czerwca 1989 i pierwsze wybory samorządowe w maju 1990.

Prof. dr Alina Kowalczykowa wspominała: Poznałam p. Izabelę Wasiak dopiero w ostatnich latach jej życia, były to jakieś pospieszne spotkania, rozmowy, udział w organizowanym przez nią wieczorze literackim dla nauczycieli; pozostała i narasta po jej śmierci świadomość, że oto zetknęłam się z osobą wyjątkową [...] łączyła twarde dążenie do wyznaczonych sobie celów ze skromnością, ze zdecydowanym usuwaniem w cień własnej osoby. [...] Pasję własnych działań łączyła z cierpliwością [...] promieniowała z niej autentyczna duchowa kultura i urok spokoju osobistego Rzadkie to było – i jest – połączenie u ludzi zaangażowanych w działalność polityczną. Jakże szkoda, że tacy ludzie umierająAlina Kowalczykowa, Jakże szkoda, że tacy ludzie umierają. „Gazeta Łódzka” 1993 nr 66 (808), s. 4..

Laureatka nagród i odznaczeń, m.in.: Nagroda Ministra Oświaty i Wychowania I i II stopnia, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Medal Komisji Edukacji Narodowej, Złoty Krzyż Zasługi, Honorowa Odznaka Miasta Łodzi, Złota Odznaka ZNP.

Mąż – Jerzy Wasiak (1924–2012); absolwent Państwowego Instytutu Pedagogiki Specjalnej w Warszawie, wieloletni, zasłużony nauczyciel dzieci niesłyszących, dyrektor Zakładu dla Dzieci Głuchych w Łodzi. Mieli dwoje dzieci.

Pochowana na cmentarzu w Łodzi-Łagiewnikach.

Przypisy

Bibliografia Słownik badaczy literatury polskiej, red. Jerzy Starnawski; tom VI, Łódź 2003, s. 326–328 (autorka biogramu: Dominika Dworakowska). Kto był kim w drugim obiegu? Słownik pseudonimów pisarzy i dziennikarzy 1976–1989, pod red. D. Świerczyńskiej. Warszawa 1995; wersja elektroniczna: http://rcin.org.pl/Content/61578/WA248_80106_II-55-963_kto-byl-kim_o.pdf „Edukacja Ustawiczna Dorosłych” 2003 nr 2. Kowalewska B., Śp. Izabela Wasiak. „Przegląd Oświatowy” 1991 nr 5 (17), s. 8 (fot. zbior.). „Ruch Pedagogiczny” 2015 nr 1, s. 169–183; wersja elektroniczna: https://web.archive.org/web/20160615053355/http://rp.edu.pl/wp-content/uploads/2015/12/RP-2015-1.pdf Słownik pracowników książki polskiej, suplement III. Warszawa 2010, s. 292-293 (autor biogramu: Marek Wasiak) wersja internetowa - http://bbc.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=784&from=publication NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 4: Polska zachodnia, pod red. Ł. Kamińskiego i G. Waligóry. Warszawa: IPN – KŚZPNP, 2010, s. 216. NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 2: Ruch społeczny, pod red. Ł. Kamińskiego i G. Waligóry. Warszawa: IPN – KŚZPNP, 2010, s. 174, 176, 185.

Linki zewnętrzne Izabela Przanowska na stronie Powstańcze biogramy Muzeum Powstania Warszawskiego Izabela Wasiak w „Niezależni dla kultury” wykaz publikacji Izabeli Wasiak w „Polskiej Bibliografii Literackiej 1988-2003”

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Łódzkiego Kategoria:Absolwentki Gimnazjum Żeńskiego im. Cecylii Plater-Zyberkówny Kategoria:Członkowie podziemnych struktur Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” Kategoria:Nauczyciele związani z Łodzią Kategoria:Odznaczeni Honorową Odznaką Miasta Łodzi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką ZNP Kategoria:Pochowani na cmentarzu w Łodzi – Łagiewnikach Kategoria:Polscy nauczyciele języka polskiego Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy wydawcy Kategoria:Powstańcy warszawscy Izabela Kategoria:Sanitariuszki w powstaniu warszawskim Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Wydawcy podziemni w PRL (1976–1989) Kategoria:Wydawcy związani z Łodzią Kategoria:Zmarli w 1990 Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie